Poznaj swojego pacjenta… z alergią

Z alergią związany jest ból, który leczony w sposób nieodpowiedni może spowodować poważne konsekwencje. Pacjentów często dotyka również alergia na substancje czynne popularnych leków stosowanych w leczeniu bólu.

Stosowanie niektórych preparatów farmaceutycznych dostępnych bez recepty może mieć wpływ na wystąpienie działań niepożądanych. Reakcje odpowiedzialne za ich występowanie przebiegają najczęściej na drodze mechanizmów nieimmunologicznych. Przykładem reakcji z udziałem układu immunologicznego (5% działań niepożądanych) jest nadwrażliwość na kwas acetylosalicylowy (acetylosalicylic acid, ASA), której towarzyszy astma oskrzelowa oraz często polipy nosa, co określane jest mianem triady aspirynowej (aspirin triad, aspirin-induced asthma, AIA). Burzliwy przebieg kliniczny, trudności w terapii oraz nie do końca poznana patogeneza sprawiają, iż AIA stanowi istotny problem współczesnej alergologii, dotyczący 0,6% ogólnej populacji Polski oraz 4,3% chorych na astmę oskrzelową.

Patomechanizm

Patomechanizm jest ściśle związany z wpływem ASA na metabolizm pochodnych kwasu arachidonowego. Dolegliwości pod postacią nieżytu nosa i zapalenia zatok pojawiają się w trzeciej lub czwartej dekadzie życia. Proces zapalny prowadzi do powstania polipów nosa, które cechuje nawrotowy charakter nawet po ich chirurgicznym usunięciu. W zmiennej kolejności dołączają się: astma oskrzelowa oraz nadwrażliwość na ASA.

Objawy

Objawami pojawiającymi się po przyjęciu leków zawierających pochodne ASA są: łzawienie, niedrożność nosa, kichanie, zaczerwienienie twarzy, kaszel, duszność. Mogą wystąpić zmiany skórne i biegunka. Objawy pojawiają się po kilkudziesięciu minutach, natomiast najbardziej nasilone są pomiędzy pierwszą a trzecią godziną po przyjęciu leku.

Terapia

Podstawą terapii jest unikanie niesterydowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) oraz pokarmów zawierających salicylany. Największe bezpieczeństwo zapewniają selektywne inhibitory COX-2. Jednakże doniesienia ostatnich lat dotyczące działań niepożądanych ograniczają ich zastosowanie. Nowe możliwości w terapii zaistniały po wprowadzeniu leków blokujących receptor dla leukotrienów - montelukastu i zafirlukastu oraz inhibitora 5-lipooksygenazy - zileutonu.

Jedną z metod postępowania jest desensytyzacja kwasem acetylosalicylowym. Polega ona na podawaniu wzrastających dawek ASA aż do osiągnięcia tolerancji dawki dobowej 400-650 mg. Utrzymywanie tolerancji jest w tym wypadku uwarunkowane codziennym przyjmowaniem leku w dawce podtrzymującej, co z kolei może mieć wpływ na ujawnienie się choroby wrzodowej.

Paracetamol

W razie konieczności zastosowania leku przeciwbólowego lub przeciwgorączkowego w tej grupie chorych, co podobnie jak w przypadku „zdrowych" pacjentów zdarza się stosunkowo często, zaleca się paracetamol. Jego działanie związane jest z hamowaniem prostaglandyn w OUN przez blokowanie cyklooksygenazy kwasu arachidonowego.

Ważne! Najczęściej uczulającymi alergenami są pokarmy (jaja, mleko, kakao, owoce, ryby, orzechy i inne), pyłki roślin, roztocza kurzu oraz zarodniki grzybów pleśniowych. Reakcje alergiczne mogą też być wywoływane przez niektóre grupy leków. Należy zwracać uwagę, jakie leki przyjmuje pacjent.

dr n. med. Marta Chełmińska

specjalista alergolog, adiunkt Kliniki Alergologii Katedry Pneumonologii i Alergologii Akademii Medycznej w Gdańsku.

„Farmacja i ja”, marzec 2008