Przenikanie przez skórę

Rozwój kosmetyki zależy nie tylko od odkrywania i wykorzystywania nowych składników aktywnych. Wiąże się także z próbami bezpiecznego pokonywania bariery skórnej, a to wcale nie jest takie proste.

Skóra składa się z naskórka, na powierzchni którego znajduje się warstwa rogowa (stratum corneum), skóry właściwej i tkanki podskórnej. Ze wszystkich warstw skóry to właśnie jej powierzchnia jest największą barierą dla transportu transdermalnego kosmetyków i leków. Głębsze warstwy nie mają właściwie znaczenia dla szybkości i efektywności przenikania substancji przez skórę - dzieje się to w nich nawet stukrotnie szybciej niż w warstwie rogowej.

Szczelny płaszcz lipidowy

Budowa warstwy rogowej przypomina mur. Rolę cegieł pełnią ubogie w lipidy i obficie zaopatrzone w białka keratynocyty, a zaprawy murarskiej - macierz zawierająca m.in. lipidy (ceramidy, cholesterol), wolne kwasy tłuszczowe, a także enzymy kataboliczne, które powodują przekształcanie się lipidów ze związków polarnych w niepolarne, nierozpuszczalne w wodzie. Lipidy tworzą więc na drodze krystalizacji tzw. płaszcz lipidowy i to właśnie one odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu bariery i utrudnianiu przenikania związków egzogennych.

Możliwość przenikania związku przez warstwę rogową naskórka oraz wnikania do skóry właściwej zależy od bardzo wielu czynników. Należą do nich m.in. właściwości warstwy rogowej, czynniki biologiczne, chemiczne, środowiskowe, a także układ, w którym znajduje się związek czynny aplikowany na skórę (tzw. baza), obecność promotorów przenikania oraz właściwości fizykochemiczne związku penetrującego.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, przewidywanie możliwości wnikania związku czynnego w skórę tylko na podstawie wiedzy teoretycznej jest trudne i w większości przypadków wymaga potwierdzenia eksperymentalnego. Tworzone modele teoretyczne zwykle nie uwzględniają wszystkich czynników mających wpływ na proces przenikania i w ograniczonym stopniu przekładają się na warunki in vivo.

Kosmetyki nowej generacji

Gdyby badacze potrafili otworzyć skórę bez przerywania jej ciągłości, większość preparatów kosmetycznych mogłaby pozostać na poziomie prostych kompozycji chemiczno-zapachowych. Dzięki znajomości procesu przenikania możliwe byłoby też kreowanie nowych preparatów kosmetycznych o wyrafinowanym, specyficznym działaniu, a także precyzyjne projektowanie nowych, efektywnie działających surowców kosmetycznych.

Dlatego tak dużo uwagi poświęca się substancjom zwiększającym wchłanianie. Osłabienie funkcji barierowych warstwy rogowej naskórka przez stosowanie np. promotorów przenikania lub przez modyfikowanie struktury związku czynnego umożliwia zwiększenie efektywności kosmetyku. Już obecnie producenci wykorzystują znajomość czynników warunkujących dobre wchłanianie produktu i znają wiele metod poprawiających absorpcję substancji kosmetycznych. Najważniejszym celem stało się stuprocentowe wykorzystanie składników, a tym samym szybkie uzyskanie zamierzonego efektu kosmetycznego.

Modyfikowanie przenikania związków chemicznych przez skórę pozwoliłoby na ograniczenie ilości składników, niejednokrotnie bardzo kosztownych, w gotowym kosmetyku.

Autor: lek. med. Agnieszka Szumska-Olczak

„Farmacja i ja”, lipiec - sierpień 2009