RZS – mechanizm postępu choroby

Nowe zastosowanie ibuprofenu

Co miesiąc wiele kobiet zadaje sobie pytanie, czy miesiączce musi towarzyszyć ból. Na szczęście środki, którymi dysponuje współczesna medycyna,...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Nadwrażliwość na leki

Alergia na leki to złożony problem obejmujący wiele dyscyplin medycznych. Jest to jedna z postaci niepożądanego działania leku, a jej wystąpienie...

Bóle kości i stawów mogą być objawami wielu chorób i powodem znacznego obniżenia jakości życia. Powoli udaje się wyjaśnić, jakie mechanizmy prowadzą do ich występowania i rozprzestrzeniania się.

Odczucie nazywane przez pacjentów bólem kości i stawów może wywodzić się zarówno z układu ruchu, jak i z odległych narządów i układów. Ustalenie rzeczywistej przyczyny dolegliwości nie jest łatwe, ponieważ zarówno charakter bólu, jak i jego lokalizacja nie są ściśle związane z rodzajem tkanki, z której pochodzą. W przypadku narządu ruchu ból odczuwany jest zwykle w innej części ciała, niż znajduje się jego źródło (np. choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego może objawiać się bólami w okolicy kolana). Nierzadko schorzenie dotyczyć może całego organizmu, a ból stawów jest tylko jednym z objawów. Tak dzieje się w przypadku rozsianej choroby nowotworowej. Podobna sytuacja ma miejsce w tzw. układowych chorobach reumatycznych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) lub toczeń rumieniowaty układowy (SLE).

Przyczyny i mechanizm chorób reumatycznych

Jak wiele jest chorób, którym towarzyszy ból stawów, tak wiele jest też przyczyn i mechanizmów ich rozwoju. Np. choroba zwyrodnieniowa spowodowana jest zmianami dystroficznymi poszczególnych struktur stawowych, aparatu okołostawowego, krążków międzykręgowych, powstałymi przede wszystkim w procesie starzenia się organizmu. Punktem wyjścia jest typowa dla wieku starszego przewaga procesów destrukcyjnych nad naprawczymi. W konsekwencji mikrourazy stawów, których doświadczamy w życiu codziennym, powstające w trakcie wykonywania pracy zawodowej, domowej, jako następstwo urazów komunikacyjnych, uprawiania sportów doprowadzają do miejscowego jałowego zapalenia stawów, klinicznie objawiającego się przede wszystkim bólem.

Dużo więcej problemów sprawia naukowcom wyjaśnienie mechanizmów rozwoju układowych chorób reumatycznych, choć i na tym polu odnotowujemy postępy. W ostatnich latach badacze zbliżyli się do rozwikłania zagadki reumatoidalnego zapalenia stawów. W jego przebiegu dochodzi do nieprawidłowej aktywności układu odpornościowego i reakcji przeciwko własnym tkankom. Choroba dotyczy również stawów kręgosłupa, przede wszystkim w odcinku szyjnym. Procesy patologiczne zachodzą przede wszystkim w błonie maziowej stawów, w której gromadzą się komórki układu odpornościowego, szczególnie makrofagi i limfocyty T. Istotną rolę odgrywają również uwalniane przez nie cytokiny. Błona ulega pogrubieniu, co powoduje ograniczenie ruchomości stawu.

Rola fibroblastów błony maziowej

Choroba rozpoczyna się od uszkodzenia kilku stawów i stopniowo obejmuje większość z nich. Do niedawna mechanizm rozprzestrzeniania stanu zapalnego nie był poznany. Ostatnio badacze wykazali, że prawdopodobnie w przenoszeniu choroby pomiędzy stawami biorą udział komórki przypominające fibroblasty, tzw. fibroblasty błony maziowej (rheumatoid arthritis synovial fibroblasts – RASF). Komórki te są zdolne do migracji drogą naczyń krwionośnych i inicjowania procesu zapalnego w stawach dotychczas niezmienionych chorobowo. Właściwości te wykryto w badaniach in vitro oraz in vivo z udziałem zwierząt laboratoryjnych.

Fibroblasty błony maziowej mają unikalną budowę i funkcje. Ich wyizolowanie pozwala na rozróżnienie RZS od innych postaci chorób zapalnych stawów.

Wiele badań wskazuje, że komórki te mogą podlegać zmianom zarówno struktury, jak i funkcji, w tym zmianom molekularnym w przekazywaniu sygnałów, reakcji na apoptozę i ekspresji cząstek adhezyjnych. Zmiany te wydają się odpowiadać za stabilność procesu niezależnie od obecności lub braku zewnętrznych czynników stymulujących.

lek. med. Agnieszka Szumska-Olczak

„Farmacja i Ja”, maj 2010