Halluksy. Nowa choroba cywilizacyjna.

Ma je jedna trzecia naszego społeczeństwa, głównie kobiety. Halluksy, nie dość, że wyglądają mało estetycznie, to jeszcze bolą. Dlaczego właściwie powstają i co zrobić, aby je wyleczyć?

Ortopedzi definiują halluks (paluch koślawy) jako nabyte zniekształcenie stopy polegające na bocznym odchyleniu pierwszego palca, tzw. palucha w stawie śródstopno-paliczkowym oraz przyśrodkowym odchyleniu w ustawieniu I kości śródstopia. Zmiany zwyrodnieniowo-zniekształcające rozwijają się powoli, w tym czasie dochodzi do mikrourazów wśród- i okołostawowych.

W związku ze specyficzną budową i sposobem odżywiania tych tkanek możliwości regeneracyjne chrząstki stawowej są niewielkie. Stopniowe sumowanie się mikrourazów z biegiem lat skutkuje dysfunkcją stawu. Ścięgno powiększa się, zniekształca i twardnieje – w dużym stopniu zmniejsza się jego elastyczność. Zniszczone fragmenty tkanki powodują powstanie stanu zapalnego błony maziowej oraz wysięki.

Dlaczego powstają?

Jednoznaczna przyczyna powstawania halluksów do dzisiaj nie została określona. Wyodrębniono natomiast wiele czynników, których występowanie wielokrotnie zwiększa prawdopodobieństwo ich pojawienia się. Należą do nich: uwarunkowania genetyczne, płaskostopie poprzeczne, wykonywany zawód, noszenie nieodpowiednich butów, wykonywanie prac stojących (szczególnie przez osoby z nadwagą) oraz noszenie ciężkich rzeczy. Wiadomo też, że na halluksy częściej uskarżają się kobiety.

Dzieje się tak dlatego, że mają one bardziej wiotkie połączenie międzystawowe niż mężczyźni, stąd większa skłonność do ich deformacji. Stopom kobiet nie służy również ciąża. Po pierwsze, zwiększa ich ciężar ciała, a tym samym nacisk na stopę, a po drugie, w III trymestrze ciąży organizm wytwarza substancję zwaną relaksyną, której zadaniem jest dodatkowe rozluźnienie stawów w celu ułatwienia porodu.

Niestety, rozluźnia ona także stawy stopy. Jako kolejną przyczynę halluksów u kobiet wskazuje się noszenie butów na obcasach. Zwiększoną liczbę tego typu deformacji stopy zaczęto rejestrować po II wojnie światowej, kiedy to w świat mody wkroczyły szpilki i buty z wąskimi czubkami. Panie do dnia dzisiejszego uwielbiają ten rodzaj obuwia, nie do końca zdając sobie chyba sprawę z tego, jaką krzywdę wyrządzają własnym stopom. Ułożenie stopy podczas chodzenia w butach na wysokich obcasach bardzo odbiega od jej stanu fizjologicznego. Pod wpływem zniekształceń zmienia się biomechanika stopy.

Po pierwsze, ciężar ciała nie rozkłada się równomiernie, lecz naciska na przodostopie, po drugie, ześlizgująca się stopa dodatkowo je obciąża. Paluch nie jest już wystarczająco silnym punktem podparcia w czasie chodu, pogarsza się wytrzymałość struktur stabilizujących stopę, osłabieniu ulegają mięśnie. Pozostałe palce natomiast nie mogą być swobodne, gdyż są uciskane zarówno z boku, jak i przodu, co w efekcie wymusza zachodzenie jednego palca na drugi.

Wkładki i peloty

Należy mieć na uwadze, że halluksy to zwyrodnienie, które rozwija się przez długi okres. Dlatego podjęcie leczenia we wczesnym stadium rozwoju pozwala uniknąć skalpela.  Ortopedzi na tym etapie leczenia zalecają wkładki podpierające sklepienie poprzeczne stopy (peloty) oraz aparaty mające na celu przywrócenie fizjologicznego ułożenia palucha względem pozostałych palców. Peloty zaleca się osobom z poprzecznym płaskostopiem.

Tego rodzaju wkładka stanowi podporę dla łuku poprzecznego stopy, eliminuje ból spowodowany zapadnięciem przedniego łuku stopy, odciąża miejsca bolące oraz przeciwdziała zmęczeniu stóp.

Wykonane zazwyczaj ze skóry cielęcej nadają się do wielokrotnego użytku. Wśród szerokiego asortymentu aptecznego znajdują się również aparaty korekcyjne do użytku zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy. Ich konstrukcja pozwala na wyprostowanie palucha do stanu fizjologicznego i zahamowanie deformacji, a zaletą jest to, że już od pierwszego zastosowania likwidują ból.

Kliny międzypalcowe pełnią rolę separatora i zapobiegają zachodzeniu palucha na pozostałe palce. Są wykonane z silikonu. Można je nosić przez całą dobę. W przypadku, gdy doszło do zmian zapalnych kaletki stawowej, należy zakładać specjalne ochraniacze gumowe w kształcie ósemki na głowę I kości śródstopia albo naklejać plasterki, które leczą stan zapalny.

Gimnastyka na halluksy

Zadaniem ćwiczeń jest wzmacnianie oraz rozciąganie mięśni i ścięgien. Są one dość proste w wykonaniu, nie zajmują dużo czasu i można je wykonywać w domu. Jednym z nich jest podnoszenie z podłogi woreczka wypełnionego kaszą. Zalecana jest też jazda na rowerze i pływanie. Bezwzględnie należy unikać biegania, gdyż ten rodzaj sportu powoduje dodatkowe obciążenia stawów.

Farmakoterapia

Obejmuje likwidację bólu oraz stanu zapalnego stawu. Farmaceuta może polecić maści zawierające składniki o działaniu przeciwbólowym. Likwidację stanu zapalnego i ulgę przynoszą również ciepłe kąpiele solankowe. Dużą skuteczność ma także stosowanie roztworu wodnego jodyny i amoniaku w proporcji 1:1, który powinien być wykonany przez farmaceutę (nieprawidłowe sporządzenie takiego roztworu może grozić poparzeniem skóry!).

Należy nim przemywać zgrubiałe miejsca dwa razy dziennie przez dwa tygodnie. Zwolennicy medycyny naturalnej jako skuteczny środek zalecają maść Bisholin, w której skład wchodzą minerały z dna oceanu. Posiada ona właściwości przeciwzapalne i przeciwbólowe.

Leczenie operacyjne

Wskazaniem do niego są poważne dolegliwości bólowe i ograniczenie funkcji chodzenia. Opisano około 150 procedur z zakresu operacyjnego leczenia halluksów. Wszystkie sprowadzają się do wykonania jednej z poniższych czynności: ustawienia i utrwalenia stawu śródstopno-paliczkowego lub śródstopno-klinowego we właściwej płaszczyźnie, plastyki stawu, przecięcia pierwszej kości śródstopia, ustawienia i zespolenia odłamów kostnych, usunięcia nadmiaru tkanki kostnej z okolicy bocznej stawu, plastyki tkanek miękkich.

W przypadku początkowej fazy rozwoju zabieg operacyjny obejmuje tylko tkanki miękkie. Korygowanie dużych deformacji wymaga już bardziej zaawansowanej interwencji chirurgicznej. Niekiedy operacja wiąże się z długim okresem rekonwalescencji obejmującym sześciotygodniowe noszenie opatrunku gipsowego oraz rehabilitację. Uwaga! Nawet zoperowane halluksy mogą się odnawiać.


Powstanie bolesnej bulwy
U osób cierpiących na halluksy widać nie tylko skrzywienie palca i poszerzenie przodostopia, ale także tzw. bulwę, rozognioną, bolesną opuchliznę stawu dużego palca stopy w miejscu, gdzie łączy się on ze śródstopiem. Czasami zgrubienie bulwy może spowodować, że duży palec zostanie wepchnięty pod lub nad palec sąsiadujący. Wówczas chorym nieustannie towarzyszy ból w okolicy stawu.

Lepiej zapobiegać, niż leczyć
Co robić, by uniknąć problemu:

• noś wygodne obuwie (nie powinno ono obcierać stopy w żadnym miejscu; nie należy nosić zbyt długo i często butów na wysokich obcasach, należy również unikać obuwia ze spiczastymi noskami),
• spaceruj boso po miękkim podłożu (np. latem po piasku),
• uprawiaj ćwiczenia fizyczne,
• noś wkładki ortopedyczne,
• unikaj nadwagi,
• zawsze dbaj o higienę stóp.

mgr farm. Ewelina Drelich

„Farmacja i Ja" styczeń 2012

Przeczytaj także o najczęstych dolegliwościach powodowanych chodzeniem na wysokim obcasie.