Jak sobie radzić z zaparciami

Wątroba – największe laboratorium

Wątroba nie tylko bierze udział w zagospodarowaniu docierających do niej produktów trawienia pokarmów, ale także w usuwaniu powstających w...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Woda w tropikalnej podróży

W egzotycznej wędrówce niełatwo znaleźć czystą wodę do picia. Nie każde źródło jest krystaliczne. Jak zatem w ekstremalnych warunkach uzdatnić wodę...

Dobra znajomość przyczyn chorób ułatwia ich leczenie. Zasada ta sprawdza się też w przypadkach, gdy próbujemy pomóc sobie sami. Wiedza powinna także chronić nas przed błędami w samoleczeniu.

Według medycznych podręczników o zaparciu można mówić, gdy oddawanie stolca ma miejsce rzadziej niż trzy razy na tydzień, może występować też uczucie utrudnionego wypróżniania, a kał bywa twardy, zbity i pofragmentowany.

Przyczyny zaparć są rozmaite, a częstość ich występowania jest różna. W 2008 r. w pracy analizującej 21 obserwacji na 34 różnych grupach społecznych z Europy i Oceanii oszacowano ją na od 0,7% do 80%. W Europie średnio – 17,3%. Podobne ogłosili w 2007 r. badacze z kliniki Mayo w Rochester (USA). Stwierdzono też, że w grupie poniżej 50 lat zaparcia są 2-krotnie częstsze u kobiet niż u mężczyzn; z wiekiem różnica ta maleje, oraz że są częstsze w grupach o niższym wykształceniu i wśród osób o niskim statusie ekonomicznym, co zapewne wiąże się z mniejszą świadomością wpływu sposobu żywienia na zdrowie.

Różnice w odniesieniu do płci tłumaczone są m.in. porodami oraz operacjami w obrębie miednicy małej, które z natury dotyczą kobiet. Zabiegi te mogą powodować uszkodzenia włókien nerwowych odpowiedzialnych za czynność końcowego odcinka przewodu pokarmowego, w tym za jego opróżnianie.

Naturalne bodźce

Najsilniejszym naturalnym bodźcem dla przewodu pokarmowego do wypróżnienia jest pionizacja ciała po śnie. Kolejnym, zazwyczaj bardzo silnym, jest przyjmowanie pokarmu. Połknięty kęs uruchamia falę perystaltyczną, która rozprzestrzenia się wzdłuż przewodu pokarmowego, przesuwając zalegającą w nim treść ku jego zakończeniu.

Naturalne regulowanie

Prawidłowa konsystencja stolca i prawidłowy rytm jego wydalania zależy od zawartości w nim resztek pokarmowych, wody i bakterii oraz od sprawności mięśni biorących udział w akcie wypróżnienia (mięśni brzucha oraz mięśni przepony miednicy małej).

Najistotniejszym źródłem resztek pokarmowych są produkty roślinne, które zawierają błonnik (więcej na str. 56) i to zarówno w postaci rozpuszczalnej, jak i nierozpuszczalnej. Cechą wielu współczesnych produktów przygotowywanych przemysłowo jest zubożała zawartość błonnika. Dlatego osoby spożywające głównie białe pieczywo, mięso i nabiał mogą obserwować u siebie kłopoty z wypróżnianiem.

Zatem do prawidłowego funkcjonowania przewodu pokarmowego i regularnego wypróżniania niezbędne są substancje balastowe (czyli bogatoresztkowe), a nie stymulujące.

Kiedy usuwać zaparcia lekami przeczyszczającymi

Nieporozumieniem jest przewlekłe, wielotygodniowe lub wielomiesięczne, przyjmowanie leków przeczyszczających działających poprzez drażnienie jelita.

Warto zauważyć, że wiele leków z tej grupy niesłusznie jest prezentowanych w sklepach jako produkty pomagające pozbyć się uczucia ciężaru, przez co niektóre konsumentki rozumieją po prostu nadwagę lub otyłość. Jest też wiele herbatek, którym producenci wprost przypisują działanie odchudzające. Tymczasem żadnemu z tych produktów takiego skutku nie udowodniono. Owszem, leki przeczyszczające są przydatne podczas redukowania masy ciała, ale nie w celu jego przyspieszenia. Osoby stosujące dietę niskokaloryczną, (ok. 1200-1500 kcal) bywają narażone na zaparcia, ponieważ ich przewód pokarmowy dotychczas był przyzwyczajony do znacznie większej objętości pokarmów, a nowa dieta  jest zazwyczaj znacznie uboższa, co powoduje zaparcia. Zatem leki przeczyszczające w takich przypadkach bywają doraźną koniecznością, ale tylko przez ograniczony czas.

dr n. med. Krzysztof Wojciechowski

„Farmacja i Ja”, marzec 2010