Serwis farmaceutyczny
szukaj w farmacjaija.pl


Obserwatorium gastrologiczne

Objawy skórne nieswoistych chorób zapalnych jelit

- 2010-08-13

Biegunka podróżnych

Wakacyjny wyjazd mogą popsuć różne sytuacje. Niektóre nie zależą od nas, ale są przeszkody, z którymi możemy skutecznie walczyć lub im...

Dieta Polaków

W diecie Polaków jest za mało magnezu, cynku, wapnia, potasu i miedzi oraz witamin C i D, a także z grupy B.

Przyprawy pod specjalnym nadzorem

Dla ciężarnej kobiety nawet codzienna dieta staje się wyzwaniem. Warto zatem przyjrzeć się, jakie przyprawy stosuje się na co dzień w kuchni...

Pacjenci uskarżający się na dolegliwości w obrębie jamy brzusznej spodziewają się choroby żołądka, jelit lub wątroby. Czasami sugestię zbadania tych narządów słyszą jednak od dermatologa lub reumatologa. Dlaczego?

Istnieje w gastroenterologii pewna grupa chorób, która dla wielu lekarzy jest ciekawa, ponieważ w ich rozpoznawaniu przydaje się wiedza z różnych zakresów medycyny. W ich leczeniu wykorzystywane są preparaty zarówno tradycyjne, jak i nowoczesne leki biologiczne, a czasem trzeba odwołać się do umiejętności chirurga. Dla pacjentów natomiast są to schorzenia będące trudnym wyzwaniem na długie lata życia. Mowa o chorobie Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego (colitis ulcerosa), których objawy często rozpoczynają się w młodym wieku, utrzymują się długo, często latami, z nawrotami i remisją.

Skupiając się na chorobie Leśniowskiego-Crohna należy dodać, że polega ona na utrzymywaniu się objawów przewlekłego zapalenia obejmującego ogniskowo całą grubość jelita. Zmiany zapalne mogą być zlokalizowane na całej długości przewodu pokarmowego, od jamy ustnej po odbyt, choć najczęściej znajdujemy je w końcowym odcinku jelita cienkiego i w jelicie grubym. Jej przyczyna nie jest znana.

Co to jest zapalenie?

Zapalenie jest to jeden ze sposobów, jakie ma do dyspozycji organizm, aby zwalczyć to, co mu szkodzi. Zatem najczęściej zapalenie jest to reakcja obronna. Tam, gdzie dzieje się coś nieprawidłowego, zbierają się komórki układu odpornościowego. Jest to możliwe między innymi dzięki temu, że drobne naczynia krwionośne stają się bardziej przepuszczalne, tak aby mediatory zapalenia mogły łatwiej przenikać na „pole walki”. Pociąga to za sobą przesiąkanie także płynu do przestrzeni międzykomórkowej. W sumie powoduje to obrzęk, zaczerwienienie i ból w ognisku zapalenia. W odniesieniu do jelita powoduje to biegunkę, bóle brzucha, czasem gorączkę, niewystarczające wchłanianie substancji odżywczych, mikroelementów i witamin, czyli niedobory ujawniające się np. niedokrwistością lub chudnięciem.

Przed czym broni się organizm?

Doświadczenie uczy, że choroby są zwykle skutkiem jednoczesnego zbiegu różnych okoliczności. W odniesieniu do wrzodziejącego zapalenia jelita grubego i choroby Leśniowskiego-Crohna wydaje się, że na to, kto zachoruje, ma pewien wpływ wrodzona (genetyczna) predyspozycja. Dołącza się do tego kontakt z ciągle nieznanym nam czynnikiem środowiska (toksyną? bakterią? wirusem?). Pomimo badań prowadzonych na świecie, tego czynnika jeszcze nie odkryto. Najwyraźniej jednak zapalna odpowiedź jest nieprawidłowa – przewleka się i nawraca. Okresy zacisza mogą trwać tylko tygodnie, ale także czasami długie lata. Mogą powstawać zwężenia jelita, ropnie lub przetoki. Po wygaszeniu zapalenia w tym miejscu powstaje czasem blizna, co dla narządu w kształcie rury (jelito) oznacza jego nieprawidłowe zwężenie prowadzące nawet do niedrożności.

Należy podkreślić, że mimo niepełnej wiedzy na temat przyczyn schorzenia nic nie wskazuje na to, że jest to choroba zakaźna. Nie nabywa się jej ani od innych ludzi, ani od zwierząt. Nie trzeba zatem stosować w domu żadnych środków ostrożności, osobnych naczyń ani osobnej toalety.

Objawy pozajelitowe

W przebiegu chorób z tej grupy mogą wystąpić objawy nie tylko ze strony jelita. Może to być np. obrzęk i bolesność stawów, najczęściej dużych stawów obwodowych, rzadziej obserwujemy zmiany w stawach kręgosłupa i w stawach krzyżowo-biodrowych. Na skórze może wystąpić przemijający rumień guzowaty lub piodermia, mogą też wystąpić objawy oczne, a także istotne zaburzenia funkcji wątroby i dróg żółciowych.

Rumień guzowaty to zmiana rozwijająca się w skórze i tkance podskórnej jako bolesne, czerwone guzki zlokalizowane najczęściej po stronie wyprostnej podudzi. Mogą one występować też w innych częściach kończyn. Nie „przebijają” się na powierzchnię skóry i z upływem czasu ustępują bez pozostawiania blizn, choć w ich miejscu przez pewien czas może utrzymywać się przebarwienie skóry. Pojawienie się rumienia guzowatego zwykle wiąże się z nawrotem choroby, a niekiedy nieznacznie go wyprzedza. Rumień guzowaty może występować także w innych chorobach (sarkoidoza, choroby zakaźne, takie jak mononukleoza, gruźlica, zakażenia paciorkowcowe) oraz jako reakcja na leki (sulfonamidy, salicylany, niektóre hormony).

Leczenie rumienia guzowatego polega na zwalczaniu choroby podstawowej, co w przypadku nieswoistych chorób zapalnych jelit wiąże się ze stosowaniem sulfasalazyny lub kwasu 5-aminosalicylowego, a w ciężej przebiegających przypadkach sterydów lub leków immunomodulujących (azatiopryna, 6-merkaptopuryna, leki biologiczne).

Innym problemem dermatologicznym w tej grupie schorzeń może być piodermia zgorzelinowa, zwana też zgorzelinowym zapaleniem skóry. Są to zazwyczaj dość rozległe i dość bolesne, szybko powstające i postępujące owrzodzenia lokalizujące się najczęściej na kończynach dolnych, choć mogą też umiejscawiać się na tułowiu lub obejmować inne okolice ciała. Typowe jest, że posiewy wykonywane z tych zmian nie ujawniają żadnego zakażenia. Rozpoznanie piodermii zgorzelinowej opiera się na ocenie mikroskopowej wycinków ze zmienionej chorobowo skóry. Jej przyczyny nie są znane. Może występować w przebiegu rzutu choroby zapalnej jelit, ale i niezależnie od niego. Trzeba też podkreślić, że nie jest objawem swoistym dla chorób zapalnych jelit. Może towarzyszyć patologiom wątroby (marskość), chorobom reumatycznym (RZS, ZZSK), chorobom tkanki łącznej (toczeń, ziarniniak Wegenera) i niektórym nowotworom. Leczenie piodermii wiąże się z leczeniem choroby podstawowej, często z użyciem leków immunosupresyjnych.

Jakie badania należy wykonać

Nie ma jednej idealnej metody, której zastosowanie gwarantuje trafne rozpoznanie. Lekarz musi brać pod uwagę zarówno występujące objawy, jak i wyniki badań dodatkowych, np. badań krwi, badań endoskopowych (kolonoskopia) lub radiologicznych jelita grubego i cienkiego oraz przede wszystkim mikroskopową ocenę wycinków z jelita (badanie histopatologiczne).

Leczenie

Ciągle jeszcze nie ma skutecznej terapii przeciw nieswoistym chorobom zapalnym jelit. Podstawą są glikokortykoidy, a w lżej przebiegających przypadkach mesalazyna (kwas 5-aminosalicylowy) lub sulfasalazyna. Niezwykle obiecujące, ale i ciągle bardzo drogie są nowoczesne leki biologiczne, jakimi są przeciwciała przeciw TNF-α. Cennymi lekami przedłużającymi remisję są azatiopryna, 6-merkaptopuryna i niekiedy stosowany domięśniowo metotreksat. Intensywne leczenie bardziej nasilonych objawów zwykle trwa pojedyncze tygodnie, potem w miarę występującej poprawy i za zgodą lekarza można zmniejszać dawki stosowanych leków. Wówczas mogą być też przydatne leki objawowe, takie jak spazmolityki i leki zapierające, takie jak chlorowodorek loperamidu.

Jak chorować i normalnie żyć

Każda przewlekła choroba jest wyzwaniem. Wynika to z lęku chorego o przyszłość, obawy przed dolegliwościami lub leczeniem chirurgicznym. Obserwowanie losów niezwykle licznej grupy moich pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego lub z chorobą Leśniowskiego-Crohna dają mi podstawę do przekonywania ich, że można mimo choroby iść przez życie, zdobywać wykształcenie, zakładać rodziny i mieć dzieci. Owszem, wymaga to wsparcia, a udzielanie go da wielką satysfakcję każdemu, zarówno lekarzowi, farmaceucie, jak i przyjaciołom, i rodzinie chorego.

W jakich przypadkach potrzebna jest operacja

Po pierwsze, wówczas, gdy występują powikłania choroby, czyli zwężenia powodujące niedrożność przewodu pokarmowego, ropnie lub przetoki, których nie sposób leczyć inaczej. Po drugie, wówczas, kiedy jest ciężki rzut choroby i przez wiele kolejnych dni intensywnego leczenia farmakologicznego nie udaje się opanować choroby i nie widać oznak poprawy. Po trzecie, gdy po latach trwania choroby grozi powstanie raka. Wówczas dochodzi do wycięcia jelita, aby ocalić życie pacjentowi.

dr n. med. Krzysztof Wojciechowski

„Farmacja i Ja”, lipiec/sierpień 2010

Komentarze czytelników (1)
16.10.2010 10:02
~buba42
profilaktyka
mam pytanie odnośnie profilaktyki, co należy robić aby zapobiec rozprzestrzeniającym się zagrożeniom, wiem, że na chorobę jelit
można zapaść w bardzo młodym wieku, słyszałam o homeprewencji, jak to jest?
« poprzedni Obserwatorium gastrologiczne (9 z 32) następny »
« poprzedni Obserwatorium gastrologiczne (9 z 32) następny »
  • Ostatnio dodane
  • Najczęściej czytane

Mapa farmaceutów

Masz aptekę,
hurtownię leków?
Dodaj swoją lokalizację
na naszej interaktywnej
mapie.

Wyślij e-kartkę...

swojej rodzinie,
znajomym, bliskim
i współpracownikom...
a może nam?
1 2