Zaparcia po lekach antydepresyjnych

Depresja czy dystymia (depresyjne zaburzenie osobowości) szczęśliwie są skutecznie leczone. Niestety efektem ubocznym terapii mogą być uciążliwe zaparcia.

Leki przeciwdepresyjne mają dość skomplikowany mechanizm funkcjonowania, ale ich główną rolą jest zapobieganie spadkom poziomu norepinefryny i serotoniny w mózgu. Działanie leków zaczyna się dopiero po wielu dniach, a wyraźna poprawa widoczna jest zazwyczaj po 4-6 tygodniach. Niestety ich działanie nie jest wystarczająco precyzyjne (selektywne), przez co oddziałują także na szereg innych przekaźników układu nerwowego, a z tym wiąże się występowanie objawów niepożądanych podczas terapii antydepresyjnej.

Uciążliwe zaburzenia

Chorzy na depresję dość często zgłaszają wiele dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takich jak: bóle brzucha, zaparcia, biegunka, dyspepsja. Według Hilila i wsp.[1] odsetek ten sięga 54% pacjentów (w grupie kontrolnej dotyczyło to 29% osób). Z tego powodu połowa badanych zasięgała porady lekarskiej.

Występowanie objawów niepożądanych ocenia się na nieco ponad 10% przypadków. Głównie są one skutkiem komponenty antycholinergicznej działania tych leków. Przejawia się to suchością w jamie ustnej, zaparciami, zaburzeniami snu, zmniejszonym apatytem, a niekiedy zawrotami głowy[2].

Proponowane leczenie

Oddziaływanie leków antydepresyjnych na układ autonomiczny poddano analizie. W czasie pierwszych kilkunastu dni stosowania amitryptyliny wydzielanie śliny było zmniejszone o 26%, ale z czasem efekt ten ustępował[3]. Badano też liczbę skurczów propulsywnych o wysokiej amplitudzie mięśniówki jelita grubego, czyli tych, które bezpośrednio odpowiadają za przesuwanie zawartości jelita. Okazało się, że u pacjentów stosujących amitryptylinę była ona znacznie zmniejszona w porównaniu ze zdrowymi osobami, a spadek ten był nawet większy niż u osób z ciężkimi idiopatycznymi zaparciami. Zaburzenie to nie uległo poprawie nawet po standardowym posiłku[4].

Z badań wynika, że leczenie tych zaburzeń powinno koncentrować się na doraźnym stosowaniu leków o innym niż objętościowy mechanizmie działania, czyli np. lekach aktywnie stymulujących sploty nerwowe jelita pochodzenia naturalnego, jak sennozydy lub lekach syntetycznych. Ten wniosek potwierdza się w badaniach na zwierzętach[4] - zaparcia powodowane przez amitryptylinę u małp są na tyle typowe, że postulowano nawet, aby stały się modelem doświadczalnym[4].

Najczęściej stosowane leki antydepresyjne

• trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne - m.in. amitryptylina, doksepina, imipramina;
• leki czteropierścieniowe - mianseryna;
• leki hamujące selektywnie wychwyt serotoniny (SSRI), np. fluwoksamina, fluoksetyna, paroksetyna lub sertralina;
• względnie selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego noradrenaliny i serotoniny (SNRI) - wenlafaksyna, duloksetyna, milnacipra;
• selektywne inhibitory monoaminoksydazy (MAO) - np. moklobemid;
• inhibitory wychwytu zwrotnego noradrenaliny i dopaminy NDRI (bupropion);
• inhibitory wychwytu serotoniny blokujące receptor 5HT2 (nefazodon, trazodon);
• antagoniści receptorów 5HT2, alfa2, 5HT3 (mirtazapina);
• sole litu;
• leki o innych mechanizmach działania (tianeptyna).

dr n. med. Krzysztof Wojciechowski

„Farmacja i Ja”, listopad 2008