Jersinioza - połączenie biegunki i innych dolegliwości

Bóle brzucha i biegunka zazwyczaj wydają się banalnymi dolegliwościami.  Niekiedy jednak nasilają się tak bardzo, że powodują podejrzenie o zapalenie wyrostka robaczkowego. Jeśli ta diagnoza się nie potwierdza, to jakie mogą być inne ich przyczyny?

Zazwyczaj ostre bóle brzucha, wymioty lub biegunka mają infekcyjne przyczyny, czyli są spowodowane przez czynnik zakaźny, taki jak wirusy lub bakterie. Ma to potwierdzenie w badaniach epidemiologicznych. Mikroorganizmy powodujące zakażenie przewodu pokarmowego to enteropatogeny. Na pierwszym miejscu pod względem częstości wykrywania znajduje się Campylobacter jejuni i pałeczki z rodzaju Salmonella. Trzecie miejsce to pałeczki Yersinia, o których warto napisać nieco więcej, bo wiążą się z nietypowymi powikłaniami.

Do rodzaju Yersinia zalicza się dziesięć gatunków, wśród których trzy są chorobotwórcze dla człowieka (Y. pestis, Y. paratuberculosis, Y. enterocolitica). Pozostałe są patogenami dla ssaków, w tym dla zwierząt domowych (koty, psy), a także dla zwierząt hodowlanych (trzoda chlewna), ptaków, gadów, a nawet płazów i ryb. Występują we wszystkich strefach klimatycznych.

Jak się można zarazić

Yersinie to gram-ujemne pałeczki, mogące się namnażać nawet w temperaturze 4-8°C, czyli w produktach przechowywanych w lodówkach. Wytwarzana przez nie enterotoksyna jest termostabilna, czyli gotowanie jej nie dezaktywuje.

Choroba nazywana jest jersiniozą, a powoduje ją spożycie zakażonej wody, mleka lub jego przetworów, półproduktów mięsnych lub choćby kontakt z futrem zwierząt zanieczyszczonym wydalinami zawierającymi zarazki.

Pałeczki wnikają do światła przewodu pokarmowego, gdzie mnożą się, i na drodze fagocytozy trafiają jako komórki M, które następnie umożliwiają im transport przez naczynia chłonne do tkanki limfatycznej węzłów krezki jelita. Dalsze ich losy zależą od sprawności układu odpornościowego gospodarza. Zazwyczaj infekcja ulega wygaszeniu, ale może też prowadzić do sepsy.

Dynamika choroby może przebiegać ostro lub podostro i tylko sporadycznie przyjąć charakter przewlekły, a jej postać jest opisywana jako zatrucie pokarmowe, zapalenie jelit, zapalenie węzłów chłonnych krezki i końcowego odcinka jelita krętego i kątnicy.

O ile przyczynę zatrucia można  wyjaśnić już na podstawie przytoczonych wcześniej informacji (enterotoksyna przetrwała w długo przechowywanych i potem gotowanych potrawach), to pozostałe postacie wymagają komentarza.

Trudności diagnozowania

Zapalenie jelit spowodowane przez pałeczki z rodzaju Yersinia występuje głównie u dzieci powyżej 7. roku życia i rozwija się zarówno w jelicie cienkim, jak i grubym. Okres wylęgania jest dość zmienny i waha się od 1 do 11 dni, a zachorowania mogą być od pojedynczych przypadków do grupowych. Mimo temperatury do 39°C towarzyszącej biegunce po kilku, kilkunastu dniach objawy mijają samoistnie. Taki łagodny przebieg ma zdecydowana większość przypadków. Zważywszy, że bakterie te mają genetycznie uwarunkowaną odporność na penicyliny i cegalosporyny I generacji, leczenie jest bardzo zachowawcze. Zaleca się dietę lekkostrawną i uzupełnianie elektrolitów.

Postać z zajęciem węzłów krezki także występuje zazwyczaj u osób powyżej 7. roku życia i mogą towarzyszyć jej biegunka, gorączka, ale też nudności i wymioty oraz bóle brzucha, głównie w prawym dolnym kwadrancie, co często każe podejrzewać zapalenie wyrostka robaczkowego. Sporadycznie mogą być objawy otrzewnowe, co usprawiedliwia takie wstępne rozpoznanie, i często dopiero śródoperacyjnie jest ono wykluczane. W zależności od przyjętej metody laboratoryjnej obecność za-każenia pałeczkami Yersinii udaje się wykazać u od 2 do aż 23% pacjentów z takimi objawami i wstępnym rozpoznaniem zapalenia wyrostka robaczkowego.
Wśród nietypowych powikłań choroby wymieniany jest rumień guzowaty i reaktywne zapalenie stawów. Rumień może wystąpić w kilka tygodni po infekcji i ma postać zgrubień w tkance podskórnej występujących głównie na przedniej powierzchni podudzi, niekiedy bolesnych, które ustępują, pozostawiając czasem przebarwienia skóry. Ich podłoże jest immunologiczne, podobnie jak reaktywnego zapalenia stawów. Przejawia się ono zaczerwienieniem, niekiedy znacznym obrzękiem, bolesnością i upośledzoną ruchomością, mogą utrzymywać się nawet wiele miesięcy. Zajęte są zazwyczaj niesymetrycznie duże stawy obwodowe, częściej kończyn dolnych. Leczenie jest objawowe, a rokowanie bardzo dobre.

dr n. med. Krzysztof Wojciechowski

PIŚMIENNICTWO

Paweł Mielczarek, Maciej Bagłaj. Jersinioza – rzadko rozpoznawana choroba układu pokarmowego. Gastroenterologia Polska 2004, 11 (1): 69-74.

"Farmacja i Ja", październik 2010