Serwis farmaceutyczny
szukaj w farmacjaija.pl


Obserwatorium gastrologiczne

Wpływ alkoholu na organizm

- 2010-02-15

Choroba przewlekła stała się wyleczalna

Prawie przez cały XX wiek świat lekarski wierzył, że „nie ma wrzodu bez kwasu”. Dziś za bliższą prawdy uznaje zasadę, iż nie ma wrzodu...

Dieta Polaków

W diecie Polaków jest za mało magnezu, cynku, wapnia, potasu i miedzi oraz witamin C i D, a także z grupy B.

Skuteczny i bezpieczny jak symetykon

Zarówno pacjent, jak i lekarz czy farmaceuta chcieliby mieć do czynienia z lekami nie tylko skutecznymi, ale i bezpiecznymi. Kryterium to w...

Bywa, że alkohol etylowy jest częstym gościem w naszym organizmie. Czasem zbyt częstym. Jakie są skutki tych wizyt? Co powoduje metabolizm alkoholu w poszczególnych narządach?

Alkohol etylowy do celów spożywczych powstaje najczęściej w wyniku znanej od tysiącleci fermentacji alkoholowej, do której surowiec uzyskuje się z buraków cukrowych, trzciny cukrowej, ziemniaków, większości zbóż, a także z wielu innych roślin. Etanol może też być produkowany w bezpośredniej syntezie z gazu syntezowego (mieszaniny CO, H2 i H2O). Mimo że jest to sposób tańszy od fermentacji i daje czystszy produkt, to jednak w wielu krajach prawo zabrania używania go do wytwarzania produktów spożywczych.

Metabolizm alkoholu

Spotykany w tak zwanych używkach etanol bardzo szybko wchłania się przez błony śluzowe przewodu pokarmowego, i to już poczynając od jamy ustnej. Zasadniczy jednak proces absorpcji alkoholu następuje w żołądku (20-25%) i w jelicie cienkim (75-80%). Już w ciągu 5-10 minut po spożyciu można go wykryć we krwi. Po czasie dość stabilnego stężenia w tkankach przewagę zyskują procesy eliminacji. W 90-95% jest on metabolizowany na drodze enzymatycznej, a tylko 5-10% przyjętej dawki jest usuwane w niezmienionej postaci głównie z moczem i z wydychanym powietrzem.

Choć niewielka ilość alkoholu metabolizowana jest już w żołądku, to główne enzymatyczne utlenianie alkoholu przebiega w komórkach wątrobowych (hepatocytach). Tam jest on przekształcany w aldehyd octowy, który wykazuje 10-krotnie wyższą toksyczność od etanolu, a potem w kwas octowy.

Proces ten odbywa się trzema szlakami metabolicznymi, przy udziale enzymów zlokalizowanych w różnych strukturach komórki wątrobowej:

  • dehydrogenaza alkoholowa (ADH) obecna w cytosolu;
  • mikrosomalny system utleniania alkoholu (MEOS – Microsomal Ethanol Oxidizing System) zlokalizowany w siateczce endoplazmatycznej;
  • katalaza, zawarta w peroksysomach.

Efekt drinka

Działanie etanolu na organizm można opisać jako narkotyczne, zbliżone do obserwowanego po depresantach. Niewielka ilość etanolu, 30-35 g (duże piwo lub dwa kieliszki wódki), wywołuje uczucie odprężenia, poprawia nastrój, powoduje przyspieszenie czynności serca i rozszerzenie źrenic. Ale już wypicie około 100 g (250 ml wódki) przez osobę zazwyczaj niepijącą powoduje zaburzenia koordynacji ruchowej, równowagi, często mniejszą kontrolę nad emocjami. W niektórych przypadkach alkohol powoduje paradoksalnie zachowania agresywne.

Alkohol zazwyczaj daje uczucie ciepła, ponieważ przyspieszając czynność serca, zwiększa szybkość krążenia krwi, ale równocześnie rozszerza drobne naczynia krwionośne. W rezultacie powoduje to zwiększone oddawanie ciepła przez organizm, odbierane przez zakończenia czuciowe w skórze jako jej rozgrzanie. W dobrze ogrzewanych wnętrzach może to być nawet przyjemne uczucie, jednak na mrozie prowadzi do niespodziewanie szybkiego wychłodzenia, które może doprowadzić do zgonu.

Alkohol może powodować ostry nieżyt błony śluzowej żołądka, a nawet prowadzić do krwotocznego zapalenia żołądka.

Zaburzenia funkcji wątroby

Uszkadza również komórki wątrobowe, poczynając od ich stłuszczania, na przebudowie marskiej i związanym z tym nieodwracalnym zwłóknieniu kończąc. Zaburzenia funkcji wątroby mogą być różne, ale wszystkie określane są mianem alkoholowej choroby wątroby (ALD – Alcohol Liver Disease) – patrz ramka na sąsiedniej stronie.

Większą skłonność do rozwoju ALD wykazują kobiety, co jest wynikiem mniejszej niż u mężczyzn aktywności żołądkowej dehydrogenazy alkoholowej. Zależność ta jest większa u osób poniżej 50. roku życia. U osób starszych aktywność enzymu jest podobna niezależnie od płci. Są też i inne czynniki predysponujące do rozwoju ALD (patrz ramka obok po prawej).

Karcynogenność etanolu

W prasie codziennej lub w popularnych periodykach można spotkać się z przekonaniem, że spożycie alkoholu etylowego zwiększa ryzyko raka w obrębie przewodu pokarmowego. Tymczasem zależność ta nie jest wcale taka prosta. Nie zostało też rozstrzygnięte, czy efekt karcynogenny etanolu jest jego swoistą cechą, czy też wynika z obecności domieszek w „napojach wyskokowych”. Doświadczenia na zwierzętach wskazują, że alkohol podawany doustnie może pełnić rolę kokarcynogenu w powstawaniu nowotworów przełyku i niegruczołowych guzów żołądka. Nie ma zaś jednoznacznych danych dotyczących raka jelita grubego. Dane epidemiologiczne sugerują, że spożywanie napojów alkoholowych zwiększa ryzyko wystąpienia raka w obrębie jamy ustnej (z wyjątkiem ślinianek), gardła (z wyjątkiem raka noso-gardzieli) i krtani. Ryzyko to jest związane ze spożywaniem alkoholu i wzrasta proporcjonalnie do spożycia. Ale wzrost ryzyka nowotworzenia powoduje także nawyk palenia tytoniu, a współistnienie nadużywania alkoholu z nikotynizmem powoduje efekt potencjalizacji ryzyka karcynogenezy.

U osób niepalących ryzyko raka jest niskie, dopóki spożycie alkoholu nie ma charakteru znacznego nadużywania. Wydaje się jednak, że nawet wówczas ryzyko to może być zmniejszone przez modyfikację diety i spożywanie większej ilości owoców oraz warzyw.

Dane epidemiologiczne dotyczące częstości występowania raka jelita grubego w zależności od nasilenia spożycia alkoholu nie pozwalają na wyciągnięcie jednoznacznych wniosków. Obserwowana zależność ma charakter ilościowy i jest do tego stopnia nieznaczna, że nawet istotne nadużywanie alkoholu nie prowadzi do podwojenia ryzyka. Według publikacji ILSI (International Life Sciences Institute) nie zaobserwowano w odniesieniu do raka tego odcinka przewodu pokarmowego żadnych różnic pomiędzy płciami, różnic wynikających z lokalizacji zmian (okrężnica lub odbytnica), ani zależnych od rodzaju spożywanego napoju alkoholowego. Zatem jest wątpliwe, czy ta zależność rzeczywiście ma miejsce. Nie można wykluczyć, że jest przypadkowa i wynika ze współistniejących, a będących czynnikami ryzyka, przyzwyczajeń żywieniowych w badanej grupie.

Czynniki predysponujące do rozwoju ALD

  • płeć żeńska
  • sposób odżywiania
  • czynniki genetyczne
  • zakażenie HBV, HCV
  • zaburzenia immunologiczne
  • czas i ilość spożywanego alkoholu

dr n. med.Krzysztof Wojciechowski

Piśmiennictwo

  1. R. Doll at all: Alkoholic beverages and cancers of digestive tract and larynx, Health issues related to alkohol consumption ILSI Europe, 1993; 125-166.

„Farmacja i Ja”, luty 2010

Komentarze czytelników (0)
« poprzedni Obserwatorium gastrologiczne (12 z 32) następny »
« poprzedni Obserwatorium gastrologiczne (12 z 32) następny »
  • Ostatnio dodane
  • Najczęściej czytane

Mapa farmaceutów

Masz aptekę,
hurtownię leków?
Dodaj swoją lokalizację
na naszej interaktywnej
mapie.

Wyślij e-kartkę...

swojej rodzinie,
znajomym, bliskim
i współpracownikom...
a może nam?
1 2