Jak rozszyfrować lipidogram

(Nie)bezpieczne zioła w ciąży

Są dostępne bez recepty, stosunkowo niedrogie i powszechnie uważane za zdrowe. Dlatego tak wiele osób decyduje się na używanie preparatów...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Kiedy bolą uszy

Mówi się, że uszy bolą, gdy słuchamy źle wykonywanej muzyki  lub niemądrego przemówienia. Jednak czasami uszy bolą naprawdę. Często jest to wina...

Analiza poziomów frakcji lipidowych we krwi, czyli lipidogram, to jedno z podstawowych badań w medycynie wewnętrznej. Jego interpretacja może być jednak trudna.

Typowo oznaczane parametry lipidogramu to cholesterol całkowity, jego frakcje HDL i LDL oraz trójglicerydy. Zakresy norm tych parametrów pomagają zorientować się, czy gospodarka lipidowa jest zaburzona, czy nie, ale ocena bardziej złożonych zależności między nimi to zadanie znacznie trudniejsze. Pomocne w interpretacji wyników lipidogramu bywają wyliczane na jego podstawie różne wskaźniki, zwane indeksami aterogenności.

Wskaźnik Castelliego

Najpopularniejszy z nich jest indeks/wskaźnik aterogenności Castelliego. Wylicza się go bardzo prosto: dzieląc wartość cholesterolu całkowitego przez wartość frakcji HDL-C. Jeśli wskaźnik Castelliego przekracza 5,0 u mężczyzn i 4,5 u kobiet, oznacza podwyższone ryzyko miażdżycy i konieczność interwencji dietetycznej i/lub farmakologicznej. Indeks ten jest prosty i użyteczny, a szczególnie przydaje się, gdy wartości lipidogramu pozostają bliskie normy.

Czeska precyzja

Pod podobną nazwą współczynnika aterogenności spotyka się dosyć często inny parametr, który wylicza się wprawdzie nieco trudniej, ale za to ma on lepiej odzwierciedlać stosunki pomiędzy miażdżycorodnymi (czyli VLDL, IDL i LDL) a ochronnymi (HDL) frakcjami lipoprotein w osoczu.

Ten współczynnik aterogenności, stworzony przez czeską uczoną Dobiasovą, zwany osoczowym (skrót angielskojęzyczny to API – Atherogenic Index of Plasma), wydaje się najlepiej korelować z ryzykiem choroby niedokrwiennej serca. A uzyskuje się go jako logarytm z ilorazu całkowitego stężenia trójglicerydów i frakcji HDL. Wartość przekraczająca 0,5 wskazuje na zwiększone ryzyko chorób układu krążenia.

Współczynnik ten nadaje się do monitorowania leczenia dyslipidemii, a wydaje się szczególnie przydatny dla osób chorych na cukrzycę, ponieważ leki przeciwcukrzycowe wpływają zarówno na poziom trójglicerydów, jak i frakcji HDL.

Inne, rzadziej spotykane wskaźniki, to stosunek LDL/HDL, apolipoproteiny B do apolipoproteiny A-I (ApoB/ApoA-I) lub LDL/ApoB.

Tak naprawdę opisane wskaźniki nie mówią nic więcej niż sam lipidogram, oddają jednak w prosty i widoczny sposób panującą pomiędzy jego składowymi równowagę lub jej brak. Szczególnie nadają się zaś do monitorowania terapii i oceny ryzyka choroby niedokrwiennej serca.

Normy  Lipidogramu

Parametr | Zakres pożądany

• Cholesterol całkowity <190 mg/dl
• Trójglicerydy <150 mg/dl
• LDL <115 mg/dl
• HDL >40 mg/dl u mężczyz, >46 mg/dl u kobiet

Aby lipidogram był wiarygodny, należy wykonać go na czczo. Stosując kilka-kilkanaście dni przed badaniem dietę niskotłuszczową, można uzyskać „lepsze” wyniki, ale z drugiej strony jeśli na co dzień odżywiamy się inaczej, to nie będą one wiarygodne. Nie należy pić alkoholu co najmniej dwa-trzy dni przed badaniem.

Wskaźnik Castelliego — Zalecane Wartości

• Zdrowi: mężczyźni <4,5 | kobiety <4,0
• Po zawale: mężczyźni <3,5 | kobiety <3,0

Sprawdź uważnie

Wartość 2,5 według indeksu Castelliego to dobry wynik. W przypadku współczynnika API będzie on jednak o wiele za wysoki. Warto zatem zwrócić uwagę na metodę, według której wyliczono nasz parametr.

dr n. med. Grzegorz Górniewski

„Farmacja i ja”, listopad 2009