Wątroba – największe laboratorium

Skuteczny i bezpieczny jak symetykon

Zarówno pacjent, jak i lekarz czy farmaceuta chcieliby mieć do czynienia z lekami nie tylko skutecznymi, ale i bezpiecznymi. Kryterium to w dużym...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Choroby podróżników

Wyjazdy mogą wiązać się z dolegliwościami lub chorobami. Wiele z nich można skutecznie zwalczać lub im zapobiegać. Podczas podróży, zwłaszcza tych...

Wątroba nie tylko bierze udział w zagospodarowaniu docierających do niej produktów trawienia pokarmów, ale także w usuwaniu powstających w organizmie toksycznych produktów przemiany materii. Bez niej nie można się obyć, dlatego warto wiedzieć, jak wspomagać i chronić wątrobę na każdym z etapów jej działania.

Prawie wszystko, co przyswajamy z pokarmów strawionych w żołądku i jelicie, jest transportowane przez układ naczyń żylnych wprost do wątroby. Ten układ naczyń zwany jest też łożyskiem wrotnym. Dostarczone tą drogą substraty wątroba przekształca do dalszego wykorzystania przez organizm, przetwarza na energię w procesach utleniania lub unieszkodliwia i wydala z żółcią.

Magazynowanie

Tak sprawne działanie jest możliwe dzięki temu, że komórki wątroby, czyli hepatocyty, są jakby poukładane w blaszki. Z jednej strony stykają się one z krwią wrotną, a z drugiej – z przestrzenią zapoczątkowującą drogi żółciowe. Zatem na jednym biegunie (naczyniowym) pobierają z krwi substraty do reakcji biochemicznych, a na drugim (żółciowym) wydzielają żółć, zawierającą m.in. produkty przemiany materii. Żółć spływa kanalikami żółciowymi do przewodów żółciowych, które kończą się zazwyczaj wspólnym dla nich i dla przewodu trzustkowego ujściem. Znajduje się ono w dwunastnicy w punkcie zwanym brodawką Vatera. Po drodze żółć może być magazynowana w pęcherzyku żółciowym. Oczywiście rolą żółci jest nie tylko transport produktów przemiany materii do światła jelita tak, aby mogły być usunięte z kałem. Spełnia ona jeszcze jedną niezwykle istotna rolę. Jest emulgatorem tłuszczów zawartych w pokarmach. Tłuszcze słabo mieszają się z wodą i na granicy między nimi powstaje wówczas wyraźna oddzielająca je faza. Żółć, zmniejszając napięcie powierzchniowe na granicy tych faz, umożliwia ich mieszanie się. Dzięki temu ułatwia wchłanianie tłuszczów, a zatem i rozpuszczonych w nich witamin (A, E, D i K).

Regulacja pracy

Poza produkcją żółci, która oddziałuje w świetle przewodu pokarmowego, wątroba wydziela szereg istotnych substancji do krwi. Jest miejscem syntezy albumin stanowiących nawet nieco ponad połowę zasobu białek krwi obwodowej. Dzięki nim możliwe jest zatrzymywanie wystarczającej ilości wody w łożysku naczyniowym. Albuminy, wiążąc się z wchłanianymi lekami, wpływają na ich cechy farmakokinetyczne. Białka te biorą również udział w transporcie aminokwasów, tłuszczów i barwników żółciowych.

Innym niezwykle istotnym produktem wątroby są białka niezbędne w procesie krzepnięcia krwi, tak zwane czynniki krzepnięcia. Wiele z nich ma relatywnie krótki okres półtrwania, dlatego ich niedobór jest często oceniany w diagnostyce uszkodzenia wątroby. Jest on także łatwo zauważalny na skórze pacjenta z powodu łatwo powstających wówczas siniaków lub wybroczyn.

Detoksykacja

Funkcję detoksykacyjną wątroby można docenić, pamiętając, że odpowiada ona za przekształcanie toksycznego dla każdej komórki zwierzęcej amoniaku w dość dobrze tolerowany i usuwany przez nerki mocznik. Amoniak powstaje głównie w czasie metabolizmu białek. Każdego dnia od 1% do 2% całkowitych zasobów białka naszego organizmu podlega „wymianie”. Z uwolnionych aminokwasów 75-80% bierze udział w syntezie nowych cząsteczek białkowych, ale aż 20-25% ostatecznie jest rozkładanych i w rezultacie staje się źródłem m.in. mocznika. Liczby te pozwalają zrozumieć, dlaczego tak szybko narastają zaburzenia metaboliczne, np. zauważalne w postaci śpiączki wątrobowej u osób z nagłym istotnym upośledzeniem funkcji wątroby.

Wsparcie metaboliczne

Gospodarka węglowodanowa organizmu może pozostawać w równowadze także dzięki wątrobie, a dokładnie dzięki zawartym w niej zasobom cukru złożonego, jakim jest glikogen. Jego wątrobowe zasoby uwalniane są w okresie międzyposiłkowym, utrzymując właściwe stężenie cukru we krwi, ale już po 12-18 godzinach głodzenia stają się puste. Może to prowadzić do hipoglikemii nawet u osób bez cukrzycy, ale wyniszczonych i z ciężkim uszkodzeniem wątroby przez marskość (postępujące włóknienie miąższu wątroby) lub przerzuty nowotworu.

Wątroba pełni również istotną rolę w metabolizmie tłuszczów. Są one istotnym źródłem energii dostarczanej wraz z posiłkiem oraz formą jej magazynowania w tkance tłuszczowej. Z tłuszczów między innymi w wątrobie syntetyzowany jest cholesterol. Jest on nieodzownym składnikiem struktury wszystkich błon komórkowych, jest także prekursorem wielu hormonów steroidowych, hormonów płciowych oraz witaminy D i kwasów żółciowych, a także jest uczestnikiem czynności układu nerwowego. Niedobór cholesterolu powoduje zaburzenia samopoczucia i skłonności depresyjne. Podstawową drogą eliminacji cholesterolu jest jego wydalanie z żółcią, m.in. w postaci soli kwasów żółciowych.

To tylko niektóre z wielu bardzo istotnych zadań stojących przed wątrobą. Nie bez powodu zatem bywa ona nazywana największą fabryką organizmu.

dr n. med. Krzysztof Wojciechowski

„Farmacja i Ja”, styczeń 2010