Za a nawet przeciw

Z badań opinii publicznej wynika, że w pełni akceptujemy oddawanie narządów. Pod jednym warunkiem: że nie oddaje go nikt z naszych bliskich...

Według statystyk, tylko ok. 8% Polaków jest przeciwnych samej idei pośmiertnego pobierania narządów. Niestety, w przypadku gdy decyzja dotyczy bliskiego zmarłego, gwałtownie protestuje aż 75% rodzin.

Dlaczego tak się dzieje? Powodów może być kilka. Większość rodzin pobieranie narządów uważa za profanację i okaleczenie. Ich zdaniem to naruszenie należnej zmarłemu integralności. Niektóre rodziny argumentują, że skoro mają prawo do pochowania ciała krewnego, to chcą je pogrzebać w stanie nienaruszonym. Szacunek dla zmarłego ma silne podłoże emocjonalne i obyczajowe, choć na ogół przywoływana jest - często bezzasadnie - argumentacja natury religijnej.

Czy na pewno nie żyje?

Dużym problemem jest zrozumienie, że ofiara wypadku, która wykazuje oznaki życia, może być w świetle prawa uznana za zmarłą. Większość osób utożsamia bowiem śmierć z ustaniem wszelkich funkcji życiowych, zwłaszcza krążenia i oddychania. Laikowi trudno jest uwierzyć, że bicie serca, ruchy oddechowe klatki piersiowej, ciepłota i zaróżowienie ciała nie są objawami dającymi nadzieję na poprawę. Rozpaczliwe kwestionowanie nieodwracalności uszkodzeń przyjmuje czasem formę ataku na lekarzy.

Bywa i tak, że rodzina wyraża zgodę na pobranie narządów, bez których można żyć, np. jednej nerki, ale kategorycznie odmawia wycięcia serca, płuc albo wątroby. Jest to zostawienie marginesu bezpieczeństwa na wypadek, gdyby uznany za zmarłego jednak przeżył. Lekarze potwierdzają: zgodę na pobranie nerki uzyskuje się od rodziny znacznie łatwiej.

Zakazany handel

Kolejną przyczyną odmowy może być brak zaufania do transplantologów. Mimo że w Polsce handel organami jest zakazany, a kryteria ich przydzielania są jasno określone i ściśle kontrolowane, rodziny zmarłych obawiają się czasem, że lekarze mogą czerpać korzyści z nielegalnego obrotu pobranymi narządami. Tymczasem - w przeciwieństwie do wstrząsanej aferami służby zdrowia - transplantologia pozostaje dziedziną mało wrażliwą na korupcję. O kolejności na liście oczekujących decyduje zgodność tkankowa, czyli jak największe podobieństwo molekularne między dawcą a biorcą.

Handel narządami od dawców żywych ogranicza też ustawa o pobieraniu komórek, tkanek i narządów, zezwalająca na pobranie organu (z wyjątkiem szpiku i innych tkanek regenerujących się) tylko dla krewnego w linii prostej, osoby przysposobionej i małżonka. Oddanie narządu niespokrewnionemu wymaga zgody sądu. Jakiekolwiek próby handlu organami są w naszym kraju karane.

Nieufność rodziny dawcy bywa powodem dociekań: co się stanie z pobranym organem, komu i gdzie zostanie on przeszczepiony. Tymczasem polskie prawo zabrania udzielania takich informacji. Szczegóły pozwalające zidentyfikować dawcę, jak i biorcę, objęte są tajemnicą.

Człowiek to nie magazyn części

Niektórzy sprzeciwiają się idei pobierania narządów od osób zmarłych, lękając się, że może ona prowadzić do nadużyć moralnych. Obawiają się zaniedbywania leczenia w celu pozyskiwania jak największej liczby organów i bicia rekordów ilości przeprowadzanych transplantacji.

Przypuszczenia te są całkowicie nieuzasadnione. Orzeczenie komisji o śmierci mózgu musi być jednogłośne, a żaden z jej członków nie może być związany z zespołami transplantacyjnymi.

Więcej informacji

Szczegółowy opis procedur związanych z pobieraniem narządów można znaleźć na stronie http://www.przeszczep.pl/.

Magdalena Górecka

„Farmacja i ja”, styczeń 2008