Depresja perfekcjonisty

Na depresję częściej zapadają osoby z obniżonym poczuciem własnej wartości, ze skłonnością do pesymizmu i stanów lękowych. Zazwyczaj uważają się za słabsze i mniej skuteczne, a w efekcie twierdzą, że nie zasługują na uznanie ogółu. Z trudem podejmują decyzje, charakteryzują się brakiem niezależności i szybko podporządkowują się innym. Za wszelką cenę starają się unikać konfliktów interpersonalnych oraz z łatwością uciekają w świat fantazji i marzeń.

Zachorować może każdy

Obserwacje osób, które zachorowały na depresję, wskazują, że większość z nich już wcześniej przejawiała lęk przed nowymi sytuacjami, zbytnią ostrożność w kontaktach interpersonalnych, perfekcjonizm, chęć przypodobania się wszystkim za wszelką cenę, brak wiary w siebie i własne możliwości. Można by zatem przypuszczać, że depresja dotyka osoby, którym się nie wiedzie. Tymczasem okazuje się, że jest to również choroba ludzi sukcesu. Coraz częściej ujawnia się ona wśród osób postrzeganych jako spełnione, dynamiczne, pracowite, wykształcone.

Muszę być najlepsza!

Prowadzone badania próbują wyjaśniać mechanizm, który u osób ze szczególnymi cechami charakteru prowadzi do rozwoju choroby. Udowodniono na przykład związek pomiędzy perfekcjonizmem i depresją. Uznano, że perfekcjonista definiuje siebie poprzez kolejne osiągnięte cele, a najważniejszym dla niego czynnikiem pobudzającym do działania jest pragnienie ogólnego uznania i podziwu. Doznania te wpływają na budowanie poczucia własnej wartości, ale ich brak oznacza porażkę.

Aby zwrócić na siebie uwagę innych, perfekcjonista podnosi sobie coraz wyżej poprzeczkę, często zaczyna postępować wbrew własnym potrzebom, tak by zdobyć uznanie otoczenia. Z czasem nie odróżnia sukcesu od przymusu jego osiągnięcia. Taki mechanizm nieuchronnie prowadzi do porażek, a te powodują smutek, żal, poczucie opuszczenia, a w konsekwencji zniechęcenie i apatię. Zbyt częste poczucie klęski przygnębia, zmniejsza samoocenę i wywołuje lęk przed kolejnymi, nieuchronnymi, jak się wydaje, potknięciami. Taki stan może przerodzić się w depresję.

Perfekcjoniści, fanatycy i ugodowcy

Badania dotyczące perfekcjonistów sugerują, że depresja nie jest jedynym ich problem zdrowotnym. Okazuje się także, że perfekcjonizm, depresja, natręctwa i różne uzależnienia mogą mieć wspólne podłoże. Dlatego niektórzy naukowcy dzielą perfekcjonistów na trzy typy:

• nieustannie dążących do osiągnięcia wysoko postawionych celów, których - mimo wysiłków - nie są w stanie osiągnąć;
• fanatyków oczekujących perfekcji od wszystkich, nawet kosztem pogorszenia relacji międzyludzkich;
• ugodowców, starających się żyć w sposób, jakiego - ich zdaniem - oczekują od nich inni.

Osoby kwalifikowane do trzeciego typu charakteryzują się skłonnościami do myśli samobójczych i nadmiernego jedzenia.

Biorąc udział w kształtowaniu osobowości młodego pokolenia, warto pamiętać o dowodach naukowych potwierdzających istnienie związku między cechami osobowości a chorobami. I postępować w myśl zasady: lepiej zapobiegać niż leczyć.

Depresja jest również chorobą ludzi sukcesu. Coraz częściej ujawnia się ona wśród osób postrzeganych jako spełnione, dynamiczne, pracowite i wykształcone.

lek. med. Agnieszka Szumska-Olczak

„Farmacja i Ja”, listopad 2008