Jak przyjmować leki?

Jak prawidłowo przyjmować leki?

Na skurcze miesiączkowe ibuprofen czy drotaweryna?

Obydwie substancje łagodzą dolegliwości bólowe związane z menstruacją, ale, aby dokonać odpowiedniego wyboru, warto poznać mechanizmy...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Leki dla alergika

Alergie pokarmowe i inne rodzaje nadwrażliwości na żywność to dla osób nimi dotkniętych zjawiska co najmniej utrudniające życie. Pacjenci ci są też...

Właściwy sposób zażywania leków jest bardzo ważny, ponieważ może nie tylko zapewnić skuteczność ich działania, ale także zmniejszyć działania uboczne. Udzielając pacjentowi w aptece krótkiej porady, można przyczynić się do zagwarantowania optymalnych efektów leczenia.

Tłumy pod gabinetami lekarskimi robią swoje: nawet lekarzom, którzy kierują się wyłącznie troską o dobro pacjentów, nie zawsze udaje się udzielić pełnej informacji, jak prawidłowo przyjmować zapisane leki. A ich właściwe zażywanie bywa szalenie ważne. Dlatego choć wydaje się, że lekarz powinien dać choremu „instrukcję obsługi” medykamentów, lepiej powtórz pacjentowi zasady ich przyjmowania.

Hormony tarczycy

Leczenie niedoczynności tarczycy polega na podawaniu soli sodowej L-tyroksyny. Tyroksynę trzeba zażywać na czczo, w jednorazowej dawce pół godziny przed posiłkiem, ponieważ dzięki temu lepiej się wchłania. Należy poinformować pacjenta, że przyjmowanie leku w podzielonych dawkach jest bezcelowe, ponieważ L-tyroksyna ma długi okres półtrwania (190 godzin). Wydając lek, warto podkreślić, że nie należy zamieniać jednego preparatu tyroksyny na inny bez istotnej przyczyny. Specyfiki różnych firm mogą się różnić stopniem wchłaniania. Zmiana jednego preparatu tyroksyny na inny, bo bierze go sąsiadka, może skutkować potrzebą ponownego ustalania dawki leku, co czasem przysparza sporych trudności. Nie zaszkodzi także przypomnieć, że przed pobraniem krwi do oznaczenia TSH należy zrobić 24-godzinną przerwę w zażywaniu leku.

Bisfosfoniany, głównie alendronian

Służą do leczenia osteoporozy. Łącząc się z hydroksyapatytami kości tworzą wiązania oporne na enzymatyczną hydrolizę. Umożliwia to hamowanie resorpcji tkanki kostnej przez osteoklasty. Leki te mogą wywoływać podrażnienia i owrzodzenia przełyku. Dlatego koniecznie trzeba je przyjmować na czczo (najlepiej pół godziny przed posiłkiem), popijać dużą ilością przegotowanej wody (aby uniknąć zatrzymania tabletki w przełyku). Nie należy ich popijać wodą mineralną, kawą, herbatą ani sokami owocowymi. Szalenie ważna uwaga: przez 30 minut po połknięciu leku nie wolno się położyć. Grozi to refluksem specyfiku do przełyku. Tabletek nie należy ssać, żuć, dzielić ani stosować przed snem. Jeśli pacjent przyjmuje lek codziennie, warto mu podpowiedzieć, aby pytał lekarza o preparaty przyjmowane raz w tygodniu. Tygodniowy schemat dawkowania jest obarczony mniejszym ryzykiem działań niepożądanych.

Antybiotyki

Zasada, która dotyczy wszystkich antybiotyków, to przestrzeganie godzin ich przyjmowania. Pacjent musi wiedzieć, że dawkowanie 3 razy na dobę oznacza przyjmowanie leku co 8 godzin. Lek przyjmowany dwukrotnie w ciągu dnia trzeba łykać co 12 godzin, zaś leki zażywane raz dziennie należy przyjmować o stałej porze, np. każdego dnia rano. Znaczenie ma także pora zażywania leku. Przykładowo, biodostępność penicylin może być ograniczona przez posiłek, dlatego lepiej podawać je na czczo lub przed posiłkiem. Wyjątkiem jest dobrze wchłaniana amoksycylina. Spośród stosowanych cefalosporyn posiłek zwiększa wchłanianie cefuroksymu, zaś cefaklor i cefadroksyl lepiej wchłaniają się na czczo. Biodostępność tetracyklin zmniejsza się, gdy są zażywane podczas posiłku lub są popijane mlekiem.

Preparaty żelaza

Stosuje się je w leczeniu niedokrwistości z niedoboru żelaza, a także w profilaktyce, np. u ciężarnych, lub w zaburzeniach trawienia i wchłaniania. Najlepiej zażywać je rano, na czczo lub ewentualnie między posiłkami. Dzięki temu żelazo lepiej się wchłania. Gdy wywołuje mdłości, lek można przyjąć z posiłkiem, ale osłabia to jego przyswajanie i terapia może trwać dłużej. Aby uniknąć przykrych objawów nietolerancji, najlepiej zaczynać od mniejszych dawek i stopniowo je zwiększać. Lek należy popijać wodą, a unikać mleka i jego przetworów, bo alkalizacja środowiska osłabia wchłanianie żelaza. Z tego także powodu nie należy spożywać preparatów żelaza z kaszą ani produktami mącznymi. Za to można podawać jednocześnie owoce, warzywa i mięso. Dołączenie preparatu kwasu askorbinowego poprawia wchłanianie żelaza z przewodu pokarmowego. Niektóre preparaty zawierają go już w swoim składzie (np. Sorbifer, Tardyferon). Jeśli pacjent ma na recepcie taki dwuskładnikowy lek, nie jest konieczna dodatkowa podaż witaminy C. Warto także uspokoić pacjenta, że czarne zabarwienie stolca jest normalne w czasie przyjmowania preparatów żelaza i nie należy się tym martwić.

Statyny

Ta grupa leków od lat święci triumfy w kardiologii. Nie tylko obniża stężenie cholesterolu, ale także stabilizuje blaszkę miażdżycową, zmniejszając ryzyko zawału i udarów mózgu. Statyny należy zażywać wieczorem ze względu na fizjologicznie największą produkcję cholesterolu w nocy. Dawkowanie ich raz na dobę o tej porze zwiększa skuteczność.

Klopidogrel

Ta pochodna tienopirydyny jest inhibitorem agregacji płytek krwi. Lawinowo przybywa pacjentów stosujących ten preparat, głównie po zabiegowym leczeniu ostrych zespołów wieńcowych. Choć sposób przyjmowania leku nie jest obwarowany specjalnymi zasadami, znalazł się w niniejszym artykule z ważnych względów. Wydając lek na receptę, warto podkreś-lić, że pacjent pod żadnym pozorem nie może go odstawiać bez konsultacji z lekarzem. To stwarza ryzyko groźnej zakrzepicy, np. w stencie. Ponadto klopidogrel może utrudniać gojenie nadżerek i owrzodzeń żołądka. Z kolei inhibitory pompy protonowej, z wyjątkiem jak się wydaje pantoprazolu, sprzyjają gojeniu tych nieprawidłowości, jednocześnie osłabiając działanie klopidogrelu. I błędne koło się zamyka. Dlatego warto uczulić pacjenta, aby nie zażywał dostępnych leków przeciw zgadze z grupy inhibitorów pompy protonowej bez porozumienia z lekarzem.

Dieta a leki

W jednym z amerykańskich badań podano fenytoinę dwóm grupom chorych. Jedna z nich przyjmowała lek z musem jabłkowym, druga z budyniem. Okazało się, że pacjenci zażywający fenytoinę z budyniem mieli o połowę niższy poziom leku we krwi. To jeden z licznych dowodów wpływu diety na metabolizm leków.

• Dieta z dużą zawartością błonnika i wegetariańska mogą zaburzać działanie L-tyroksyny.
• Na czczo lepiej przyjmować przeciwgruźliczy izoniazyd, rifampicynę, digoksynę, a z antybiotyków ampicylinę, ciprofloksacynę, erytromycynę, a także większość tetracyklin oraz kotrimoksazol.
• Z posiłkiem natomiast należy zażywać przeciwgrzybiczą gryzeofulwinę, aspirynę i wszystkie niesteroidowe leki przeciwzapalne.
• Leków nie należy popijać mlekiem, kawą, herbatą ani sokami. Mogą one powodować rozpuszczenie tabletki w niewłaściwym miejscu (np. w żołądku zamiast w jelicie) i zmieniać metabolizm substancji leczniczej. Prowadzi to czasem do zbyt wysokiego lub zbyt niskiego stężenia leku. Wśród zakazanych napojów jest sok grejpfrutowy. Zawarte w nim flawonoidy blokują niektóre enzymy cytochromu P-450, prowadząc do osłabienia metabolizmu wielu leków, np. blokerów kanału wapniowego, przeciwhistaminowych, przeciwwirusowych i statyn. W efekcie następuje znaczny wzrost ich stężenia we krwi, co grozi działaniami niepożądanymi.

Interakcje między lekami

• L-tyroksyna stosowana w niedoczynności tarczycy gorzej się wchłania z preparatami żelaza, fibratami stosowanymi w hipertrójglicerydemii oraz z cholestyraminą. Jej metabolizm z kolei przyspieszają leki przeciwpadaczkowe i rifampicyna.
• Stosowanie jednocześnie leków moczopędnych i przeczyszczających może doprowadzić do groźnego zmniejszenia stężenia jonów potasu w osoczu krwi.
• Podczas stosowania klopidogrelu pacjenci często sięgają po niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) lub aspirynę. Nasilają one działanie klopidogrelu i mogą wywołać groźne krwotoki.
• Długotrwałe zażywanie leków z grupy inhibitorów konwertazy angiotensyny z preparatami potasu może doprowadzić do niebezpiecznego dla serca wzrostu stężenia tego pierwiastka w osoczu krwi.
• Połączenie antybiotyku gentamycyny z moczopędnym furosemidem nasila ototoksyczne działanie obu leków.
• Z pozoru bezpieczne zioła także mogą wchodzić w interakcje z lekami. Dziurawiec (czytaj więcej na str. 10) może przyspieszać metabolizm statyn, zmniejszając ich skuteczność terapeutyczną, teofiliny, digoksyny, leków immunosupresyjnych, a także inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny. Zmniejsza zaś skuteczność doustnej antykoncepcji hormonalnej. Wyciągi z czosnku poprzez hamowanie aktywności CYP3A4 mogą nasilać działanie makrolidów, statyn oraz cisapridu. Wyciągi z miłorzębu japońskiego wykazują działanie przeciwpłytkowe, przez co mogą wchodzić w niekorzystne interakcje z klopidogrelem, tiklopidyną i kwasem acetylosalicylowym. Mogą zmniejszać także działanie moczopędne tiazydów. Obserwowano też zmniejszenie skuteczności leków immunosupresyjnych po zażyciu wyciągów z jeżówki, a zwiększenie toksyczności digoksyny podczas stosowania wyciągu z żeń-szenia.

lek. med. Anna Jaworska

"Farmacja i Ja", wrzesień 2010