Choroby przenoszone przez pocałunek

Wiele z powszechnie występujących chorób przenoszonych jest drogą kropelkową. Źródłem mikroorganizmu jest nabłonek dróg oddechowych i dlatego też źródło zakażenia stanowi kontakt ze śliną chorego – pocałunki, korzystanie z nadgryzionego pokarmu lub używanych kubków i sztućców. To, czy się ono rozwinie, zależy od ilości drobnoustroju, jego zjadliwości, jak i również mechanizmów obronnych organizmu w jamie ustnej, czyli obecności i funkcji tkanki chłonnej, aktywności komórek odpornościowych gospodarza.

Opryszczka

Opryszczka pospolita jest chorobą wirusową powszechnie występującą na całym świecie przez cały rok. Zakażenie następuje poprzez uszkodzone błony śluzowe, np. jamy ustnej lub narządów płciowych, poprzez kontakt ze zmianami wrzodziejącymi śluzówek lub nawet poprzez kontakt ze śliną osób bez objawów klinicznych, które po przebytym zakażeniu wirusem HSV, nadal ten wirus wydalają. Wirus przedostaje się do tkanki nerwowej, następnie do zwojów nerwowych, gdzie następuje jego namnażanie.

Szerzenie zakażenia następuje poprzez drogi nerwowe, zajmując czasem dość duże powierzchnie śluzówek, jak i przez ciągłość tkanek. Dlatego też zmiany opryszczkowe mogą występować odlegle od miejsca zmian pierwotnych i zajmować duże powierzchnie. Na rozległość zmian i ich zaawansowanie wpływa stan odporności chorego, zarówno komórkowej (limfocyty T), jak i humoralnej oraz antygenowego typu wirusa. Objawami zakażenia wirusem HSV-1 jest najczęściej zapalenie gardła, jamy ustnej i dziąseł, którym towarzyszą objawy ogólne w postaci gorączki, złego samopoczucia, bólów mięśniowych. Objawami uaktywnienia zakażenia jest opryszczka wargowa i jej nie towarzyszą już objawy ogólne.

Należy wspomnieć o możliwości zakażenia tkanek oka poprzez kontakt śliny osoby zakażonej ze spojówkami oka. Jest to forma opryszczki trudna do leczenia i bywa przyczyną ślepoty. Opryszczkę rozpoznaje się na podstawie badania klinicznego, badania laboratoryjne potwierdzające zakażenie to identyfikacja wirusa w hodowli tkankowej. Leczeniem z wyboru jest stosowanie acyklowiru, również w niższych dawkach, zapobiegające nawrotowi infekcji.

Grypa

Infekcja grypowa przenoszona jest drogą kropelkową poprzez kontakt ze śluzówkami jamy ustnej osoby zakażonej lub nawet poprzez zakażone przedmioty, których chory używał. Wirus grypy nie występuje u zakażonej osoby w innych tkankach, prócz układu oddechowego. Ponieważ wirus grypy jest bardzo zmienny, w praktyce klinicznej zazwyczaj nie identyfikujemy wirusa, a rozpoznajemy chorobę na podstawie jej objawów i informacji epidemiologów o ewentualnym występowaniu wirusa grypy na danym terenie. Poszerzamy diagnostykę, identyfikując wirusa w hodowli tkankowej, np. w przypadku wystąpienia powikłań grypy w postaci zapalenia płuc, by określić jednoznacznie jego etiologię.

Okres wylęgania choroby jest krótki, objawy ogólne (gorączka, rozbicie, bóle mięśniowe, dreszcze, czasem wymioty, biegunka, bóle brzucha, ból gardła, kaszel, światłowstręt, bóle gałek ocznych) i występujące w różnym nasileniu. Leczenie jest objawowe, zapobiega się szerzeniu infekcji w populacji izolując chorego. Do groźnych powikłań grypy, prócz zapalenia płuc, należy zapalenie mózgu, zespół Guillain-Barrego, zapalenie mięśni, zapalenie mięśnia sercowego i osierdzia, jak również zaostrzenie POCHP, astmy oskrzelowej i innych przewlekłych chorób układu oddechowego, które mogą być niezwykle groźne dla pacjenta.

Wirus Coxacie

Popularna infekcja wieku dziecięcego, tzw. zespół dłoni, stóp i ust, wywoływana jest przez wirus coxacie grupy A16, należący do enterowirusów. Napiszmy 1-2 zdania, na czym polega ta choroba Inne wirusy tej grupy są przyczyną tzw. biegunek wirusowych i popularnego przeziębienia. Drogą szerzenia się tych infekcji, oprócz oralno-fekalnej, może być droga kropelkowa. Należy podkreślić, że większość zakażeń tymi typami wirusa przebiega bezobjawowo, szczególnie u osób dorosłych, które mogą jednak być przez długi czas źródłem zakażenia. Fakt ten czyni niemożliwym wykrycie źródła infekcji, ale stanowi ryzyko, że osoby dorosłe, nie mając poczucia choroby, poprzez bliski kontakt z dziećmi, np. całując je, mogą być źródłem zakażenia.

Zapalenie wątroby typu B

Zakażenie zapaleniem wątroby typu B następuje najczęściej poprzez wnikniecie wirusa do tkanek w trakcie zabiegów, podczas których następuje naruszenie ich ciągłości, np. w trakcie operacji, leczenia stomatologicznego, jak również drogą płciową. Jednakże u osób, u których występują zaburzenia odporności, nie jest wykluczone zakażenie per os. Niewykluczone jest szerzenie się infekcji wśród osób, będących w bliskim, codziennym kontakcie, gdyż wirus ten występować może również w ślinie.

Próchnica i streptokoki zieleniejące

Do najpopularniejszych zakażeń paciorkowcowych przenoszonych poprzez ślinę należą paciorkowce hemolizujące grupy A, wywołujące popularne zapalenie gardła, jak również należące do paciorkowców zieleniejących Str.mutans, Str.sanguis, Str. salivarius oraz Str. mitis, które mogą być przyczyną próchnicy zębów. Do tego, by zmiany próchnicze się rozwinęły, prócz obecności wymienionych bakterii, konieczne jest odpowiednie stężenie cukrów w jamie ustnej i osobnicza podatność na taką chorobę. W przypadku streptokoków zieleniejących znaczenie dla klinicystów ma ich wpływ na możliwe wystąpienie zapaleń wsierdzia. Infekcje gardła, wywołane przez hemolizujący paciorkowiec grupy A przebiegają zazwyczaj z wysoką gorączką, bólem gardła, ogólnie złym samopoczuciem.

Obecność czerwonej wysypki w gardle, nalotów ropnych nie jest objawem swoistym dla tej infekcji i często powoduje trudności w ustaleniu etiologii wyłącznie na podstawie badania klinicznego. Różnicować tę chorobę należy z mononukleozą zakaźną i zwykłą infekcją wirusową. Wykonanie testu paskowego w 50% pozwala potwierdzić rozpoznanie. Przebycie zakażenia nie pozostawia trwałej odporności.

Powikłaniem zakażenia bywa tworzenie się ropnia okołomigdałkowego, zapalenie płuc, posocznica, jednak najgroźniejszym jest ostra gorączka reumatyczna i kłębkowe zapalenie nerek. Osoba zakażona tym typem paciorkowca, po przebytym zapaleniu gardła leczonym w sposób prawidłowy, może pozostać bezobjawowym nosicielem tej bakterii i stanowić źródło zakażenia, np. dla osób pozostających z nią w bliskim kontakcie. Zakażenie to można przekazać poprzez np. używanie tych samych sztućców lub pocałunek.

Przestrzeganie zasad higieny, przede wszystkim przez domowników, ustrzec może najbliższych przed zachorowaniem na dość powszechnie występujące choroby. Jest to szczególnie ważne w odniesieniu do najmłodszych i infekcji, których bezobjawowymi nosicielami mogą być najbliżsi. Dlatego też pozornie banalne i akceptowane przez ogół czynności, np. oblizywanie smoczka, próbowanie pokarmu przed podaniem go dziecku tą samą łyżeczką, wreszcie pocałunki, nieść mogą poważne skutki. Zapobiegać zachorowaniom możemy poprzez wykonywanie szczepień ochronnych u wszystkich domowników, również tych czworonogich.

Izabela Radziwiłłowicz, lekarz rodzinny

"Farmacja i Ja" styczeń 2012