Strona główna » Zdrowie » Profilaktyka » Czy brakuje nam witamin?

Czy brakuje nam witamin?

- 2010-04-30

Stworzenie jednego idealnego suplementu dla Europejczyka wydaje się obecnie niemożliwe

10 dróg do pozbycia się nadwagi

Połowa Polaków ma nadwagę. Część z nas gotowa jest zaprzedać duszę diabłu, by trwale zrzucić zbędne kilogramy. W poszukiwaniu cudownej diety lub...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Łupież z głowy

W języku polskim słowo łupież może oznaczać zdobycz wojenną, czyli pozyskiwanie łupów. Jednak łupież, z którym najczęściej mamy do czynienia,...

O ile w diecie ludności z krajów ubogich niedobory witamin są raczej codziennością niż wyjątkiem, to w przypadku mieszkańców krajów bogatych poważne niedobory są rzadkie. Niemniej jednak istnieją, a ostatnie badania pokazują, że w krajach Europy występują znaczne różnice w spożyciu witamin.

Stan ten wynika nie tylko z różnic kulturowych mających odbicie w diecie, ale także ze wzbogacania żywności w pewne witaminy, które to praktyki istotnie różnią się w poszczególnych krajach Unii Europejskiej. Z jednej strony mogą zatem w niektórych krajach występować typowe dla nich niedobory witamin, z drugiej zaś istnieć może, przynajmniej teoretycznie, ryzyko przekroczenia bezpiecznych poziomów spożycia. Zainteresowaniu tym ostatnim problemem zawdzięczamy ostatnie badania spożycia witamin w krajach Unii Europejskiej. Można wyczytać z owych raportów ciekawe informacje, dotyczące spożycia poszczególnych witamin w przeciętnej diecie Europejczyków.

Witamina A

Jak można oczekiwać, dość wyraźny podział maluje się pomiędzy krajami północnej i południowej Europy. Z racji odmiennych warunków glebowych i obyczajów kulinarnych pewne niedobory są typowe dla krajów Północy, inne zaś dla Południa. Jednak w ostatnich latach, z jednej strony z uwagi na zmiany nawyków żywieniowych, z drugiej zaś na praktyki uzupełniania żywności wybranymi witaminami, także te podziały wydają się zmieniać. I tak na przykład zaczyna się zmieniać spożycie witaminy A w postaci retinolu typowo wysokie w krajach północnej Europy, z racji na zwyczajowo duży udział w diecie ryb w niego bogatych. Według najnowszych badań krajem o najniższym średnim spożyciu retinolu pozostaje wprawdzie Hiszpania (ok. 400 µg dziennie, czyli sporo poniżej zalecanego dziennego spożycia), ale wśród krajów o najwyższym poziomie spożycia retinolu z przeciętną dietą są nie tylko Finlandia i Dania, ale także Niemcy, które wręcz są liderami w niektórych grupach wiekowych (nawet 2400 µg na dobę u dorosłych mężczyzn). Niedaleko poza czołówką pozostają, nieleżące bynajmniej na północy, Włochy, a także Polska. Niewątpliwą rolę odgrywa w tym wypadku fortyfikacja margaryn w witaminę A, która w Polsce jest powszechna, a w Niemczech szeroko stosowana. Być może znaczenie ma również łączące Niemców, Polaków i Włochów zamiłowanie do wątróbki.

We wszystkich krajach Europy stwierdza się przy tym szeroki rozrzut wyników, co oznacza, że mimo stosunkowo wysokiego średniego spożycia witaminy A i fortyfikacji żywności, może i tak istnieć potrzeba suplementacji. Tak jest i w Polsce. Jednocześnie mieszkańcy krajów o wysokim spożyciu witaminy A powinni szczególnie uważać, aby nie przekraczać poziomu bezpiecznego – np. wybierając suplementy o umiarkowanych dawkach witaminy A.

Witaminy D i E

Podobnie kształtuje się sytuacja w przypadku innych witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, przede wszystkim D i E. Najwyższy poziom spożycia spotyka się w krajach północnych, szczególnie w Finlandii, gdzie wzbogaca się mleko, oraz tam, gdzie wzbogaca się tymi witaminami tłuszcze spożywcze. Także w przypadku tych witamin przy wyborze ewentualnego suplementu warto wybierać ten z umiarkowanymi dawkami.

Witaminy B i C

W przypadku witamin z grupy B nie stwierdzono dotychczas większego ryzyka przedawkowania w krajach europejskich, podobnie jeśli chodzi o witaminę C. Spożycie tych witamin jest bardzo niejednorodne. W tej samej populacji mogą istnieć osoby spożywające dostateczną ich ilość i takie, które spożywają ilości znacznie poniżej optymalnych.

Wiadomo powszechnie, że np. zapotrzebowanie na witaminę C w stresie lub w czasie infekcji może wzrastać kilkakrotnie, więc wiele osób suplementuje ją w czasie choroby. Nie wszyscy jednak wiedzą, że drugim co do zawartości witaminy C (po nadnerczach) narządem jest mózg, więc może należałoby ją stosować także w okresach wytężonej pracy umysłowej, na co jednak brak wiarygodnych badań.

Badania nad suplementacją

Średni poziom spożycia witamin w Europie, pomimo znacznych rozbieżności, pozostaje w większości wypadków poniżej zalecanego poziomu spożycia. Dlatego suplementacja możliwa jest i sensowna nie tylko dla chorych, rekonwalescentów i osób na diecie. Jednak stworzenie jednego „idealnego suplementu dla Europejczyka” wydaje się niemożliwe. Z jednej strony zapotrzebowanie na witaminy u tego samego człowieka może bardzo się różnić w zależności od jego stanu zdrowia, fazy i trybu życia i wielu innych czynników. Z drugiej, zwyczaje żywieniowe i potrzeby ludzi w różnych krajach mogą znacznie odbiegać od siebie, warunkując inne zapotrzebowanie na suplementację witamin. Bardzo trudno jest to uwzględnić w praktyce, dlatego nawet zalecenia suplementacyjne w żywieniu pozajelitowym na oddziałach intensywnej terapii oparte są na standardowych wartościach zalecanego dziennego spożycia poszczególnych witamin.

Podobną praktykę przyjmuje się też w przypadku wielowitaminowych suplementów diety dla osób zdrowych – ich skład komponuje się tak, aby możliwie dokładnie pozostawał w zakresie zalecanych wartości spożycia dla poszczególnych składników. Wychodzi się przy tym z założenia, że jeśli nawet dana osoba przyjmuje z dietą zwiększone ilości niektórych witamin, to nie przekroczy w ten sposób poziomu bezpiecznego, a wyrówna ewentualne niedobory innych witamin. Prezentowane dane wydają się potwierdzać słuszność takiego rozumowania, aczkolwiek można oczekiwać, że kolejne generacje suplementów mogą uwzględniać lokalną specyfikę, np. przez zmniejszanie dawek witaminy A w preparatach na rynki takich krajów jak Niemcy, Dania, a także Polska.

U normalnie odżywiających się zdrowych osób dorosłych wpływ suplementów witaminowych na zdrowie jest dość trudny w badaniu ze względów przede wszystkim statystycznych. Opublikowane w 2007 r. badanie użytkowników suplementów diety w USA przyniosły wskazówki, że osoby regularnie stosujące suplementy wieloskładnikowe wykazują się lepszymi wynikami wielu biochemicznych markerów zdrowia w porównaniu z osobami, które ich nie używają. Stwierdzono u nich m.in. istotnie lepsze wyniki lipidogramu, niższe wartości ciśnienia krwi i poziom homocysteiny oraz większy odsetek optymalnego poziomu witamin C we krwi. W przypadku tego ostatniego parametru różnica była wręcz druzgocąca – prawie wszystkie badane osoby regularnie stosujące suplementy mieściły się w zakresie optimum, podczas gdy spośród osób nieużywających suplementów jedynie nieco ponad 20%. Jednak ani zwyczajów dietetycznych Amerykanów nie można przenosić bezpośrednio na Europę, ani nie da się wyeliminować wpływu innych czynników na opisywane wyniki – np. faktu, że osoby stosujące suplementy generalnie bardziej troszczą się o zdrowie, lepiej się odżywiają i prowadzą zdrowszy tryb życia. Wydaje się, a właściwie sugerują to niektóre dane, że prozdrowotna rola suplementów wielowitaminowych bardziej polega na zapobieganiu wystąpieniu krótkotrwałych niedoborów pojedynczych witamin i innych substancji odżywczych, niż zwiększonej podaży którejkolwiek z nich. Preparaty witaminowe muszą być możliwie kompletne, ale dawki poszczególnych składników nie powinny być większe niż zalecane dzienne spożycie.