Przyczyny złej tolerancji mleka

Nie bez powodu mleko jest pokarmem niemowląt i dzieci. Ma wysokie walory odżywcze i zawiera wiele kluczowych mikroelementów. Niestety, na tym mlecznobiałym wizerunku jest kilka skaz.

Często objawy złej tolerancji mleka bywają określane terminem: „alergia na mleko", podczas gdy ich przyczyną może być kilka zjawisk - poczynając od rzeczywistej alergii na zawarte w mleku białka, po nietolerancję laktazy, czyli cukru mlecznego.

Uczulenie na mleko

Mleko zawiera bardzo wiele różnych białek, ale reakcję alergiczną najczęściej powodują: -laktoglobulina, albuminy, -laktoglobulina i kazeina. Objawy alergii na mleko mogą być bardzo różne. U niemowląt najczęściej występują objawy ze strony przewodu pokarmowego: biegunka, niechęć do pokarmów mlecznych, kolka jelitowa, wymioty i ulewania. U dorosłych najczęściej występuje biegunka (wtedy doraźnie mogą pomóc leki przeciwbiegunkowe, np. loperamid). Inne objawy to dobrze widoczne i łatwe do rozpoznania zmiany skórne, np. na policzkach, powiekach i w okolicy zgięć, często połączone ze świądem. Mogą im towarzyszyć: przewlekły nieżyt nosa, częste zapalenia oskrzeli i płuc lub wysiękowe zapalenie ucha środkowego.

Jawna klinicznie alergia na białko mleka krowiego bywa dość często początkiem zjawiska zwanego „marszem alergicznym". Obserwuje się, że dzieci, u których wykazano alergię na mleko krowie, w późniejszym okresie częściej mają objawy przewlekłego alergicznego nieżytu nosa (katar sienny), a w kolejnych latach życia - astmy oskrzelowej.

Hipolaktazja

Słodki smak mleko zawdzięcza laktozie. Jest ona dwucukrem o znikomym potencjale wywołania reakcji alergicznej. Dwucukier ten musi być rozłożony przez enzym rąbka szczoteczkowego jelit - laktazę - do monocukrów. Dopiero te są wchłaniane do krążenia wrotnego.

Zatem kluczowym zjawiskiem dla przyswojenia laktozy jest obecność w wystarczającej ilości laktazy. Jej niedobór lub jej niska aktywność powodują, że zalegający w świetle jelita cukier mleczny powoduje zatrzymywanie również wody w jelicie, co przyspiesza jego perystaltykę. Po dotarciu do jelita grubego cukier ten jest metabolizowany przez bakterie, co uwalnia duże ilości gazów, będących przyczyną wzdęć i burzliwych wypróżnień.

Opisuje się trzy typy niedoboru laktazy:

1. Pierwotny niedobór laktazy jest zjawiskiem wrodzonym, ujawniającym się z różnym nasileniem najczęściej dopiero w okresie dojrzewania. Zazwyczaj jednak pacjenci mogą spożywać niewielką ilość mleka.
2. Wtórny niedobór laktazy bywa zjawiskiem przejściowym po zakażeniach żołądkowo-jelitowych, a także wskutek uszkadzającego rąbek jelitowy działania niektórych leków (np. z grupy NLPZ lub antybiotyków). Może trwać nawet kilka tygodni.
3. Wrodzony niedobór laktozy, czyli całkowita alaktazja jest zjawiskiem niezmiernie rzadkim. Jej objawy ujawniają się już wkrótce po urodzeniu w postaci burzliwej biegunki.

Podstawowa diagnostyka

Nietolerancję laktozy można z dużym prawdopodobieństwem rozpoznać już przy pomocy prostego testu obciążenia laktozą. Rozpoznawanie alergii na mleko opiera się na typowych badaniach alergologicznych: eozynofilii, testach skórnych i oznaczeniu stężenia całkowitego IgE w surowicy oraz swoistych przeciwciał przeciw białkom mleka krowiego.

Z praktycznych uwag warto zapamiętać, że w przebiegu hipolaktazji pacjenci zazwyczaj tolerują pewne niewielkie ilości mleka, natomiast reakcję alergiczną może wywołać nawet najmniejsza ilość alergenu.

Autor: dr n. med. Krzysztof Wojciechowski

„Farmacja i ja”, maj 2009