Palący problem

Choroba refluksowa przełyku

Przyczyny złej tolerancji mleka

Nie bez powodu mleko jest pokarmem niemowląt i dzieci. Ma wysokie walory odżywcze i zawiera wiele kluczowych mikroelementów. Niestety, na tym...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Profilaktyka raka jelita grubego

W naszym kraju zachorowalność na raka jelita grubego szybko dogania statystyki zachodnich sąsiadów, jednocześnie jednak wyleczalność tego nowotworu...

Zgaga, pieczenie, gniecenie w dołku lub kwaśne odbijanie się nie zawsze są skutkiem błędu dietetycznego. Mogą zwiastować poważne choroby. Dlatego wiedza, kiedy wystarczy udzielić porady, a kiedy trzeba nakłonić pacjenta do wizyty u lekarza, może być nieoceniona.

Przełyk to mięśniowa rura, którą pokarm dostaje się do żołądka. Stąd częściowo strawiony przez kwaśne soki żołądkowe wędruje do dwunastnicy i jelita cienkiego. Cofaniu się treści żołądkowej do przełyku zapobiega zwieracz, który otwiera się podczas połykania. W trakcie trawienia jest zaciśnięty, przez co uniemożliwia wsteczną wędrówkę pokarmu. Gdy zwieracz nie funkcjonuje prawidłowo, kwaśna treść cofa się do przełyku. To właśnie jest refluks żołądkowo-przełykowy. Żołądek jest swą budową przystosowany do kwaśnego soku, ale nie przełyk. Czasem pokarm podchodzi aż do gardła (skutki tak wysokiego refluksu są dostrzegane nawet przez laryngologów podczas badania górnych dróg oddechowych). Pacjent skarży się na zgagę, kwaśne odbijanie się, niesmak w ustach, a nawet ulewanie pokarmu i pieczenie za mostkiem. Dolegliwości mogą czasem nawet imitować zawał serca. Problemem związanym z refluksem może być też przewlekły kaszel, nawracające zapalenia gardła lub chrypka. Kwaśna treść żołądkowa może powodować nadżerki w przełyku, owrzodzenia, stan zapalny, zwężenia, a nawet zmianę nabłonka wyściełającego dolny odcinek przełyku w walcowaty, typowy dla żołądka, tzw. przełyk Barretta (zwiększa ryzyko rozwoju raka). Groźnym skutkiem jest zachłyśnięcie się kwaśną treścią i charakteryzujące się ciężkim przebiegiem chemiczne zachłystowe zapalenie płuc.

Co radzić pacjentowi z refluksem?

Jeśli dolegliwości występują sporadycznie i po określonych posiłkach, pacjentowi trzeba zalecić, aby ich unikał, a ostatni posiłek zjadał najpóźniej 2-3 godziny przed snem, nie kładł się bezpośrednio po jedzeniu, unikał kawy, tłustych, smażonych potraw i alkoholu. Niewskazana jest czekolada i słodycze, także miętowe cukierki. Należy unikać jedzenia w pośpiechu i niestarannego gryzienia kęsów. Bardzo ważne jest zaprzestanie palenia papierosów. Osoby z nadwagą należy motywować do schudnięcia, bo redukcja masy ciała może bardzo pomóc w pozbyciu się dolegliwości. Warto także zapytać, czy chory nie zażywa leków z grupy beta2-mimetyków, blokerów kanału wapniowego, przeciwcholinergicznych, azotanów i metyloksantyn. Mogą one prowokować dolegliwości.

Wsparcie z apteki

Spośród farmaceutyków pomóc mogą środki hamujące wydzielanie kwasu solnego: inhibitory pompy protonowej, zażywane na czczo, w standardowych dawkach, np.20 mg omeprazolu, 30 mg lansoprazolu lub 40 mg pantoprazolu i esomeprazolu. W razie nieskuteczności po 2 tygodniach stosowania należy zalecić drugą dawkę przed snem lub dodatkowo antagonistę receptora H2, np. ranitydynę lub famotydynę. Ulgę dają także środki zobojętniające kwas solny i osłaniające błonę śluzową, np. związki magnezu i glinu, kwas alginowy i sukralfat. Jeśli leczenie środkami dostępnymi bez recepty nie pomaga w ciągu 2-4 tygodni lub występują objawy alarmowe (patrz ramka), niezbędna jest wizyta u lekarza. Chory powinien najpierw zgłosić się do lekarza POZ, który po badaniu zdecyduje o dalszym leczeniu lub o specjalistycznych konsultacjach. Lepiej nie bagatelizować powtarzających się dolegliwości, bo mogą one być sygnałem poważniejszych schorzeń. W ostateczności lekarz może zalecić leki prokinetyczne: cisapryd lub metoklopramid. Specyfiki te, choć skuteczne, obciążone są działaniami niepożądanymi, dlatego lekarze niechętnie je zapisują, a pacjenci niechętnie je przyjmują.

Gdy leczenie farmakologiczne nie daje trwałej poprawy, konieczne bywa leczenie zabiegowe. Najczęściej wykonuje się fundoplikację sposobem Nissena. Polega na wytworzeniu wokół dalszego końca przełyku „kołnierza” z fragmentu żołądka. Zabieg wykonuje się laparoskopowo lub metodą tradycyjną.

Trudności z połykaniem

Niepokojącym objawem, który wymaga pilnego wyjaśnienia (zwłaszcza u starszych osób), jest dysfagia, czyli trudności z połykaniem. Dysfagia wywołuje uczucie zalegania kęsa pokarmowego za mostkiem, a czasem także pieczenie, gniecenie lub ból. Ponieważ dysfagia bywa jednym z objawów raka przełyku lub wpustu, lepiej nie proponować pacjentowi przychodzącemu do apteki żadnych leków ani suplementów diety. W tym przypadku zdecydowanie należy zalecić wizytę u lekarza.

Na szczęście, za większość przypadków dysfagii odpowiedzialne są inne niż nowotworowe przyczyny, np. uchyłki lub rozlany kurcz przełyku, ciało obce, leki (azotany, blokery kanału wapniowego, estrogeny), cukrzyca lub inne choroby, jak choćby twardzina układowa. Nie wolno zapominać także o wolu zamostkowym lub guzach śródpiersia. Niezbędne jest wykonanie badań: endoskopii, rtg. przełyku po doustnym podaniu środka cieniującego i manometrii przełyku. Zaburzenie jest leczone przyczynowo.

Przykre odbijanie się

Czasem chorzy skażą się na dokuczliwe odbijanie się. Dolegliwość rzadko jest spowodowana poważną chorobą, ale oczywiście nigdy od razu nie można tego wykluczyć. Dlatego zalecana jest czujność.

Każdy człowiek podczas jedzenia połyka pewną objętość powietrza. Sprzyja temu jedzenie na chybcika lub rozmowa w trakcie posiłku. Powietrze gromadzi się w żołądku. Jak bańka powietrza w butelce odwróconej do góry dnem tak samo połknięte powietrze unosi się w żołądku i jest okresowo usuwane poprzez kłopotliwe odbijanie się. Dolegliwości nasilają się wieczorem, gdy objętość zgromadzonego w ciągu dnia powietrza jest już znaczna. Często temu towarzyszą wzdęcia. Problem może się również pojawiać, gdy na stole często goszczą potrawy wzdymające lub ciężkostrawne albo posiłki są zbyt obfite. Odbijanie się może także być jednym z objawów zapalenia błony śluzowej żołądka lub problemów z funkcjonowaniem trzustki. Można je łagodzić, przede wszystkim zalecając pacjentowi powolne jedzenie i unikanie rozmowy w trakcie posiłku. Każdy kęs powinien być przeżuwany około 15-20 razy. Z menu należy usunąć potrawy wzdymające, ograniczyć ostre przyprawy, a dietę wzbogacić w majeranek i kminek. Pomocne będą także leki łagodzące wzdęcia.

Choroba wrzodowa

Świadczy o niej zwykle ból, pieczenie, palenie, ssanie lub dyskomfort w nadbrzuszu, pojawiające się 1-3 godzin po posiłku. Dolegliwości zwykle ustępują po jedzeniu lub przyjęciu leków zobojętniających kwas solny. Wrzody żołądka dają o sobie znać raczej po posiłku (chory odruchowo unika jedzenia), zaś dwunastnicy – na czczo (dlatego chorzy przybierają na wadze), choć te kryteria nie zawsze są wiarygodne. Niepokojącym sygnałem jest wybudzanie się ze snu z powodu bólu. Choroba szczególnie daje się we znaki wiosną i jesienią.
Przed laty uważano, że wrzody to choroba dyrektorska. Dziś wiemy, że z ich powodu cierpią także ludzie prowadzący spokojne życie. W ponad połowie przypadków za chorobę odpowiedzialne są bakterie Helicobacter pylori. Przenoszą się drogą pokarmową, także poprzez pocałunki, a nawet prawdopodobnie wspólne trzymanie z zakażoną osobą szczoteczki do zębów w jednym kubeczku.

Przyjazne uwagi

Ważne, aby pacjent zgłaszający się po poradę do apteki usłyszał, że niezbędna jest wizyta u lekarza. Podstawowym badaniem jest gastroskopia, w trakcie której wykonywany jest test na obecność Helicobacter pylori. Jeśli wypadnie dodatnio, oprócz inhibitorów pompy protonowej stosowanych dwa razy dziennie pacjent musi zażywać dwa antybiotyki przez 7 dni (zwykle wybiera się kombinację między amoksycyliną, klindamycyną i metronidazolem). Badania sugerują, że skuteczność leczenia zwiększają probiotyki, np. Saccharomyces boulardii.

Chory powinien jeść regularnie, unikać potraw prowokujących dolegliwości, ograniczyć kawę i alkohol (choć tak naprawdę nie ma dowodów, że przyczyniają się one do powstania wrzodów). Ważne jest też rzucenie palenia papierosów, bo nie tylko utrudniają gojenie się wrzodów, ale również zwiększają ryzyko nawrotów. Uwielbiane przez pacjentów picie siemienia lnianego nie zaszkodzi, ale jego skuteczność jest niewielka, szczególnie jeśli za chorobę odpowiedzialne są bakterie. Picie mleka działa doraźnie, bo po chwilowej uldze zwiększa się wydzielanie kwasu solnego. Warto też wspomnieć, że w razie bólu lub gorączki pacjenci powinni unikać niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Bezpieczny w ich przypadku jest paracetamol.

lek. med. Anna Jaworska

aj@farmacjaija.pl

"Farmacja i Ja" marzec 2011