Serwis farmaceutyczny
szukaj w farmacjaija.pl


Profilaktyka

Dlaczego boli w krzyżu?

- 2011-09-13
Dlaczego boli w krzyżu? Powieksz
Co powoduje ból pleców?

Fitoterapia bezsenności

W leczeniu przygodnej i krótkotrwałej bezsenności pierwotnej sprawdzają się ziołowe leki nasenne. Badania kliniczne  potwierdzają korzyści...

Cytryna w herbacie

Herbata z cytryną jest niezdrowa. Bezpośrednim winowajcą uszczerbku na zdrowiu jest aluminium, które odkładając się na przykład w mózgu może prowadzić do choroby Alzheimera.

Tajniki grup krwi

Niektórzy uważają, że grupy krwi powinny decydować o sposobie odżywiania, inni – że zależy od nich charakter. Dla farmaceutów i lekarzy...

Ból pleców w okolicy krzyżowej i lędźwiowej to powszechna dolegliwość. Bywa z jednej strony bagatelizowany, choć może sygnalizować poważne schorzenia, z drugiej zaś zagrożenie to jest wyolbrzymiane, a chory boi się wstać z łóżka w obawie przed konsekwencjami nieostrożnego ruchu.


Prawie każdy z nas (źródła podają 60-80% populacji), przynajmniej raz w życiu będzie dotknięty tą dolegliwością. Rocznie zgłasza się do lekarza z bólem krzyża od kilku procent do nawet 20% osób dorosłych, co jednak bardzo zależy od miejsca i populacji, w której zbierano dane. W krajach uprzemysłowionych częstość zachorowań jest wyższa, dolegliwości częściej dotyczą kobiet niż mężczyzn i zazwyczaj przyjmuje się, że częstość zachorowań wzrasta z wiekiem. Ten ostatni pogląd zakwestionowali jednak kilka lat temu badacze z Danii, nie obserwując na bardzo licznej i reprezentatywnej próbie obywateli swego kraju znaczącego wzrostu liczby zachorowań z wiekiem, jedynie nasilenie dolegliwości zwiększało się z upływem lat, co wydaje się dość oczywiste. Zaobserwowali oni również, że dolegliwości pojawiają się zazwyczaj już w dzieciństwie lub wczesnej młodości.

Co jest przyczyną dolegliwości

Wystąpieniu bólów krzyża sprzyjają nie tylko płeć i wiek, ale także warunki, w których żyjemy, rodzaj wykonywanej pracy, a nawet nastawienie do życia. Zaobserwowano bowiem, że ludzie niezadowoleni ze swojego życia lub swojej pracy, czujący się niedoceniani i źle opłacani częściej skarżą się na tego typu dolegliwości, a wyniki leczenia przeciwbólowego są u nich gorsze, pomagają im natomiast leki przeciwdepresyjne.
Najczęstsze czynniki sprzyjające wystąpieniu bólów krzyża to:

  • otyłość,
  • wysoki wzrost (u kobiet >170 cm, u mężczyzn >180 cm),
  • niewydolność mięśni tułowia,
  • ciąża – rwa kulszowa dotyczy 56% kobiet w ciąży,
  • urazy,
  • siedzący tryb życia, zwłaszcza długotrwałe prowadzenie samochodu (pozycja + wibracje),
  • uprawianie pewnych rodzajów sportu, np. hokeja, żeglarstwa, podnoszenie ciężarów,
  • ciężka praca fizyczna, zwłaszcza z narażeniem na wibracje,
  • praca w systemie taśmowym, często powtarzane ruchy zginania lub rotacji,
  • zaburzenia osobowości (hipochondria, histeria) i stany depresyjne.
  • Przyczyn bólów krzyża jest wiele, część z nich to niegroźne stany na pograniczu fizjologii, ale są też takie, które wymagają pilnej interwencji chirurgicznej. Nie zawsze to sam kręgosłup jest winien – patologia bioder lub stawów krzyżowo-biodrowych może imitować bóle kręgosłupa. Żeby móc samemu odróżnić jedne od drugich, warto wiedzieć, jaki rodzaj bólu i jakie objawy mu towarzyszące powinny być sygnałem alarmowym.

Podejrzane są głównie bóle spoczynkowe, niekoniecznie bardzo silne, ale długotrwałe, zwłaszcza jeśli towarzyszą im objawy neurologiczne.
Szybka ścieżka diagnostyczna wskazana jest, szczególnie gdy:

  • Występują objawy ucisku rdzenia kręgowego – objawy oponowe, zaburzenia czucia i/lub motoryki, zaburzenia oddawania moczu i kału, inne zaburzenia neurologiczne, co może sugerować konieczność pilnego leczenia operacyjnego.
  • Podejrzewamy tętniak w jamie brzusznej – występuje ostry ból brzucha promieniujący do pleców, wstrząs, objawy otrzewnowe, krwiomocz lub krwawienie z przewodu pokarmowego.
  • Chory gorączkuje, traci na wadze. Jeśli bólowi towarzyszą takie objawy, obawiamy się nowotworu lub choroby zakaźnej (np. gruźlicy).
  • Występują inne objawy ze strony układu pokarmowego i moczowo-płciowego – co także nasuwa podejrzenie nowotworu lub innej choroby zlokalizowanej poza kręgosłupem.
  • Ból nie ustępuje lub nasila się w pozycji leżącej – tu także podejrzewamy stan zapalny lub guz.

W większości przypadków bóle krzyża są wynikiem przeciążenia i mikrourazów aparatu ruchu. W takim przypadku chory często potrafi przypomnieć sobie, co wywołało ból (wysiłek, konkretny ruch, uprawianie sportu), choć zdarza się, że jest to jedynie przypadkowa zbieżność faktów, a dolegliwości nie są pochodzenia urazowego.

W przypadku niektórych chorób, np. spondyloartropatii, ruch zmniejsza dolegliwości. Przyjęcie pozycji siedzącej często nasila ból, chorzy wolą leżeć lub stać, jednak np. w zwężeniu kanału kręgowego to właśnie pozycja siedząca powoduje zmniejszenie dolegliwości. Ból w zwężeniu kanału kręgowego nasila się typowo przy kaszlu i kichaniu.
Najczęstsze przyczyny bólów krzyża w poszczególnych grupach wiekowych:
<30 lat:

  • urazy (zwykle komunikacyjne lub sportowe),
  • nowotwory,
  • wrodzone zwężenie kanału kręgowego.

30–50 lat:

  • patologie jądra miażdżystego,
  • spondyloartropatie (RZS, ZZSK),
  • inne choroby układowe.

>50 lat:

  • choroba zwyrodnieniowa,
  • nowotwory (często przerzutowe),
  • choroby metaboliczne kości (zwykle osteoporoza).

Jakie badania należy zrobić

Prawda jest taka, że w większości wypadków nie szukamy pomocy lekarskiej, licząc, że ból sam przejdzie, i ratujemy się lekami dostępnymi bez recepty. I często rzeczywiście ból ustępuje, co więcej, gdybyśmy nawet u lekarza się pojawili, to po zbadaniu nas zaleciłby on najpewniej to samo – to znaczy leki przeciwbólowe i ponowne zgłoszenie się, o ile ból po kilku dniach nie ustąpi. Dawniej zalecało się jeszcze dłuższe leżenie w łóżku, obecnie przyjmuje się, że ruch jest wskazany, o ile pacjent go toleruje.

Także diagnostyka radiologiczna nie jest obecnie zalecana w niepowikłanych przypadkach bólu krzyża bez niepokojących objawów. Dopiero utrzymujące się lub nasilające dolegliwości wymagają dokładniejszej diagnostyki. W pierwszym etapie wystarcza często zwykły radiogram kręgosłupa lędźwiowego i miednicy w dwóch projekcjach. Badanie to pozwala wykluczyć złamania, kręgozmyk, niektóre procesy zapalne i guzy. Jednak często nie ma korelacji między obrazem radiologicznym a dolegliwościami.

Większość ludzi po 40. r.ż ma widoczne na radiogramie zmiany zwyrodnieniowe mimo braku dolegliwości, a z drugiej strony całkowicie prawidłowy obraz kręgosłupa w badaniu rtg. nie wyklucza np. wypukliny jądra miażdżystego lub urazu więzadeł. Stąd w razie wątpliwości konieczne są bardziej precyzyjne badania – tomografia komputerowa (TK) lub tzw. rezonans magnetyczny (MRI). Jednak to lekarz ustala, czy są one niezbędne – nie ma sensu rutynowo wykonywać skądinąd kosztownej i obciążającej organizm dużą dawką promieniowania tomografii, jeśli doświadczony ortopeda lub neurochirurg nie widzi ku temu wskazań.

Badania inwazyjne, takie jak analiza płynu mózgowo-rdzeniowego, celowane iniekcje dostawowe i inne procedury diagnostyczne, to także domena leczenia specjalistycznego i wskazane są one u nielicznych pacjentów.

Proces leczenia

Leczeniem pierwszego rzutu są leki przeciwbólowe takie jak paracetamol lub NLPZ. Mimo że stan zapalny zdaje się odgrywać istotną rolę w patologii bólów krzyża, nie odnotowano  przewagi któregoś z NLPZ nad innymi lekami z tej grupy, mimo że różnią się one siłą działania przeciwzapalnego. Także paracetamol, choć pozbawiony komponenty przeciwzapalnej, jest skuteczny. Warto więc wybierając  samemu leki, zaczynać od tych najmniej szkodliwych dla żołądka – paracetamolu, a spośród NLPZ – ibuprofenu.

W razie potrzeby dołącza się do leczenia słabe opioidy (np. tramadol) i te silniejsze. Niekiedy konieczne są leki zmniejszające napięcie mięśniowe. W przewlekłych zespołach bólowych kręgosłupa dołącza się często leki przeciwdepresyjne, bywa stosowana flupirtyna. Jeśli bóle są wynikiem choroby układowej, zakaźnej lub nowotworowej, konieczne jest leczenie choroby podstawowej.

Leczenie chirurgiczne wbrew pozorom rzadko jest wskazane i warto jest zasięgnąć w tej sprawie opinii dobrego specjalisty. Sprzeczne są opinie dotyczące terapii manualnej – o ile sami chorzy bardzo ją sobie chwalą, to mierzone w badaniach wyniki odległe terapii nie potwierdzają jej szczególnej skuteczności. Jeśli już decydujemy się na skorzystanie z pomocy kręgarza, powinien być nim wykwalifikowany rehabilitant lub lekarz o odpowiedniej wiedzy z zakresu anatomii i fizjologii kręgosłupa – terapia manualna stosowana nieodpowiedzialnie może zaszkodzić.

Ważnym elementem terapii jest leczenie ruchem – odpowiednio wzmocniona muskulatura tułowia, zwłaszcza mięśnie brzucha i obręczy miednicznej, skutecznie chroni przed uszkodzeniami kręgosłupa.

Rwa kulszowa
czyli ischialgia albo ischias to zespół objawów towarzyszących uciskowi na korzenie nerwów tworzące nerw kulszowy (czyli L4-S1) lub drażnieniu ich lub samego nerwu. Ból w rwie kulszowej promieniuje do pośladka lub nogi, często towarzyszą mu zaburzenia czucia i motoryki.

dr n. med. Grzegorz Górniewskigg@farmacjaija.pl

PIŚMIENNICTWO
1. Przew Lek 2006; 2: 86-98.
2. Reumatologia 2009; 47, 6: 368–371.
3. Pain Physician 2009; 12: E35-E70.
4. BMC Musculoskeletal Disorders 2009, 10: 39.

„Farmacja i Ja" wrzesień 2011

Komentarze czytelników (0)
« poprzedni Profilaktyka (45 z 99) następny »
« poprzedni Profilaktyka (45 z 99) następny »
  • Ostatnio dodane
  • Najczęściej czytane

Mapa farmaceutów

Masz aptekę,
hurtownię leków?
Dodaj swoją lokalizację
na naszej interaktywnej
mapie.

Wyślij e-kartkę...

swojej rodzinie,
znajomym, bliskim
i współpracownikom...
a może nam?
1 2