Dobre tłuszcze, złe tłuszcze

Nie tylko nadmiar cholesterolu, ale także podwyższony poziom trójglicerydów we krwi świadczy o nieprawidłowej gospodarce lipidowej organizmu i zwiększonym ryzyku chorób, zwłaszcza miażdżycy.

Trójglicerydy (a w zasadzie triacyloglicerole) to zwykłe, naturalne tłuszcze występujące w pożywieniu. Są trawione w jelitach, wchłaniane, wędrują jako chylomikrony do wątroby i tkanek obwodowych, a z wątroby, powiązane z różnymi frakcjami lipoprotein, trafiają znów do krwi.

Energia dla serca

Nadmiar trójglicerydów we krwi może wynikać z kilku przyczyn i sam w sobie zasadniczo nie szkodzi, jednak utrzymujący się ich podwyższony poziom świadczy o nieprawidłowej gospodarce lipidowej organizmu i zwiększonym ryzyku chorób, przede wszystkim miażdżycy.

Niestety, nie tylko tłuszcze pokarmowe są źródłem trójglicerydów we krwi.

Organizm potrafi je bardzo sprawnie wytwarzać także z innych substancji, np. z niewykorzystanego na bieżąco w procesach energetycznych cukru oraz innych węglowodanów. Stosunkowo wysoka sprawność tego mechanizmu umożliwiała naszym przodkom przeżycie okresów głodu. Zmagazynowana w postaci tłuszczu energia (w 1 gramie tłuszczu jest jej ponad dwa razy więcej niż w 1 gramie węglowodanów), może w razie niedoboru energii z podstawowego źródła, czyli węglowodanów właśnie, posłużyć różnym narządom - mięśniom szkieletowym, mózgowi, sercu.

Zwłaszcza to ostatnie jest konstytutywnie przygotowane do wykorzystywania kwasów tłuszczowych (czyli produktów lipolizy trójglicerydów) jako źródła energii. Jeśli chodzi o serce, kwasy tłuszczowe mają oprócz większej gęstości energetycznej także tę zaletę, że ich spalanie zużywa mniej tlenu niż spalanie węglowodanów, co wykorzystuje się w leczeniu choroby niedokrwiennej serca, podając lek zwiększający wykorzystanie kwasów tłuszczowych - trimetazydynę. Trójglicerydy we krwi i tkankach są zatem potrzebne. Problem pojawia się wtedy, gdy jest ich za dużo.

Wskaźnik aterogenności

Wysoki poziom trójglicerydów we krwi sam z siebie niewiele mówi o ryzyku chorób i zgonu, zwłaszcza że charakteryzuje się dużą zmiennością w czasie. Jednak ponieważ wiadomo, że trójglicerydy we krwi powiązane są przede wszystkim z tymi frakcjami lipoprotein, które uważane są za szkodliwe, to wysoki ich poziom pośrednio wskazuje na patologię dotyczącą tych frakcji. Dlatego tzw. wskaźnik aterogenności, który ocenia stosunek trójglicerydów do „dobrej" frakcji HDL cholesterolu, jest jednym z wartościowych narzędzi służących do pomiaru ryzyka związanego z miażdżycą. Dobrze nadaje się też do oceny efektów leczenia zaburzeń gospodarki lipidowej.

Modyfikacja diety

Na gospodarkę lipidową wpływają nie tylko dieta i styl życia, ale także geny i wiele chorób. Dlatego leczenie miażdżycy oraz samych zaburzeń gospodarki lipidowej jest trudne i wymaga rozległej wiedzy. Jednak niezależnie od genów każdy może zrobić coś dla swojego zdrowia - przede wszystkim ograniczyć spożycie tłuszczów zwierzęcych i cukru. Bo o ile poziom HDL-C, czyli „dobrego" cholesterolu, dość trudno modyfikuje się samą dietą, to poziom trójglicerydów reaguje na dietetyczne interwencje stosunkowo dobrze, a dzięki temu poprawia się profil lipidów. Oczywiście u osób z dużymi zaburzeniami gospodarki lipidowej sama dieta nie wystarczy. Potrzebne są leki wpływające na tę gospodarkę, takie jak statyny albo fibraty.

Alkohol niewskazany

Alkohol zwiększa stężenie trójglicerydów we krwi m.in. dlatego, że w czasie jego metabolizowania wątroba jest bardzo „zajęta" i przez to mniej sprawna w przetwarzaniu trójglicerydów. Dlatego osoby zagrożone miażdżycą powinny unikać tłuszczu i cukru, ale też alkoholu.

dr n. med. Grzegorz Górniewski

„Farmacja i ja”, wrzesień 2009