Czy to zawał?

Leki dla alergika

Alergie pokarmowe i inne rodzaje nadwrażliwości na żywność to dla osób nimi dotkniętych zjawiska co najmniej utrudniające życie. Pacjenci ci są też...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Hipertoniczne roztwory NaCl

Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych (ZZP) charakteryzuje się występowaniem blokady drożności nosa, wycieku patologicznej wydzieliny...

Silny ból w klatce piersiowej może być pierwszym objawem zawału. Na szczęście nie zawsze. Ale nie jest łatwo odróżnić ból towarzyszący zawałowi od innych, mniej groźnych sytuacji.

Może też zdarzyć się, że  dolegliwości, które składamy na karb żołądka lub wątroby, okażą się właśnie zawałem serca. Właściwa ocena takiej sytuacji bywa niełatwa, zwłaszcza gdy chodzi o osoby bliskie, ponieważ rzeczowy osąd jest wówczas zaburzony przez nastawienie emocjonalne. Jak zatem rozpoznać przyczynę bólu i nie przeoczyć czegoś poważnego?

Ból bólowi nierówny

Zawał serca to inaczej martwica mięśnia sercowego, spowodowana jego niedokrwieniem. Ból towarzyszący niedokrwieniu mięśnia sercowego ma zwykle kilka charakterystycznych cech (zob. ramka na dole). Bóle o podobnym charakterze, ale samoistnie mijające po zaniechaniu wysiłku fizycznego, są typowe dla stabilnej postaci choroby niedokrwiennej serca. W przypadku tej choroby na ogół nie ma wątpliwości co do bólu, gdyż osoba chora zwykle wie o tym i sama potrafi rozpoznać objawy. Bólowi wieńcowemu może jednak brakować jednej lub kilku z opisanych cech i wtedy podjęcie właściwych działań staje się trudniejsze.

Nie tylko zawał boli

Innym poważnym schorzeniem wywołującym silny ból w klatce piersiowej jest zator płucny. Ból jest wtedy ostry, kłujący, nasilający się przy głębokim wdechu i w czasie kaszlu. Chory ma trudności z oddychaniem, może podobnie jak przy zawale zasłabnąć, stracić przytomność. Szybka fachowa pomoc jest przy zatorze płucnym nieodzowna. Ból towarzyszący zatorowi płucnemu może być imitowany przez mniej groźne stany, jak zapalenie opłucnej, uraz żebra albo nerwu międzyżebrowego, a także półpasiec. W takim wypadku nasilenie bólu jest mniejsze, a ogólny stan chorego dobry.

Bóle promieniujące do klatki piersiowej, czasem nawet bardzo dolegliwe, mogą być też konsekwencją chorób pęcherzyka żółciowego albo trzustki. Zlokalizowane są one w nadbrzuszu, promieniują do kręgosłupa i pleców, także do łuku żebrowego, zwykle po prawej stronie. Warto zwrócić uwagę, że bardzo podobne w charakterze i trudne do odróżnienia od nich mogą być bóle towarzyszące zawałowi tylno-dolnej ściany serca. Warto wtedy zasięgnąć porady lekarskiej.

Przyczyn jest wiele

Podobny w charakterze do zawałowego, choć mniej nasilony może być ból towarzyszący przepuklinie rozworu przełykowego lub innym schorzeniom żołądka i przełyku, który jednak zazwyczaj, w odróżnieniu od bólu wieńcowego, pojawia się w spoczynku, często w czasie jedzenia lub tuż po nim. Zwykle towarzyszy mu zgaga, a sam ból nie promieniuje i stosunkowo szybko samoistnie łagodnieje, chociaż może utrzymywać się nawet wiele godzin. Nie należy jednak lekceważyć długo utrzymującego się bólu tego typu, gdyż niektóre stany go wywołujące wymagają specjalistycznego leczenia. Zwłaszcza urazy przełyku wywołane np. połknięciem rybiej ości mogą wymagać szybkiej fachowej interwencji.

Hyperwentylacja, czyli zbyt szybkie i zbyt głębokie oddychanie towarzyszące napadowi lęku, może również wywołać bóle w klatce piersiowej i szybkie bicie serca, ale mijają one samoistnie, gdy chory się uspokoi.

Wspomniany półpasiec, a także nerwobóle stosunkowo łatwo odróżnić od bólu w zawale, gdyż są jednoznacznie jednostronne i łatwe do zlokalizowania przez samego chorego (przebiegają wzdłuż linii żeber). Jeśli jednak nie znamy przyczyn dolegliwości, to lepiej spędzić kilka godzin na oddziale ratunkowym, niż opóźnić właściwe leczenie zawału serca.

Serce nie boli?

Samo serce, także jego wewnętrzna warstwa, czyli endokardium, nie jest unerwione czuciowo w taki sam sposób jak np. skóra. Dlatego wszelkie manipulacje mechaniczne w jamach serca są w zasadzie bezbolesne. Jednak zmiany wywołane niedokrwieniem powodują uwolnienie wielu mediatorów podrażniających zakończenia nerwów układu autonomicznego w mięśniu sercowym, co wywołuje silne, ale trudne do dokładnego zlokalizowania „w sercu” dolegliwości bólowe.

Objawy zawału

Ból towarzyszący niedokrwieniu mięśnia sercowego ma zwykle kilka charakterystycznych cech:

• jest nagły i silny, raczej gniotący niż piekący, zlokalizowany wewnątrz klatki piersiowej (za mostkiem, stąd nazwa ból zamostkowy);
• trwa długo, dłużej niż kilka minut;
• często promieniuje do pleców, szyi, żuchwy, barku lub ramienia (zwykle lewej strony);
• towarzyszy mu duszność, nadmierne poty, nudności i zawroty głowy;
• pojawia się w związku z wysiłkiem fizycznym albo stresem.

Serce nie boli?

Samo serce, także jego wewnętrzna warstwa, czyli endokardium, nie jest unerwione czuciowo w taki sam sposób jak np. skóra. Dlatego wszelkie manipulacje mechaniczne w jamach serca są w zasadzie bezbolesne. Jednak zmiany wywołane niedokrwieniem powodują uwolnienie wielu mediatorów podrażniających zakończenia nerwów układu autonomicznego w mięśniu sercowym, co wywołuje silne, ale trudne do dokładnego zlokalizowania „w sercu” dolegliwości bólowe.

dr n. med. Grzegorz Górniewski

„Farmacja i Ja”, grudzień 2009