Badania przesiewowe słuchu u noworodków

Dzieci z wrodzonym lub nabytym w okresie okołoporodowym uszkodzeniem słuchu mają szansę na prawidłowy rozwój. Pod warunkiem, że proces diagnozy i aparatowania zakończy się przed ukończeniem 6. miesiąca życia.

Zapewnienie możliwości rozpoznawania dźwięków przed ukończeniem 6. m.ż. jest warunkiem koniecznym do właściwego rozwoju dziecka. Wynika to z faktu, że pierwsze miesiące życia są wyjątkowo ważne dla rozwoju procesu komunikacji, bazującego na wczesnodziecięcej plastyczności ośrodkowego układu nerwowego. Niewykorzystanie tego okresu odbija się negatywnie na rozwoju mowy, intelektualnym oraz emocjonalnym i socjalnym.

Problem z rozpoznaniem

Obecnie przyjmuje się hipotezę, że prawidłowy rozwój mowy jest przede wszystkim uwarunkowany istnieniem stymulacji (docierającymi dźwiękami) w pierwszych 6. m.ż. Z drugiej strony zauważenie nawet poważnych ubytków słuchu w tym czasie jest bardzo trudne, wręcz niemożliwe. Zwykle rozpoznaje się je dopiero w wieku 1-2 lat, kiedy pojawiają się zaburzenia rozwoju mowy. Z największym opóźnieniem rozpoznanie ustalane jest u zdrowych noworodków, gdyż ze względu na brak czynników ryzyka nie podejrzewa się upośledzenia słuchu. Tak więc nikła jest szansa, by takie niemowlę otrzymało pomoc na czas. Jedynym sposobem na rozwiązanie tego problemu jest wprowadzenie badań przesiewowych słuchu tuż po urodzeniu.

Badania diagnostyczne

Badania prowadzi się z użyciem jednej z dwóch metod. Pierwszą z nich jest rejestracja otoemisji akustycznych (OAE - otoacoustic emissions). Metoda polega na rejestrowaniu za pomocą czułej sondy, włożonej do przewodu słuchowego, cichych dźwięków wytwarzanych przez komórki słuchowe spontanicznie oraz w odpowiedzi na bodźce słuchowe docierające do ucha. W praktyce, z różnych powodów, stosuje się rejestrację otoemisji powstających w odpowiedzi na dźwięk, dlatego sonda, oprócz mikrofonu, który rejestruje emisje uszne, ma także wbudowaną słuchawkę, która wysyła do ucha dźwięk o odpowiednim natężeniu. Fakt zarejestrowania otoemisji dowodzi, że komórki słuchowe są sprawne.

Druga metoda to rejestracja słuchowych potencjałów wywołanych z pnia mózgu (ABR - auditory brainstem response). W tym teście rejestruje się czynność bioelektryczną powstającą w wyższych piętrach drogi słuchowej (w pniu mózgu) w odpowiedzi na bodźce słuchowe podawane do ucha. Do głowy dziecka przykleja się elektrody, które rejestrują zapis powstający podczas podawania do ucha dźwięku przez słuchawkę. Zarejestrowanie prawidłowych odpowiedzi świadczy o właściwym funkcjonowaniu drogi słuchowej do poziomu pnia mózgu.

Wielka Orkiestra na pomoc

Częstość występowania umiarkowanego i ciężkiego wrodzonego, nieodwracalnego uszkodzenia słuchu oceniana jest na 1:900-1:2500 noworodków. W Polsce badania przesiewowe wprowadzane są od 1998 r. Na skalę ogólnokrajową zostały wdrożone w 2002 r., dzięki Fundacji Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Właśnie wtedy powstał projekt programu badań przesiewowych słuchu u noworodków oparty na światowych zaleceniach w tej dziedzinie.

Zgodnie z założeniami programu dziecko z podejrzeniem obustronnego niedosłuchu powinno być zdiagnozowane najdalej do 3. m.ż. W przypadku rozpoznania trwałego uszkodzenia słuchu, kierowane jest ono do jednego z ośrodków wczesnej interwencji, którego zadaniem jest wdrożenie programu pomocy do 6. m.ż. - dopasowanie dziecku aparatów słuchowych i rozpoczęcie programu rehabilitacji. Ośrodek sprawuje nad dzieckiem stałą kontrolę audiologiczną, foniatryczną, logopedyczną, psychologiczną i zapewnia wielospecjalistyczną diagnostykę oraz opiekę pediatryczną.

lek. med. Agnieszka Szumska-Olczak

„Farmacja i ja”, kwiecień 2008