Nietypowe przyczyny niepłodności

Rocznie publikowanych jest około 2 tys. prac naukowych dotyczących niepłodności. Mimo takiej intensywności badawczej u 30% par starających się o dziecko nie można określić przyczyny niepowodzenia.

Brak sukcesu konwencjonalnego podejścia do diagnostyki i leczenia niepłodności skłania badaczy do poszukiwania przyczyn zjawiska na poziomie molekularnym. Dotychczas poznane i opisane patologie, uznane za przyczyny niepłodności, mają podłoże anatomiczne lub hormonalne. Najczęstsze z nich, po stronie kobiety, to: brak owulacji, zespół policystycznych jajników, torbiele jajników, endometrioza, choroby zapalne miednicy mniejszej, mięśniaki, anatomiczne wady budowy macicy. Podobną naturę mają odkryte przyczyny niepłodności męskiej: zaburzenia hormonalne, zakażenia, wady budowy narządów płciowych, przeciwciała przeciwplemnikowe.

Bariera psychologiczna

Do niedawna przyczyn niepłodności szukano wyłącznie na poziomie funkcjonowania biologicznego. Dziś już wiadomo, że istnieją również bariery psychologiczne blokujące zdolność do poczęcia. Na poziomie świadomym kobieta deklaruje chęć posiadania potomstwa, ale na głębokim poziomie nieświadomym z różnych emocjonalnych przyczyn nie wyraża zgody na macierzyństwo.

Blokady psychiczne mogą mieć podłoże jatrogenne. Biologiczny model leczenia bezpłodności, zwykle długotrwały i niestety często nieskuteczny, rodzi poczucie frustracji, narastający lęk, gniew i bezsilność, w końcu utratę wiary w sukces. Potwierdzeniem teorii wpływu psychiki na płodność są stosunkowo częste poczęcia, które mają miejsce w pierwszym roku po adopcji (tzw. zespół Van Gogha).

Zaburzenia procesu implantacji

Niedawno poznaną przyczyną niepłodności, poronień nawykowych i porodów przedwczesnych jest zespół antyfosfolipidowy. Od pewnego czasu coraz więcej uwagi poświęca się także poznaniu mechanizmów implantacji zarodka. Bowiem to właśnie od powstania prawidłowego połączenia między matką i płodem zależy sukces - ale niestety też niepowodzenie - ludzkiej prokreacji. Zaburzenia tego procesu są prawdopodobną przyczyną niepłodności o nieustalonej etiologii, a ich poznanie powinno przyczynić się do poprawy wyników leczenia, które niestety są dalekie od oczekiwań, zarówno pacjentek, jak i lekarzy.

Połączeniem płodu z organizmem matki jest trofoblast, a następnie rozwijające się z niego łożysko. Całą kaskadę zjawisk zapoczątkowuje implantacja blastocysty przebiegająca w trzech etapach: apozycji blastocysty, adhezji (czyli wchodzenia w ścisły kontakt z powierzchnią nabłonka macicznego) oraz inwazji trofoblastu i łączenia się komórek zarodka z komórkami doczesnej.

Proces ten zaczyna się około 7. dnia po owulacji. Trofoblast łączy się z endometrium przy udziale różnych cząstek adhezyjnych, których ekspresja na powierzchni endometrium zmienia się w czasie cyklu miesiączkowego. Specyficzny skład i wzajemne proporcje cząstek adhezyjnych oraz sekrecja pewnych mediatorów sprawia, iż pomiędzy 19. a 22. dniem cyklu rozpulchniona błona śluzowa trzonu macicy posiada szczególne właściwości antygenowe, umożliwiające implementację i zagnieżdżenie się blastocysty. Okres ten określa się „okienkiem implantacyjnym".

W dotychczasowych badaniach nad rolą cząstek adhezyjnych nie udało się jednoznacznie ustalić roli, jaką odgrywają. Wiadomo jednak, że nieprawidłowa ich ekspresja jest częsta wśród kobiet z niewyjaśnioną przyczyną niepłodności. Dalsze badania, jeśli doprowadzą do całkowitego zrozumienia i wyjaśnienia zjawiska implantacji, mają szansę stać się ważnym odkryciem w medycynie. Zjawisko implantacji jest bowiem modelem rozpoznania i tolerancji dwóch genetycznie tylko częściowo podobnych a antygenowo zupełnie obcych tkanek.

lek. med. Agnieszka Szumska-Olczak

„Farmacja i ja”, marzec 2008