Co w kościach piszczy

Częstość występowania osteoporozy u mężczyzn zwiększy się w ciągu najbliższych 15 lat o 50%

Leki dla alergika

Alergie pokarmowe i inne rodzaje nadwrażliwości na żywność to dla osób nimi dotkniętych zjawiska co najmniej utrudniające życie. Pacjenci ci są też...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Toksoplazmoza

Toxoplasma gondii bywa określany mianem pasożyta, który odniósł największy sukces. Występuje na całym świecie, zakaża wszystkie zwierzęta...

Osteoporoza i wynikające z niej złamania kości stanowią problem zdrowotny przede wszystkim w krajach wysoko rozwiniętych, gdzie żyje się długo. Jednak i kraje rozwijające się zaczynają odczuwać jej skutki. Stąd pojawiają się ciągle ciekawe badania rzucające nowe światło m.in. na leczenie i profilaktykę tej choroby.

Jeśli chodzi o kraje bogate, zwłaszcza Europę, to w najbardziej dotkniętej populacji kobiet w wieku pomenopauzalnym sytuacja epidemiologiczna jest od lat 80. ustabilizowana i częstość zachorowań nie wzrasta już istotnie. Mimo to obserwowany wzrost częstości złamań, które są skutkiem osteoporozy wynikać może paradoksalnie z lepszego leczenia, czyli dłuższego życia osób już dotkniętych osteoporozą. Istotnym czynnikiem jest jednak także wzrost częstości zachorowań u mężczyzn. Stabilizacja odsetka kobiet po menopauzie dotkniętych osteoporozą dotyczy krajów o najwyższym poziomie życia, takich jak Szwecja. W krajach rozwijających się proces ten ciągle trwa, a w wielu krajach uprzemysłowionych, nawet tak zamożnych jak Finlandia, stabilizacja odsetka zachorowań to kwestia dopiero ostatnich lat.

U kobiet jednym z głównych czynników ryzyka pozostaje postmenopauzalna utrata ochronnego wpływu estrogenów, stąd najnowsze strategie terapeutyczne zmierzają do odtworzenia tego wpływu za pomocą farmaceutyków. Utrudnia to jednak fakt, że egzogenne estrogeny w wieku pomenopauzalnym istotnie zwiększają ryzyko m.in. raka endometrium. Najnowsze badania koncentrują się więc na innych środkach, np. znanych z terapii raka sutka selektywnych modulatorach receptora estrogenowego.

Ta opcja terapeutyczna nie wchodzi w grę u mężczyzn, a ocenia się, że w ciągu najbliższych 15 lat częstość występowania osteoporozy u mężczyzn zwiększy się o 50%. Podobnie jak u kobiet, osteoporoza u mężczyzn najczęściej objawia się złamaniami szyjki kości udowej, także kręgosłupa, ale również żeber. Przyczyny wzrostu częstości występowania osteoporozy także u mężczyzn są częściowo znane, ale badania nad tym zjawiskiem nadal trwają. Niewątpliwie za tym trendem, zarówno u mężczyzn, jak i kobiet, stoi to, że żyjemy wprawdzie dłużej i generalnie zdrowiej, ale za to ruszamy się coraz mniej.

Trzeba się ruszać

Aktywność fizyczna jest jednym z głównych sposobów zapobiegania osteoporozie. I nie chodzi tu bynajmniej o sport wyczynowy, ale o regularną aktywność ruchową także w późniejszych latach życia, przede wszystkim po prostu o chodzenie pieszo. A z tym bywa trudno, zwłaszcza mieszkańcom krajów, w których samochód jest w każdym gospodarstwie domowym, a i komunikacja publiczna sprawnie działa.

Towarzyszące osteoporozie typowe dla niej złamania dotyczące bioder i kręgosłupa leczy się trudno, wymagają one nowoczesnej opieki ortopedycznej. W krajach, gdzie jej nie ma, prowadzą nieuchronnie do trwałego kalectwa. Złamania kości udowej w obrębie szyjki, także złamania przezkrętarzowe wymagają leczenia operacyjnego, często protezoplastyki. Złamania kręgosłupa, z reguły kompresyjne, też często stwarzają konieczność interwencji operacyjnej. Zresztą nawet dobrze gojące się zazwyczaj złamania żeber u pacjentów z osteoporozą mogą przysparzać kłopotów.

Czynniki zwiększające ryzyko osteoporozy

Badania prowadzone w krajach szybko rozwijających się, np. w Indiach, potwierdzają, że to zmiany demograficzne i dotyczące trybu życia, towarzyszące bogaceniu się społeczeństw, zwiększają częstość występowania osteoporozy, a jej ryzyko powiązane jest ze znanymi od dawna czynnikami:

dietetycznymi – przed osteoporozą chroni odpowiednie spożycie wapnia oraz witaminy D, i generalnie zdrowe odżywianie się. Nie warto też przesadnie się odchudzać, wyższe wartości BMI korelują jednoznacznie z mniejszym ryzykiem osteoporozy. Badania indyjskie wykazały dodatkowo lekko negatywny wpływ kofeiny, może zatem warto uważać z kawą i herbatą, oraz większe ryzyko osteoporozy u wegetarian, co nie dziwi z uwagi na trudności w dostarczeniu adekwatnych ilości pełnowartościowego białka oraz wapnia.

Przeprowadzony w Kanadzie znacznie większy program badawczy nie wykazał jednak jednoznacznego związku rodzaju diety z ryzykiem osteoporozy, wydaje się zatem, że nie ma znaczenia, z jakich źródeł pochodzą składniki odżywcze, ważne, aby ich ilość była odpowiednia;

związanymi z trybem życia – jak wspomniano wyżej, jednoznacznie chroni regularna aktywność fizyczna, zaś siedzący tryb życia zwiększa ryzyko;

genetycznymi – na które wpływu nie mamy, a które wydają się mieć decydujące znaczenie. Odziedziczona po przodkach konstytucja usposabiająca do osteoporozy bardzo zwiększa ryzyko zachorowania, więc jeśli mamy w rodzinie osoby starsze chorujące na osteoporozę, warto szczególniej się zatroszczyć o własne kości.

Wspominany kanadyjski program badawczy, mimo że nie wykazał szczególnej korelacji samej diety z ryzykiem osteoporozy, to potwierdził kilka intuicyjnie wyczuwalnych zjawisk. Stwierdzono w nim przede wszystkim, że siedzący tryb życia, dieta o wysokiej gęstości energetycznej i wyższa masa ciała korelują istotnie ze sobą, czyli w wielu przypadkach dotyczą po prostu tej samej populacji. Być może dlatego właśnie nie udało się stwierdzić jednoznacznie, że zdrowa dieta zmniejsza ryzyko osteoporozy. Od dawna wiadomo bowiem, że wyższe wartości BMI ryzyko to zmniejszają, ale jednocześnie dotyczą zwykle osób niekoniecznie optymalnie się odżywiających. W badaniu tym potwierdzono również istotny wpływ genów, a także wyjściowej wartości gęstości kości na rozwój osteoporozy w późniejszych latach. Zwłaszcza ten ostatni czynnik wskazuje na rolę nieprawidłowości dotyczących trybu życia i diety młodych pokoleń, które w kolejnych latach mogą przynieść dalszy wzrost częstości występowania osteoporozy.

Zadbaj o kości

Im więcej masy kostnej zdołamy nabudować w młodości, tym później na starość da się nam we znaki osteoporoza. Dodatkowo o wiele łatwiej jest spożywać adekwatną ilość wapnia w diecie w młodym wieku, gdy mamy duże zapotrzebowanie energetyczne, niż w wieku starszym, gdy podaż produktów bogatych w wapń (w naszych realiach – nabiału) może oznaczać znaczne przekroczenie zapotrzebowania energetycznego i nadmierny przyrost masy ciała, który może i chroni przed osteoporozą, ale ma mnóstwo innych negatywnych skutków zdrowotnych. Nadmierna masa ciała stanowi obciążenie nie tylko dla układu krążenia, ale i dla stawów, zwłaszcza bioder i kolan. Dlatego należy zwracać uwagę na skład i wartość energetyczną diety; może się też okazać, że konieczna jest suplementacja diety w wapń. Znaczenie może mieć także narastająca wraz z wiekiem sumaryczna ekspozycja na metale ciężkie, głównie kadm, która przez negatywny wpływ na metabolizm wapnia w organizmie także może zwiększać ryzyko osteoporozy. Znacznie lepiej jest osteoporozie zapobiegać, niż ją leczyć, bo leczenie jest trudne i kosztowne, zwłaszcza gdy dochodzi już do złamań.

dr n. med. Grzegorz Górniewski

„Farmacja i Ja”, maj 2010