Wenus, Mars i choroby

Mówi się, że kobiety są z Wenus, a mężczyźni z Marsa. Opinia ta wynika z różnic w cechach fizycznych i psychicznych u obu płci. To jednak nie jedyne odmienności. Kobiety i mężczyźni także inaczej chorują i inaczej reagują na leki.

Kobiety mają ponoć niezwykłą intuicję i dużo lepiej rozwiniętą inteligencję emocjonalną. Dowiedziono, że posiadają bardziej niż mężczyźni wyostrzony zmysł węchu, dotyku i słuchu. To jednak nie wszystko. Wiadomo, iż dłużej żyją (oczekiwana długość życia w Polsce wynosi dla kobiet 79 lat, dla mężczyzn - niespełna 71 lat), ale w czasie tego dłuższego życia częściej chorują. Co więcej, przebieg tych samych chorób u kobiet i mężczyzn może być różny, a nawet może wymagać innego leczenia.

Winne hormony...

Różnice częstości występowania i przebiegu wielu chorób przypisywane są, przynajmniej w części, odmiennościom gospodarki hormonalnej. Kobiece hormony płciowe uznawane są za przyczynę wielu chorób, np. migreny, żylaków, kamicy pęcherzyka żółciowego. Z drugiej strony te same hormony chronią przed występowaniem choroby wieńcowej z zawałem serca włącznie lub osteoporozy. Lekarze obliczyli, że u kobiet kłopoty z sercem pojawiają się średnio dziesięć lat później niż u mężczyzn.

Wiadomo też, że niektóre leki inaczej działają na mężczyzn, a w odmienny sposób zachowują się w organizmie kobiety. Różnice te powoli przestają być tajemnicą. Niedawno opublikowano wyniki badań wyjaśniających mechanizm odpowiedzialny za niższą skuteczność przeciwbólową leków opioidowych (np. morfiny) u kobiet niż u mężczyzn. Dwie amerykańskie badaczki odkryły, że przyczyną takiej różnicy jest mniejsza liczba receptorów opioidowych μ w rejonie mózgu odpowiedzialnym za odczuwanie bólu, tzw. istocie szarej okołowodociągowej. Morfina i jej pochodne wiążą się z receptorami μ i blokują przekazywanie sygnału bólowego przez komórki nerwowe. Dodatkowe badania wykazały, że działanie morfiny na samice szczurów zależy od fazy cyklu hormonalnego. Niewykluczone więc, że w niedalekiej przyszłości płeć pacjenta będzie decydowała o tym, jaki leki zostanie mu zaordynowany.

...i geny

Nieprzewidywalne odpowiedzi ustroju na lek nie zależą wyłącznie od płci. Często są uwarunkowane genetycznie. Największym zaskoczeniem z tego obszaru były opublikowane w 1998 r. wyniki badania HERS, oceniającego efekty stosowania hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) u kobiet po menopauzie. Było to pierwsze badanie z randomizacją kontrolowanego placebo. Wynika z niego, że HTZ przez pierwsze 4 lata więcej szkodzi niż pomaga. Analiza danych wykazała, że HTZ zwiększa ryzyko m.in. incydentów zakrzepowo-zatorowych w pierwszym roku stosowania o 50%, natomiast korzyści przynosi dopiero w 4. roku.

Prawdopodobną przyczyną odmiennej reakcji znacznej grupy kobiet uczestniczących w badaniu na suplementację hormonalną jest obecność wariantu protrombiny. Wydaje się, że kobiety z mutacją protrombiny są narażone na dużo większe ryzyko wystąpienia incydentu wieńcowego pod wpływem HTZ.

O zależności między genotypem pacjentów a odpowiedzią na leki, a także farmakogenomice i medycynie spersonalizowanej kilka słów za miesiąc.

Autor: lek. med. Agnieszka Szumska-Olczak

„Farmacja i ja”, marzec 2009