Dobroczynne działanie błonnika

Postęp cywilizacyjny wiąże się nie tylko z udogodnieniami, ale i z ryzykiem dla zdrowia, ujawniającym się w postaci tak zwanych chorób cywilizacyjnych. Wśród nich są zaparcia.

Uważa się, że zaparciom sprzyja zła, wysokokaloryczna dieta, czyli taka, która zawiera dużą ilość tłuszczów i czerwonego mięsa, a mało warzyw i owoców, witamin A, C, E, selenu i wapnia. W jadłospisie wielu polskich rodzin jest dużo węglowodanów w postaci ciast, budyniu i białego pieczywa, a mało jarzyn. Ponadto obieranie owoców ze skórki, miksowanie potraw, eliminacja ciemnego pieczywa i surówek znacznie ogranicza ilość elementów wysokoresztkowych. Powoduje to zmniejszenie masy stolca i czyni go bardziej podatnym na zagęszczenie i stwardnienie. Na podstawie badań kohortowych szacuje się, że problem zaparć dotyczy około 6% populacji, a według innych źródeł 10%.

Wstydliwy problem

Upraszczając, można powiedzieć, że zaparciem nazywamy oddawanie stolca rzadziej niż 3 razy w tygodniu. Towarzyszy mu uczucie utrudnionego wypróżniania, a kał bywa twardy, zbity i pofragmentowany. Prawidłowa jego konsystencja i rytm wydalania zależy od zawartych w nim resztek pokarmowych, wody i bakterii oraz od sprawności mięśni biorących udział w wypróżnianiu, czyli mięśni brzucha oraz przepony miednicy małej.

Stwierdzono, że w profilaktyce zaparć istotna jest przede wszystkim dieta bogata w błonnik pokarmowy (średnio 20 g/dzień) oraz zachowanie aktywności fizycznej. Najistotniejszym źródłem resztek pokarmowych są produkty roślinne, zawierające błonnik, i to zarówno w postaci rozpuszczalnej, jak i nierozpuszczalnej. Źródłem błonnika mogą też być różne suplementy diety, m.in. z nasion babki jajowatej, które pomogą uzupełnić niedobory tej substancji. Produkty bogatoresztkowe to m.in. chleb razowy, chleb graham, surowe warzywa i owoce, owoce suszone, kasze (gryczana, jęczmienna, owsiana).

Liczy się efekt

Błonnik pokarmowy pochodzi przede wszystkim z rozdrobnionych okryw nasiennych. Ma zdolność absorpcji wody. Tworzy się wtedy struktura przypominająca żel. Ta frakcja błonnika ulega też częściowej fermentacji. Błonnik oddziałuje na przewód pokarmowy poprzez nawodnienie zawartości jelita. To pośrednio pobudza ruchy jelit - rozciągając jego ściany, powoduje ich odruchowy skurcz, a to przyspiesza przesuwanie stolca i wypróżnienie. Jednocześnie składniki błonnika tworzą na powierzchni kału dobrze nawilżoną warstwę, która także ułatwia jego przesuwanie wzdłuż jelita.

Naturalne wspomaganie

Cechą wielu współczesnych produktów jest niska zawartość błonnika. Dlatego niektóre osoby mogą obserwować u siebie niekorzystne funkcjonowanie przewodu pokarmowego. Wtedy dobrze jest zmienić nawyki żywieniowe, ale i rozważyć stosowanie odpowiednich preparatów bogatych w błonnik.

Dodatkowym problemem może być mała ilość wody w organizmie, który szukając rezerw, odzyskuje ją także z resztek zalegających w jelicie. Dlatego niezwykle ważne jest, aby dostarczać organizmowi wystarczającej ilości płynów. Jeśli nie ma istotnych przeciwwskazań (choroby nerek przebiegającej z obrzękami, schorzeń serca i wątroby), pacjent powinien wypijać ok. 2 l płynów na dobę, co zapobiega tworzeniu się bardzo suchego i zbitego stolca.

Należy też dbać o stały rytm życia, co w tym kontekście rozumiemy jako w miarę możliwości stałą porę wypróżnień.

Czynność jelit spowalniają:

• produkty zawierające taninę (borówka suszona, mocna czarna herbata, kakao, czerwone wino);
• białe pieczywo (chleb tostowy, bułki kajzerki, bułki paryskie);
• produkty o konsystencji lepkiej;
• kasze przetarte, szczególnie manna;
• ryż;
• budynie;
• niektóre owoce (np. banany).

dr n. med. Krzysztof Wojciechowski

„Farmacja i Ja”, listopad 2008