Grypa zmienną jest

Po 48-72 godzinach od kontaktu z wirusem grypy uwidoczniają się pierwsze objawy choroby. Ból głowy, mięśni, stawów, ogólne osłabienie, kaszel, ból gardła, katar. I przede wszystkim wysoka gorączka. To grypa w czystej postaci.

Grypa jest chorobą zakaźną dróg oddechowych, której przyczyną są wirusy z rodziny Orthomyxoviridae. Wywołujące ją Influenzavirus A, B i C, zwłaszcza typ A, który jest najbardziej patogenny dla człowieka, wykazują się dużą zmiennością antygenową. Określenie typu wirusa dokonywane jest na podstawie cech antygenowych nukleoproteiny i białka macierzy, dalszy podział na podtypy w obrębie typu A dokonywany jest w oparciu o antygeny hemaglutyniny (H) i neuraminidazy (N). Podziału na podtypy nie dokonuje się w obrębie typów B i C, w związku z ich mniejszą zmiennością i częstością mutacji.

Mutacje wirusów

Wirusy grypy typu A (podtypy H1N1, H2N2 i H3N2) wywołują u ludzi zachorowania o charakterze epidemicznym, a w niektórych latach także pandemicznym. Zwłaszcza wystąpienie tzw. antigenic shift, czyli „przesunięcia antygenowego" w obrębie podtypu hemaglutyniny lub neuraminidazy i powstanie nowego podtypu wirusa prowadzi do ciężkich pandemii. Mniejsze mutacje, tzw. antigenic drift, prowadzą do powstania nowych szczepów wirusa typu A. W takiej sytuacji w dotkniętej grypą populacji nie występują bowiem przeciwciała wobec nowego podtypu bądź szczepu wirusa, co ułatwia szerzenie się infekcji. Było tak np. w roku 1957, kiedy doszło do zmiany podtypu H1N1 na H2N2, co wywołało ciężką pandemię znaną jako „grypa azjatycka". Podobnie w latach 1968-69 doszło do pandemii z powodu pojawienia się podtypu H3N2 (grypa Hong Kong), który do dziś pozostaje dominującym podtypem wirusa. Zmienność wirusa uniemożliwia też stworzenie absolutnie skutecznej szczepionki.

Ludzie i zwierzęta

Wirus typu A może także wywoływać infekcje u innych ssaków i u ptaków. Epidemie ptasiej grypy odnotowywane ostatnio na Dalekim Wschodzie, a w latach wcześniejszych we Włoszech i USA, wywoływał właśnie wirus tego typu, chorobotwórczy także dla ludzi (H5N1). Wirus typu B atakuje tylko człowieka i powoduje zachorowania o łagodniejszym przebiegu, a epidemie przez niego wywołane mają mniejszy zasięg. Wirus typu C jest z kolei bardzo rzadko przyczyną zachorowań u ludzi.

Nadchodzi epidemia

Epidemie grypy rozwijają się w sposób nagły, szczyt zachorowań występuje po 2-3 tygodniach i utrzymuje się 2-3 miesiące. Jedynym znanym czynnikiem mającym udowodniony wpływ na pojawienie się i rozwój epidemii jest stan odporności dotkniętej nią populacji. Według Światowej Organizacji Zdrowia każdego roku na świecie choruje na grypę ok. 3-5 mln ludzi, z czego 250-500 tys. przypadków prowadzi do zgonu.

Przebieg infekcji

Zakażenie wirusem grypy następuje przez aspirację aerozoli powstających podczas kaszlu i kichania przez osoby chore, ale może również nastąpić przez kontakt bezpośredni oraz za pomocą zakażonych przedmiotów. Odpowiedź organizmu na zakażenie angażuje mechanizmy odpowiedzi humoralnej i komórkowej. Uważa się, że istotną rolę w ograniczeniu infekcji i ustąpieniu objawów chorobowych odgrywają: interferon, odpowiedź komórkowa i nieswoiste reakcje zapalne.

Typowe objawy

Przebieg grypy po okresie wylęgania (18-72 godziny) charakteryzuje gwałtowny wzrost temperatury ciała (38-41°C). Pojawiają się typowe bóle głowy, mięśni i stawów oraz ogólne osłabienie, którym towarzyszą objawy ze strony układu oddechowego: zwykle kaszel i ból gardła oraz katar. Częste są też bóle gałek ocznych i światłowstręt. Z reguły pojawienie się objawów jest bardzo gwałtowne, ale zdarzają się też infekcje przebiegające łagodnie, rozwijające się stopniowo i przypominające popularne przeziębienie, a także skrajnie ciężkie, gdy dominują objawy ogólne, a objawy ze strony układu oddechowego są niewielkie.

Typowo gorączka utrzymuje się około 2-3 dni, po czym stopniowo spada, ale może utrzymywać się około tygodnia. Charakterystyczne jest, że dreszcze pojawiają się rzadko. W niepowikłanej grypie pacjenci powracają do zdrowia po mniej więcej tygodniu, objawy ogólnego zmęczenia i osłabienia mogą utrzymywać się do kilku tygodni.

Groźne powikłania

U osób starszych, obciążonych innymi schorzeniami, kobiet ciężarnych i dzieci stosunkowo często dochodzi do powikłań. Należą do nich wtórne zapalenia płuc o etiologii bakteryjnej lub mieszanej, zapalenia mięśni, w tym mięśnia sercowego oraz mózgu. Pierwotne wirusowe zapalenie płuc, o ile wystąpi, należy do najcięższych.

Rzadkim, ale groźnym powikłaniem grypy wywołanej zwykle przez wirusa typu B może być zespół Reye'a (ostre stłuszczenie wątroby z encefalopatią). Może on pojawiać się u dzieci poniżej 16 lat w wyniku podania kwasu acetylosalicylowego w celu łagodzenia gorączki. Dlatego też nie wolno go stosować u dzieci z ostrymi zakażeniami układu oddechowego.

Jak leczyć i zapobiegać?

Leczenie grypy i przeziębienia to przede wszystkim leczenie objawowe i wspomagające samoistne wyzdrowienie. Zalecany jest odpoczynek, właściwe odżywianie wspomagające odporność i nawadnianie organizmu. Objawowo można stosować powszechnie dostępne preparaty mające na celu złagodzenie dolegliwości. Substancje czynne stosowane w nich to paracetamol, inne NLPZ, środki o działaniu przeciwkaszlowym (dekstrometorfan lub kodeina), zmniejszające obrzęk śluzówki nosa (pseudoefedryna lub fenylefryna). Często podaje się także leki przeciwhistaminowe I generacji (używane w celu złagodzenia kataru i z uwagi na ich działanie nasenne i uspokajające), witaminę C (ze względu na zwiększone zapotrzebowanie w czasie infekcji) oraz substancję uszczelniającą naczynia np. rutynę.

Istnieją leki przeciwwirusowe (amantadyna, rymantadyna, a także nowsze, niezarejestrowane w Polsce, zanamiwir i oseltamiwir), które o ile zostaną zastosowane we wczesnym okresie grypy (w ciągu 48 godzin), ograniczają czas trwania i nasilenie objawów. Obarczone są jednak działaniami niepożądanymi i mogą być stosowane jedynie u osób szczególnie zagrożonych wystąpieniem powikłań grypy.

Zalecanym przez WHO środkiem zapobiegawczym przeciwko grypie jest szczepienie osób szczególnie zagrożonych: rezydentów domów opieki, osób powyżej 65. r.ż., obciążonych schorzeniami przewlekłymi lub z osłabioną odpornością. Należy jednak pamiętać, że szczepienie nie zabezpiecza w 100% przed zachorowaniem, ponieważ nie da się do końca przewidzieć, jaki podtyp i szczep wirusa będzie najczęściej atakował w kolejnym sezonie zimowym, zwłaszcza że dzięki zmienności wirusa mogą pojawiać się jego nowe warianty.

Pogląd, że objawów grypy nie należy zwalczać, bo odpowiedzialne są one za proces zdrowienia, nie znajduje naukowego uzasadnienia. Wręcz przeciwnie, wysoka gorączka może być zagrożeniem zwłaszcza dla osób starszych i dzieci.

Warto wiedzieć

Charakterystyka objawów, które często towarzyszą grypie, a rzadko przeziębieniu:

1. gwałtowne narastanie objawów;
2. uciążliwy ból głowy, często ograniczony do okolicy czołowej;
3. wysoka gorączka (38-41oC), z reguły bez dreszczy;
4. dolegliwe bóle mięśni, często również stawów;
5. uczucie silnego zmęczenia i osłabienia;
6. dokuczliwy kaszel i uczucie duszności;
7. duże nasilenie objawów ogólnych (gorączka, bóle, osłabienie), przy niewielkim miejscowych (katar, ból gardła).

„Farmacja i Ja”, wrzesień 2008