Okulistyka: Wzrok za krótki czy oko za długie?

Oko

Życiowy trening

Często odczuwasz przemęczenie pracą i jesteś sfrustrowana. Zmuszasz się do działania, ale najchętniej uciekłabyś od kłopotów. Dlatego - odwiedź...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Leki biologiczne

Dzieje medycyny są historią zmian wzbogacających wiedzę człowieka o przyczynach i leczeniu chorób. Niekiedy historia ta dramatycznie przyspieszała....

Nie ma wiarygodnych danych, ile osób w Polsce ma krótkowzroczność. Chodząc ulicami, ma się jednak wrażenie, że coraz więcej. Oczywiście może to być wrażenie mylne, bo diagnostyka wad wzroku jest lepsza, więc wykrywa się ich więcej, a i okulary są znacznie szykowniejsze niż 20 lat temu, więc nosimy je chętniej.

Istnieją jednak kraje, gdzie znacząca większość młodej populacji jest krótkowidzami. Takim krajem jest np. Korea Południowa, zresztą również inne kraje azjatyckie podają dosyć zatrważające statystyki. W Korei ponad 70% nastolatków jest krótkowidzami. Ogólnoświatowa częstość występowania krótkowzroczności nie przekracza jednak kilkunastu procent. Jak wspomniano, nie wiemy dokładnie, jak jest w Polsce, ale tak samo jak w innych krajach zastanawiamy się, co jest przyczyną krótkowzroczności.

Podejrzane są zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Krótkowzroczność ma przynajmniej częściowo dziedziczny charakter, tzn. częściej, niżby to wynikało z czystego przypadku, występuje rodzinnie. Analiza genetycznego podłoża krótkowzroczności zajmuje naukowców od  lat, poczesne miejsce zajmują tu także polscy badacze. Nie udało się jednak dotychczas wykryć konkretnego genu lub zespołu genów za nią odpowiadających, choć znaleziono wiele takich, które u krótkowidzów występują częściej.

Coraz mocniejsze są natomiast dowody na wpływ czynników środkowiskowych, i to bynajmniej nie telewizji lub gier komputerowych, ale częstego korzystania ze wzroku do analizy drobnych detali z bliskiej odległości, czyli mówiąc po ludzku – czytania i pisania. Oczywiście podobne efekty wywołuje np. majsterkowanie przy drobnych elementach, ale jego wpływ na występowanie krótkowzroczności w ogólnej populacji pozostaje statystycznie niewielki.

W badaniach dotyczących norweskich studentów najsilniej powiązane z rozwojem krótkowzroczności było czytanie literatury naukowej, w Korei zaobserwowano podobny związek występowania krótkowzroczności z czytaniem ogólnie. Wydaje się przy tym, że praca nad tekstem na monitorze komputerowym nie jest wcale gorsza dla oczu niż praca z tekstem drukowanym. W badaniu norweskim monitor zdawał się wręcz mniej szkodzić.

Azjatyckie poszukiwania metod leczenia

Kraje azjatyckie są nie tylko liderami statystyk występowania, ale też pionierami w poszukiwaniu metod zapobiegania krótkowzroczności. Hindusi szczycą się dobrymi wynikami metod pochodzących z tradycyjnej medycyny – ajurwedy. Koreańczycy i Chińczycy stosują miejscowo (i wydaje się z powodzeniem) niewielkie dawki atropiny u krót-kowzrocznych dzieci. Według publikowanych przez nich wyników badań ma to wyraźnie hamować narastanie wady wraz z wiekiem dziecka. Jednak mimo tych obiecujących doniesień skutecznych metod przyczynowego leczenia krótkowzroczności dotychczas nie ma.

Okulary i soczewki kontaktowe

Najpopularniejszym i prawie do perfekcji doprowadzonym sposobem radzenia sobie z wadami wzroku jest ich korekcja za pomocą okularów i soczewek kontaktowych. Współczesne okulary to w porównaniu z ich przodkami sprzed kilkudziesięciu lat technologia iście kosmiczna. Abstrahując już od tego, że współczesne oprawki mogą być po prostu ładne, są też lżejsze, wytrzymalsze i trwalsze. Same szkła zaś, które zresztą zwykle nie są zrobione ze szkła, mają dzięki nowoczesnym materiałom nie tylko zmniejszoną grubość i masę, ale także mniej zniekształcają obraz i mogą chronić przed refleksami oraz oślepianiem, o ochronie przed promieniowaniem UV i opcjonalnym samoczynnym przyciemnianiu się nie wspominając.

Kto nie chce nosić okularów, ma do wyboru wiele rodzajów soczewek kontaktowych. Istnieją soczewki jednorazowe i wielorazowe, z filtrem UV i bez niego, są takie, których można nie zdejmować na noc albo zmienić sobie za ich pomocą kolor oczu. Należy jednak pamiętać o jednym – soczewka kontaktowa, nawet supernowoczesna, to jednak ciało obce na delikatnej rogówce. Kto nie ma czasu lub ochoty, żeby regularnie kontrolować oczy u okulisty, niech lepiej nosi okulary. Skutki zaniedbań bywają w tym wypadku bardzo przykre.

Soczewki twarde

Zmianę kształtu rogówki można też osiągnąć mechanicznie, za pomocą specjalnych twardych soczewek zakładanych na noc. Jednak metoda ta ma jeszcze więcej ograniczeń niż chirurgia refrakcyjna i wymaga bardzo sumiennej współpracy pacjenta z lekarzem. Efekt nie jest trwały, więc soczewki korygujące trzeba nakładać na parę godzin co noc, a ryzyko powikłań jest wyższe lub przynajmniej porównywalne z ryzykiem przy stosowaniu zwykłych soczewek, które są jednak tańsze i wymagają mniej zachodu. Metoda jest też stosunkowo nowa, więc brakuje dobrej oceny wyników odległych, aczkolwiek dla osób z mniejszą wadą, które chcą prowadzić aktywne życie, może być obiecująca.

Leczenie za pomocą chirurgii refrakcyjnej

Stosunkowo nową metodą leczenia krótkowzroczności jest chirurgia refrakcyjna. Zasadą terapii jest tu zmiana kształtu, a zatem i zdolności skupiającej rogówki, za pomocą sterowanego komputerem lasera. Można dzięki temu precyzyjnie dopasować zdolność skupiającą układu optycznego oka do długości gałki ocznej. Istnieje kilka metod wykonania tej procedury.

Najpopularniejsza jest znana jako LASIK (ang. laser-assisted in situ keratomileusis). W metodzie tej precyzyjnie odcina się i odchyla „klapkę” z rogówki, pod nią laser modeluje krzywiznę, a następnie „klapka” wraca na miejsce. Ponieważ dochodzi tu do ingerencji w strukturę rogówki, nie jest polecane wykonywanie tego rodzaju zabiegu u osób narażonych na urazy oka, np. bokserów. Istnieją też metody modelowania rogówki po usunięciu z niej samego epitelium, które potem narasta (PRK, Epi-LASIK), co ma tę wadę, że powrót do normalnego widzenia zajmuje kilka dni, a przez ten czas rogówka pozbawiona ochronnego nabłonka narażona jest na infekcję. Zaletą jest natomiast mniejsza ingerencja w samą rogówkę.

Współczesne urządzenia do wykonywania zabiegów tego typu wykorzystują modelowanie komputerowe, co pozwala precyzyjnie dobrać ilość i kształt usuwanej tkanki do kształtu rogówki pacjenta i zoptymalizować rezultat. Pamiętać jednak należy, że nie zawsze udaje się uzyskać optymalny efekt, u około 10% pacjentów (w zależności od ośrodka i metody może to być jednak znacznie mniejszy odsetek) korekcja wady może nie być całkowita lub wystąpią inne problemy z jakością widzenia. Nie każdy krótkowidz nadaje się do chirurgii refrakcyjnej – porada okulisty jest tu niezbędna.

Zabieg nie jest tani, wymaga bardzo zaawansowanego technicznie sprzętu, ale w porównaniu z kosztem zakupu soczewek przez całe życie analiza ekonomiczna wypada zwykle na jego korzyść. Jak w przypadku każdej interwencji chirurgicznej istnieje jednak (wprawdzie niewielkie) ryzyko powikłań, co też może odstraszać niektórych pacjentów. 

dr n. med. Grzegorz Górniewski

"Farmacja i Ja" luty 2012

Większość problemów ze wzrokiem wynika z własnych, codziennych zaniedbań. Przeczytaj, jak właściwie troszczyć się o wzrok?