Ból w trakcie szczepień

W szczęśliwym i beztroskim życiu niemowlaka jest wiele takich sytuacji, które wywołują ból i cierpienie. Nierzadko my – dorośli – powodujemy je w trosce o dobro przyszłych pokoleń. Co można zrobić, aby zmniejszyć ból najmłodszych?

Zgodnie z obowiązującym w Polsce programem badań przesiewowych, noworodkowi nakłuwa się piętę, jednocześnie wywołując u niego ból i stres. Ukłucie robi się w celu pobrania kropli krwi wykorzystywanej do wykrywania chorób uwarunkowanych genetycznie.

Przez lata uważano, że procedura nie wymaga wdrożenia postępowania przeciwbólowego. Uznawano, że z uwagi na niedojrzałość układu nerwowego odczuwanie bólu w tym okresie jest ograniczone. Tymczasem opublikowane niedawno wyniki badań dowodzą, że już w okresie płodowym u dziecka rozwinięte są struktury anatomiczne i mechanizmy biochemiczne odpowiedzialne za odczuwanie bólu. Doznania bólowe wywołują takie same reakcje w organizmie dziecka, jak u osoby dorosłej: przyspieszenie rytmu serca, zwiększenie ciśnienia wewnątrz czaszkowego, wzrost częstości oddechów, przyspieszenie motoryki przewodu pokarmowego, uniesienie włosów (piloerekcja).

Dowiedziono też, że częste doznania bólowe we wczesnym okresie życia mają swoje konsekwencje w przyszłości. Dzieci poddawane bolesnym zabiegom są bardziej wrażliwe i mniej odporne na ból w życiu dorosłym.

Ból podczas szczepień ochronnych

Drugą bez wątpienia bolesną procedurą, jakiej poddawane są dzieci we wczesnych latach swojego życia, są szczepienia ochronne. Rozwój wakcynologii doprowadził do znacznego poszerzenia liczby szczepień, zarówno tych obowiązkowych, jak i zalecanych lub rekomendowanych przez ekspertów. Realizacja aktualnie obowiązującego kalendarza szczepień wiąże się czasem z wykonywaniem podczas jednej wizyty nawet trzech wstrzyknięć, a w przypadku dołączenia wspomnianych szczepień zalecanych, liczba ta może zwiększyć się nawet do pięciu.

Zjawisko to niepokoi również rodziców. Jak wykazali amerykańscy badacze, liczba wkłuć i związany z tym strach jest jednym z głównych powodów niezgłaszania się na kolejne szczepienie. Wykonywaniu trzech i więcej wstrzyknięć w jednym dniu sprzeciwiali się także lekarze i pielęgniarki. Dlatego Amerykańska Akademia Pediatrii (American Academy of Pediatrics – AAP) zdecydowała się opracować zalecenia mające na celu zmniejszanie odczuwania bólu podczas szczepienia dzieci.

Sposoby minimalizowania bólu

W pierwszej kolejności AAP zaleca wdrożenie prostych metod niefarmakologicznych. W przypadku dzieci poniżej szóstego miesiąca życia korzystne jest rutynowe podawanie doustnie roztworu sacharozy. Skuteczność tej metody oceniano w wielu badaniach. Roztwór można podawać za pomocą strzykawki bezpośrednio do ust lub smoczka. Zmniejszenie bólu daje również ssanie smoczka przez dziecko, a także obecność rodziców w trakcie szczepienia. Alternatywną metodą jest karmienie piersią, chociaż dane dotyczące efektów takiego postępowania są ograniczone.

Drugim skutecznym sposobem postępowania przeciwbólowego jest odwrócenie uwagi dziecka od wykonywanych przez personel czynności. Można to osiągnąć, dostarczając bodźców o pozytywnym zabarwieniu emocjonalnym (np. ulubiona zabawka), wywołując reakcje przeciwstawne do reakcji bólowej lub poprzez wzmacnianie bodźców i reakcji niebólowych. Wykazano, że metoda ta przynosi najlepsze efekty u dzieci w wieku szkolnym. Wśród proponowanych czynności przeważnie wymienia się wspólne opowiadanie historii, czytanie, głębokie oddechy lub oglądanie telewizji. Zwykle skuteczne okazują się bodźce nowe dla dziecka, ponieważ powodują duże zaangażowanie w określoną czynność.

lek. med. Agnieszka Szumska-Olczak

„Farmacja i Ja”, luty 2010