Zaburzenia mikroflory jelit

Ciało człowieka jest ekosystemem złożonym z komórek ludzkich i drobnoustrojów. Liczba komórek mikroorganizmów dziesięciokrotnie przewyższa liczbę komórek naszego ciała. Jak to możliwe?

Rozwiązanie zagadki tkwi w wielkości komórek. Bakteryjne są wielokrotnie mniejsze od ludzkich i znajdują się głównie w jelicie. Ogólna masa bakterii jelitowych wynosi 0,5-1,5 kg.

Ekosystem w miniaturze

Mikroflora jelitowa bierze udział w trawieniu, rozkładając związki nieprzyswajalne dla człowieka, wytwarza witaminy z grupy B, witaminę K, kwas foliowy i pantotenowy oraz chroni przed inwazją gatunków chorobotwórczych. Przyjazne bakterie uniemożliwiają zasiedlenie jelita bakteriom niebezpiecznym, współzawodniczą z nimi o składniki odżywcze i miejsca przyczepu do komórek nabłonka jelita, stymulując wytwarzanie przeciwciał i produkując substancje bakteriobójcze.

Niektóre gatunki wchodzące w skład prawidłowej mikroflory mogą wykazywać działanie szkodliwe. Na przykład gatunki z rodzaju Pseudomonas i Clostridium wytwarzają toksyny, a Escherichia coli i Gram-dodatnie ziarniaki mogą produkować związki o działaniu rakotwórczym.

Zakłócona równowaga

Panująca w jelicie równowaga może zostać zakłócona przez wiele różnych czynników, takich jak stany chorobowe jelit, antybiotykoterapia, zaburzenia perystaltyki, niewłaściwa dieta, stres, zabiegi operacyjne w obrębie przewodu pokarmowego, radioterapia. W efekcie dochodzi do nadmiernego namnażania się bakterii patologicznych.

Wśród objawów zaburzeń w składzie mikroflory jelitowej mogą dominować bóle brzucha, wzdęcia i nieprawidłowe wypróżnienia, ale choroba może też przebiegać pod postacią nawracających zakażeń układu oddechowego, alergii i innych chorób o podłożu immunologicznym. Bywa i tak, że jedynymi nieprawidłowościami, pozornie niezwiązanymi z przewodem pokarmowym, są: osłabienie, męczliwość, bóle głowy, bóle reumatyczne, bóle kręgosłupa, zaburzenia miesiączkowania, niedokrwistość.

Niebezpieczna candida

Szczególnym przypadkiem zaburzenia mikroflory jelitowej jest grzybica przewodu pokarmowego, w której dochodzi do dominacji w składzie gatunkowym grzybów z rodzaju Candida, najczęściej Candida albicans.

Grzybicy sprzyjają m.in. podeszły wiek, długotrwałe leczenie antybiotykami, zwłaszcza o szerokim spektrum działania, niedożywienie, cukrzyca, przyjmowanie leków immunosupresyjnych lub steroidowych albo inhibitorów pompy protonowej.

Niestety, zdiagnozowanie grzybicy przewodu pokarmowego nie jest łatwe. Istnieją testy na obecność Candida w kale, jednak sam wynik dodatni nie oznacza istnienia choroby. Postawienie rozpoznania umożliwia stwierdzenie obecności grzyba w kale wówczas, gdy związana jest ona z występowaniem objawów chorobowych. Obecność grzybów z rodzaju Candida stwierdza się bowiem u 55% zdrowych osób. Symptomy kandydozy pokarmowej są różnorodne, pozornie ze sobą niezwiązane i niespecyficzne.

Uciążliwa terapia

Leczenie grzybicy jest długotrwałe i uciążliwe. Farmakoterapia z zastosowaniem leków hamujących namnażanie się grzybów będzie nieskuteczna, jeśli nie zmienimy na trwałe nawyków żywieniowych. Z diety należy wykluczyć konserwowane półprodukty, słodycze, ograniczyć ilość spożywanego mięsa, a zwłaszcza wędlin, pieczywo białe zastąpić razowym, wprowadzić do jadłospisu kasze. Zamiast gotowych soków w kartonach i butelkach należy pić kompoty i świeżo wyciskane soki z dostępnych w danym sezonie owoców i warzyw. Podstawowym, lekkostrawnym źródłem białka powinny być warzywa strączkowe i kasze.

W celu przywrócenia prawidłowej mikroflory jelitowej można przyjmować preparaty zawierające przyjazne bakterie. Na rynku jest dostępnych wiele takich preparatów ułatwiających odbudowę prawidłowego składu gatunkowego w jelitach: probiotyki, prebiotyki oraz synbiotyki.

Magdalena Górecka

konsultacja lek. med. Agnieszka Szumska-Olczak

„Farmacja i ja”, marzec 2008