Choroba wysokościowa

Wspinaczka wysokogórska stała się jedną z form spędzania wolnego czasu dla ludzi lubiących wyzwania. Aby było to zajęcie bezpieczne, konieczna jest wiedza dotycząca zagrożeń w nowych, niezwykle trudnych warunkach.

Choroba wysokościowa jest zespołem objawów spowodowanym brakiem adaptacji do warunków panujących na dużych wysokościach. Występuje u około 25% osób wchodzących na wysokość powyżej 2500 m n.p.m. i u 75% osób przekraczających wysokość 4500 m n.p.m. Zwykle trwa od 1 do 3 dni.

Adaptacja organizmu

Przyczyną choroby wysokościowej jest niedobór tlenu. Ze wzrastającą wysokością spada ciśnienie atmosferyczne, a wraz z nim ciśnienie cząstkowe tlenu. Im wyżej, tym mniej tlenu dostaje się do płuc. Maleje więc jego zawartość we krwi oraz narządach i tkankach obwodowych.

Organizm oczywiście adaptuje się do nowych warunków. Oddechy stają się częstsze i głębsze. Podczas snu, gdy oddychanie regulowane jest przez mózg bez udziału świadomości, pojawia się cykliczny oddech, tzw. oddech Cheynego-Stokesa. Polega on na aktywności oddechowej występującej naprzemiennie z okresami bezdechu. W wyniku niedotlenienia amplituda oddechów narasta stopniowo, a następnie, gdy niedobory tlenu w organizmie zostaną wyrównane, stopniowo maleje, przechodząc w bezdech. Przyspieszeniu ulega akcja serca, co powoduje wzrost przepływu krwi przez organy wewnętrzne, w tym nerki, i zwiększoną diurezę. Obniżenie poziomu tlenu we krwi stymuluje nerki do produkcji erytropoetyny, hormonu, który pobudza szpik kostny do produkcji krwinek czerwonych. Im jest ich więcej, tym sprawniejszy staje się transport tlenu do tkanek.

Na granicy

Proces dostosowywania się organizmu do zmniejszonej dostępności tlenu na wysokości jest długotrwały i zmienny u poszczególnych osób. A co najważniejsze, ma swoje ograniczenia - nie zachodzi na wysokości powyżej 7500 m n.p.m., czyli w tzw. strefie śmierci. Ściślej mówiąc, w panujących tam warunkach procesy adaptacyjne są niewydolne - niedotlenienie śluzówki jelit powoduje zaburzenia wchłaniania węglowodanów i tłuszczy, spada masa ciała, a organizm spala w szybkim tempie nadmiar tłuszczu i białka zawarty w mięśniach. Na wysokości powyżej 8000 m n.p.m. proces wyniszczenia organizmu jest tak szybki, że śmierć następuje po kilku dniach, nawet u osób z dobrą adaptacją do wysokości.

Sygnał do odwrotu

Do objawów choroby wysokościowej należą: ból głowy, bezsenność, drażliwość, zawroty głowy, bóle mięśni, zmęczenie, utrata apetytu, nudności lub wymioty, obrzęki twarzy, rąk i stóp. Dolegliwości nie są charakterystyczne, stąd też na wysokości każdą chorobę należy traktować jako chorobę wysokościową.

Głównym elementem postępowania w chorobie wysokościowej jest zaprzestanie dalszej wspinaczki, odpoczynek, intensywne nawadnianie doustne oraz przyjęcie leków łagodzących ból głowy. Po 1-3 dniach spędzonych na tej samej wysokości objawy powinny ustąpić, umożliwiając dalszą wędrówkę. Jeśli pomimo przebywania na tej samej wysokości objawy nie mijają lub wręcz nasilają się, konieczne jest zejście niżej (500-1000 m).

Gdy chory przestaje sobie radzić z bólem głowy nawet z pomocą leków, coraz bardziej wymiotuje, ma problemy z koordynacją ruchów lub dostaje zadyszki przy mało obciążających czynnościach, powinien niezwłocznie zejść w dół.

Postacie choroby

Najczęściej spotykaną postacią choroby wysokościowej jest ostra choroba wysokościowa (acute mountain sickness - AMS). Rzadziej pojawia się wysokościowy obrzęk płuc (high altitude pulmonary edema - HAPE), wysokościowy obrzęk mózgu (high altitude cerebral edema - HACE), obwodowe obrzęki wysokościowe, wylewy krwawe do siatkówki, zakrzepica, ogniskowe zaburzenia neurologiczne.

lek. med. Agnieszka Szumska-Olczak

„Farmacja i Ja”, wrzesień 2008