Pożytki z ćwiczenia umysłu

Ludzka pamięć osłabia się z wiekiem w sposób nieuchronny. Jednak większość osób ma możliwość opóźnienia tego procesu przez ciągłe ćwiczenie swoich zdolności intelektualnych. Wymaga to pewnego wysiłku, ale rezultat jest tego wart.

Pamięć jest terminem wieloznacznym, używanym do określania różnorodnych właściwości i procesów. Nie jest ona organem w sensie fizycznym, ale funkcją umysłu pozwalającą przechowywać informacje i przywoływać je do świadomości. Jest to proces, w którym rejestracja, przechowywanie i przywoływanie są związane z przetwarzaniem.

Współcześnie sprawne funkcjonowanie pamięci staje się w coraz większym stopniu niezbędnym warunkiem skutecznego działania. Wydłuża się też średnia długość życia, a wiek nie sprzyja dobremu funkcjonowaniu pamięci.

Odwracalny proces

Na szczęście, jak wynika z opublikowanych kilka lat temu badań prowadzonych w USA, utrata pamięci jest procesem odwracalnym. Możliwe jest włączanie nowych neuronów w funkcjonowanie pamięci, a przez to uczynienie jej bardziej wydajną. Jest jednak warunek - jak wykazali z kolei uczeni szwedzcy, tworzenie się nowych neuronów w mózgu jest możliwe wtedy, gdy umysł jest stymulowany. Potwierdzone zostały więc obserwacje wykazujące, że pamięć i zdolności umysłowe można trenować.

We wspomnianych wyżej badaniach starano się przeanalizować mechanizmy poznawcze związane z trudnościami z pamięcią. Wykazano, że proces starzenia się nie musi powodować fizycznego zniszczenia mechanizmów poznawczych w płatach czołowych mózgu odpowiedzialnych za efektywne zapamiętywanie.

Mechanizm zaburzeń

Wyniki badań sugerują, że główne problemy z pamięcią u starszych dorosłych mają źródło w dwóch różniących się i niezależnych zaburzeniach funkcji poznawczych: niemożności zlokalizowania i selekcji tych rejonów mózgu, które najlepiej nadają się do zadań pamięciowych, oraz braku efektywności obszarów mózgu, które przejmują zadania pamięciowe. Jednocześnie badacze przekonują, że starsi ludzie mają duże niewykorzystane źródła poznawcze w obszarze lewej kory czołowej, które są czymś w rodzaju pasów bezpieczeństwa mogących usprawnić procesy związane z pamięcią.

Wyniki przedstawiane przez amerykańskich naukowców mają podstawy we wcześniejszych ustaleniach uzyskanych dzięki technice funkcjonalnego rezonansu magnetycznego. Badania te dowiodły, że u młodych osób skupienie się na zadaniu pamięciowym powoduje aktywację przede wszystkim lewej kory czołowej. Starsze osoby nie są zdolne do efektywnego przesyłania i znacznego skupienia zadań pamięciowych w preferowanych obszarach lewej kory czołowej. Często dochodzi u nich do aktywacji obszarów mózgu, które nie są przeznaczone do tego typu zadań. Ćwiczenie pamięci przez specjalne zadania pamięciowe, oparte bardziej na znaczeniu (semantyczne), sprawia, że osoby te w pełni wykorzystują lewą korę czołową i poprawiają pamięć, dochodząc do poziomu młodych dorosłych.

Już starożytni Rzymianie...

Rzymski filozof Cyceron napisał w dziele „O starości": „Kto rozumu nie używa, ten go traci. Starcy zachowują sprawność umysłu, jeśli zachowują swoje zainteresowania". Ta prawda przetrwała wieki. Ćwiczenie umysłu opóźnia osłabienie pamięci, tak jak uprawianie sportu zachowuje na dłużej sprawność ciała. Najmądrzejsi ludzie przygotowują się przez całe życie do nadchodzącej starości prostymi i bardzo efektywnymi sposobami: czytają książki, piszą listy, rozwiązują krzyżówki, utrzymują kontakty towarzyskie. Niewielki to wysiłek, a zyski ogromne.

Autor: lek. med. Agnieszka Szumska-Olczak

„Farmacja i ja”, wrzesień 2009