Woda w tropikalnej podróży

Bytujące w wodzie bakterie, pierwotniaki lub przywry mogą być powodem biegunki zakaźnej

Objawy skórne nieswoistych chorób zapalnych jelit

Pacjenci uskarżający się na dolegliwości w obrębie jamy brzusznej spodziewają się choroby żołądka, jelit lub wątroby. Czasami sugestię zbadania...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Oko w oko z chorobami układowymi

Wzrok zawodzi z różnych powodów. Czasem jednak choroby narządu wzroku mogą oznaczać, że dzieje się coś niedobrego w innych częściach organizmu....

W egzotycznej wędrówce niełatwo znaleźć czystą wodę do picia. Nie każde źródło jest krystaliczne. Jak zatem w ekstremalnych warunkach uzdatnić wodę niezbędną do życia?

Zazwyczaj nie ma zagrożeń dla zdrowia z powodu zakażonej wody, dopóki podróżujemy po okolicach choć trochę ucywilizowanych. Wyzwania wiążą się z podróżami w niedostępne, oddalone od głównych szlaków okolice.

Problemem staje się wówczas zachowanie higieny osobistej lub pozyskanie zdatnej do spożycia wody. Im dalej od lotniska, osad ludzkich i asfaltowej drogi, tym trudniej, a zatem rozwiązywanie tych problemów staje się po prostu koniecznością.

Zagrożenia

Niestety, nawet mycie zębów z użyciem zanieczyszczonej wody lub jedzenie owoców mytych w takiej wodzie może być powodem poważnych chorób (czytaj więcej str. 38-45).  Bytujące w wodzie bakterie (np. Salmonella, E. coli, Vibrio cholerae), pierwotniaki (Amaeba, Gardia lamblia) lub przywry mogą być powodem biegunki zakaźnej.

Według różnych źródeł biegunka występuje nawet u 20-50% podróżujących. Jej objawy to wydalanie co najmniej 3 luźnych stolców na dobę, czemu zazwyczaj towarzyszy przynajmniej jeden z następujących objawów: kurczowe bóle brzucha (spotykane u ok. 90% chorych), nudności, wymioty lub gorączka (10%), gwałtowne parcie na stolec, zawroty głowy, domieszka krwi lub śluzu w kale (10%).

Dlatego zasadą podczas długich wypraw powinno być stosowanie tylko wody zdatnej do picia. Jak długo to możliwe, należy zaopatrywać się w lokalnych sklepikach w wodę butelkowaną i używać jej nie tylko do picia, ale także do mycia zębów i mycia spożywanych na surowo owoców. Spośród nich oczywiście najbezpieczniejsze dla zdrowia będą te, które można obrać ze skóry. O ile można umyć owoce w wodzie z butelki, o tyle już nie sposób korzystać z niej do mycia i płukania naczyń po posiłku przygotowanym w warunkach biwakowych. Przydatne bywa wówczas uzdatnienie wody ze strumienia lub studni. Jest to konieczne, gdyż domostwa porozrzucane wzdłuż szlaku z całą pewnością nie są skanalizowane w znany nam europejski sposób. Ich mieszkańcy nie zbierają nieczystości do szczelnych zbiorników, ponieważ po prostu nie byłoby możliwości systematycznego ich opróżniania i wywożenia zawartości. Zatem potoki górskie nawet w wydawałoby się dziewiczych Himalajach należy traktować jako zanieczyszczone produktami wszelkiej ludzkiej aktywności.

Uzdatnianie wody

Najprostszy sposób uzdatniania wody to gotowanie. Musi ono jednak trwać wystarczająco długo (kilkanaście minut wrzenia). Trzeba w tym celu pozyskać odpowiednią ilość paliwa, co czasem wcale nie jest proste. Poza tym na dużych wysokościach, gdzie panuje niższe ciśnienie atmosferyczne, temperatura wrzenia wody jest nieco niższa, a tym samym skuteczność tej metody na pozbycie się szczególnie opornych toksyn lub form przetrwalnikowych bakterii maleje.

Alternatywnym sposobem pozyskania wody nadającej się do picia jest jej odkażanie poprzez dodanie do niej związków o silnych właściwościach utleniających. Mogą to być związki chloru, srebra lub jodu. Należy zaopatrzyć się w nie na początku wyprawy. Transport ich nie jest kłopotliwy, wyglądają zazwyczaj jak zwykłe tabletki w blistrach lub fiolkach. Niektóre z tych substancji mogą być w płynie. Konieczne jest nie tylko dodanie ich we właściwych proporcjach do wody, ale też odczekanie odpowiednio długiego czasu, zazwyczaj około 30 minut, aby  unieszkodliwić zdecydowaną większość chorobotwórczych mikroorganizmów. Niestety, środki te zmieniają zazwyczaj smak wody, a np. związki jodu nie są obojętne dla tarczycy, szczególnie u osób z różnymi odmianami jej nadczynności. Trzeba też pamiętać, że odkażanie wody nie usuwa zanieczyszczeń chemicznych przedostających się do zbiorników wodnych z pól uprawnych lub z gospodarstw hodowlanych.

Leczenie biegunki

Jeśli jednak te środki ostrożności nie będą skuteczne, może się okazać konieczne leczenie biegunki. Ma ono na celu łagodzenie dolegliwości i zapobieganie powikłaniom (np. odwodnieniu z wtórnym spadkiem ciśnienia tętniczego). Konieczne jest ograniczenie diety do płynów przyjmowanych doustnie, najlepiej zawierających niezbędne, standardowe elektrolity i glukozę. Można zastosować chlorowodorek loperamidu, który w wielu krajach jest oficjalnie zarejestrowany do leczenia biegunki podróżnych. Zaletą tego leku jest to, że równocześnie można stosować leki przeciwbakteryjne, jeśli są ku temu wskazania.

Urządzenia filtrujące

Sprawdzoną metodą uzdatniania wody jest użycie urządzeń specjalnie do tego celu przystosowanych, zawierających zestaw filtrów ceramicznych, które uważane są za skuteczniejsze od węglowych. Mają one tak małe pory, że woda po przefiltrowaniu jest niemal jałowa. Przepływa ona przez pory o średnicy około 0,2 mikrona. W niektórych modelach wkład wzbogacony jest związkami srebra, co oprócz filtracji daje efekt oksydacyjny.

dr n. med. Krzysztof Wojciechowski

„Farmacja i Ja”, czerwiec 2010