Oko w oko z chorobami układowymi

Czy grypa żołądkowa to grypa?

Typowa grypa objawia się gorączką, bólami głowy, nieżytem dróg oddechowych. Skąd zatem wzięła się nazwa grypa żołądkowa? O grypie żołądkowej...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Uzdatnianie wody w warunkach ekstremalnych

Nie wszędzie jest kran z wodą. Nie każdy potok górski jest krystalicznie czysty. Jak zatem w warunkach ekstremalnych uzdatnić wodę niezbędną do...

Wzrok zawodzi z różnych powodów. Czasem jednak choroby narządu wzroku mogą oznaczać, że dzieje się coś niedobrego w innych częściach organizmu.

Większość z nas wie, że zaburzenia widzenia, takie jak krótkowzroczność, nadwzroczność, zaćma lub jaskra, są patologiami, których przyczyny leżą w samym oku (o chorobach i wadach wzroku przeczytasz na str. 38-43). Nie jest zaskoczeniem fakt, że na sprawność widzenia mają wpływ także np. cukrzyca, nadciśnienie tętnicze i udary mózgu. Czasami jednak objawy chorób oczu występują równolegle lub wyprzedzają patologie, które w żaden sposób nie kojarzą się z chorobą wzroku.

Wędrówki wirusów

Infekcyjne zapalenie wnętrza gałki ocznej może być spowodowane zarówno przez wirusy, bakterie, grzyby, jak i pasożyty. Jednak ognisko zakażenia jest zwykle zlokalizowane w bardzo odległych tkankach organizmu, a „materiał zakaźny” wędruje do oka z krwią. Sprzyja temu obniżenie odporności (np. podczas leczenia sterydami lub lekami immunosupresyjnymi) lub też zakażenie wirusem HIV.

Translokacja zakażenia jest szczególnie ułatwiona, gdy pacjent ma na dłużej założony cewnik do naczynia krwionośnego lub gdy doszło do bakteriemii. Problem ten jest typowy dla zespołu Sjögrena, choroby autoimmunologicznej z grupy kolagenoz, w której uszkodzeniu ulegają komórki ślinianek oraz gruczołów łzowych.

Suche oko

Ciekawą jednostką chorobową jest suche zapalenie rogówki i spojówki. Jego bezpośrednią przyczyną jest niedobór łez, który powoduje zapalenie najbardziej powierzchownych warstw oka, co wiąże się z odczuwaniem pieczenia, zaczerwienieniem oraz uczuciem obecności ciała obcego w oku.

Zespół suchego oka może wystąpić w przebiegu sarkoidozy. Warto również pamiętać, że „suche oko” może być skutkiem radioterapii okolicy oczodołów, porażenia nerwu twarzowego (VII), nerwu trójdzielnego (V) lub skutkiem działania niektórych leków.

Niedobór łez można wykazać, mierząc długość zwilżenia (nasiąknięcia łzami) paska bibułki (paska Schirmera) przyłożonego do worka spojówkowego.

Twardówka a reumatyzm

Zapalenie w obrębie błony włóknistej, czyli twardówki, występuje często w przebiegu chorób reumatycznych i chorób tkanki łącznej (reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń układowy rumieniowaty, guzkowe zapalenie tętnic, ziarniniak Wegenera). Zmiany chorobowe w oku mogą mieć charakter guzkowy lub bardziej rozległy.

Stan zapalny przedniej części twardówki, oprócz zaczerwienienia, albo wręcz fioletowego koloru, może wywołać ból oka i tkliwość, a zapalenie w tylnym odcinku oka może spowodować wytrzeszcz.

Niebezpieczne związki

Zapalenie przedniej części błony naczyniowej oznacza zapalenie tęczówki i ciała rzęskowatego. Może towarzyszyć sarkoidozie, zesztywniającemu zapaleniu stawów kręgosłupa, reumatoidalnemu zapaleniu stawów, nieswoistym zapaleniom jelit (np. wrzodziejącemu zapaleniu jelita grubego i chorobie Crohna), chorobom skóry (np. łuszczycy) oraz zespołowi Reitera. Może też przebiegać równolegle z chorobami zakaźnymi, takimi jak kiła, borelioza, gruźlica lub trąd. Nieleczone zapalenie tęczówki może przyczynić się do jej zrostów.

Zapalenie tylnej części błony naczyniowej (naczyniówki) oznacza zapalenie ciała szklistego, błony naczyniowej, a także siatkówki.

Związek między zapaleniem naczyniówki a chorobami układowymi jest szczególnie silny, zwłaszcza z sarkoidozą, wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego i chorobą Behçeta.

Nerwowa sprawa

Bardzo często zaburzenia wzroku spowodowane są uszkodzeniem struktur nerwowych oka. Oprócz przedniej i tylnej niedokrwiennej neuropatii wzrokowej, które są spowodowane zaburzeniami ukrwienia nerwu wzrokowego, może dochodzić do zapalenia nerwu wzrokowego, co jest zjawiskiem znacznie częstszym. Zapalenie nerwu wzrokowego może być jednym z objawów stwardnienia rozsianego. Tak więc remisja objawów zapalenia nerwu nie musi oznaczać końca problemów.

Na zapalenie nerwu wzrokowego cierpią zwykle osoby około 30. roku życia (77% stanowią kobiety). Chorobie tej najczęściej towarzyszy ból oka (w 92%), szczególnie podczas ruchu gałek. Podczas wziernikowania u 35% chorych obserwuje się obrzęk tarczy nerwu wzrokowego.

Diagnoza i terapia

Objawów i chorób, które można ropoznać w narządzie wzroku, jest zdecydowanie więcej. Dlatego, gdy tylko zauważy się jakieś zmiany, warto zasięgnąć porady specjalisty, by właściwie rozpoznać chorobę i rozpocząć leczenie. Czasem do opanowania objawów choroby oczu wystarczy intensywne leczenie choroby podstawowej, zdecydowanie częściej wymagają one jednak odrębnej terapii.

Warto wiedzieć, by lepiej widzieć

• Zespół suchego oka może być spowodowany m.in. przez:
  • leki antyhistaminowe stosowane w katarze siennym, atopowym zapaleniu skóry;
  • leki o komponencie antycholinergicznej stosowane w astmie i POChP, chorobie Parkinsona, zaburzeniach psychicznych, np. depresji, nadreaktywności pęcherza.
• Zapalenie naczyniówki można rozpoznać na podstawie obserwacji oka w lampie szczelinowej, dzięki której można dostrzec typowe dla tej choroby zmiany w cieczy wodnistej i na śródbłonku rogówki.
• Zapalenie siatkówki można zdiagnozować podczas wziernikowania dna oka.

Związki między chorobami układowymi a zmianami w oku są czasem bardzo ścisłe.

dr n. med. Krzysztof Wojciechowski

„Farmacja i ja”, listopad 2009