Profilaktyka raka jelita grubego

W naszym kraju zachorowalność na raka jelita grubego szybko dogania statystyki zachodnich sąsiadów, jednocześnie jednak wyleczalność tego nowotworu jest w Polsce o wiele mniejsza.

Rak jelita grubego należy do najczęstszych nowotworów występujących wśród mieszkańców krajów rozwiniętych. W Polsce zachorowalność na ten nowotwór stale wzrasta. Wśród kobiet wynosi rocznie 15 przypadków na 100 tys. osób (dane z 2002 r.), a wśród mężczyzn 25 zachorowań. Ryzyko wystąpienia tej choroby rośnie systematycznie po ukończeniu 50 lat, osiągając szczyt po 80. r.ż.

Ryzyko i zapobieganie

Czynnikami zwiększającymi ryzyko zachorowania są m.in. pokrewieństwo pierwszego stopnia z osobą, u której w wieku poniżej 50. r.ż. rozpoznano raka okrężnicy lub odbytnicy, długo trwająca (co najmniej 10 lat) przewlekła choroba zapalna jelita, rodzinny zespół polipowatości, przebyty rak okrężnicy lub odbytnicy, zaawansowany gruczolak odbytnicy lub okrężnicy.

Wiedza o czynnikach sprzyjających rozwojowi choroby oraz rosnąca zapadalność sprawiają, że poszukiwane są sposoby jej zapobiegania. I tak określono na przykład cechy diety i stylu życia wpływające na ryzyko zachorowania na raka jelita grubego. Siła dowodowa tych danych jest różnie oceniana przez różnych autorów. Wydaje się jednak, że należy m.in. unikać nadmiaru białek zwierzęcych w diecie i tłuszczów nasyconych, diety wysokokalorycznej, niezrównoważonej intensywnym wysiłkiem fizycznym. Ocenia się, że odwrotny (ochronny) efekt daje dieta niskokaloryczna, złożona zwłaszcza z pokarmów bogatych nie tyle w błonnik pokarmowy, ile w pełne ziarna zbóż.

Chemoprewencja

W zakresie aktywnego działania polegającego na systematycznym profilaktycznym stosowaniu leków korzystny wpływ na zmniejszenie ryzyka raka jelita grubego wykazano dla niesterydowych leków przeciwzapalnych, a szczególnie tych oddziałujących na COX-2, czyli indukowany izoenzym cyklooksygenazy kwasu arachidonowego. Funkcję tę może także spełniać nieselektywnie działający kwas acetylosalicylowy. Niestety, ze względu na ryzyko krwawień oraz perforacji żołądka i dwunastnicy - nie ma zaleceń powszechnego stosowania takiej profilaktyki.

W przypadku innych działań, jak stosowanie kwasu foliowego, związków selenu, wapnia, witaminy D3 albo satyn można liczyć na pewną korzyść, choć wyniki prac oceniających te interwencje nie były spektakularne i jednoznaczne.

Screening

Duże nadzieje wiąże się z badaniami przesiewowymi, których celem jest wykrycie choroby w na tyle wczesnym stadium, aby możliwe było leczenie radykalne w okresie przed powstaniem przerzutów nowotworowych do innych narządów. W tym zakresie badano przydatność: badań palpacyjnych, przez odbytnicę, badań kału na krew utajoną, rektosigmoidoskopii z biopsją, kolonoskopii z biopsją, wlewu doodbytniczego z podwójnym kontrastem. W kontekście kosztów i zysków najlepiej wypada okresowo wykonywana kolonoskopia.

Współcześnie w naszym kraju okres 5 lat po operacji przeżywa jedynie nieco ponad 20% pacjentów, co jest skutkiem późnego rozpoznania choroby. Sytuację mogą zmienić właśnie badania przesiewowe, których celem jest wykrywanie zmian wczesnych, które jeszcze nie dają żadnych dolegliwości. Warto prześledzić załączoną tabelę zestawiającą średnie 5-letnie przeżycie, co jest uznawane za wyleczenie, z zaawansowaniem choroby w chwili podjęcia terapii („Interna Harrisona").

dr n. med. Krzysztof Wojciechowski

„Farmacja i ja”, kwiecień 2008