Kilka sposobów na budowanie odporności

Co roku jesienią liczba pacjentów szukających w aptekach środków przeciw objawom przeziębienia i grypy gwałtownie wzrasta. Prosty stąd wniosek, że w tym czasie i farmaceuci - narażeni na częstszy kontakt z przeziębionymi - częściej mogą chorować. Dlatego warto już dziś wzmocnić swój układ odpornościowy.

Objawy ostrej infekcji górnych dróg oddechowych, czyli przeziębienia, wywołuje około 200 antygenowo odmiennych wirusów. Do rozwoju infekcji najczęściej przyczynia się jednak 5 ich typów - rhinowirusy w 15-40%, kornawirusy - w ok. 14%, wirusy RSV i wirus grypy rzekomej - w ok. 3%, oraz adenowitusy. Wirus grypy stanowi przyczynę infekcji przeziębieniowych w około 9% przypadków. Zaledwie 2-10% chorób przeziębieniowych powodują bakterie, przy czym są nimi głównie paciorkowce wywołujące anginę. Istnieje prawdopodobnie wiele niezidentyfikowanych dotychczas czynników etiologicznych przeziębienia, w wielu bowiem przypadkach po wykonaniu licznych badań zmierzających do ustalenia czynnika sprawczego, nie udaje się go ustalić.

Nie każdy choruje

Większość infekcji rozwija się u osób na nie podatnych. Istnieje mnóstwo stanów, opisanych przez literaturę medyczną, które sprzyjają rozwijaniu się nieżytu górnych dróg oddechowych. Należą do nich m.in. ogólne przemęczenie, stres, nieprawidłowe odżywianie, choroby (cukrzyca, przewlekłe choroby układu oddechowego i układu sercowo-naczyniowego, choroby nowotworowe, otyłość, niedożywienie, depresja), a także mała ilość ruchu, przebywanie w pomieszczeniach klimatyzowanych, źle wentylowanych.

Dwa rodzaje profilaktyki

W profilaktyce ostrych chorób infekcyjnych dróg oddechowych (podobnie jak w przypadku wszystkich chorób infekcyjnych), możemy mówić o profilaktyce swoistej i nieswoistej. Profilaktyka swoista to szczepienia ochronne, zapewniające odporność przeciwko konkretnej infekcji. Profilaktyka nieswoista w przypadku przeziębienia polega natomiast przede wszystkim na unikaniu czynników wywołujących schorzenie.

Spacery i ubiór „na cebulkę"

Na odporność organizmu duży wpływ ma przede wszystkim zdrowy styl życia. Ważna jest aktywność fizyczna (właściwie dobrane i wykonywane ćwiczenia), spacery, odpowiednia ilość snu, dobre odżywianie (prawidłowa, zbilansowana, bogata w owoce i warzywa dieta), picie dużej ilości płynów, unikanie stresu, regularny wypoczynek.

Spacery są zalecane niezależnie od pogody - czy to słonecznej, czy deszczowej. Warto jednak pamiętać o ubiorze dostosowanym do aktualnych warunków pogodowych - dlatego lekarze preferują ubiór „na cebulkę".

Przeziębienie często jest skutkiem wychłodzenia organizmu, zwłaszcza w wyniku jednoczesnego przemoczenia, bywa też skutkiem przegrzania i następującego potem wychłodzenia. Posiadanie kilku warstw ubrań na sobie pozwala na bieżąco reagować na zmiany temperatur - coś zdejmować, coś zakładać. Poszczególne warstwy ubrań, nawet cienkich koszulek i bluzeczek, są lepszym środkiem izolacyjnym niż jeden gruby sweter. Zimą należy pamiętać nie tylko o szaliku i rękawicach, ale także o czapce, gdyż przez głowę tracimy bardzo dużo ciepła.

Absolutnie przeciwwskazane jest picie alkoholu w czasie wychłodzenia organizmu. Rozszerza on naczynia krwionośne, dając jedynie pozorne uczucie ciepła. Jeśli dojdzie do zmarznięcia i przemoczenia, warto szybko wysuszyć się i przebrać, a zmarznięte i przemoczone stopy wymoczyć w ciepłej wodzie z dodatkiem olejku eterycznego, np. herbacianego, przez 10-12 minut. Można również odpocząć w łóżku, pamiętając, że zmęczenie sprzyja rozwinięciu się infekcji.

Odpowiednia dieta i mało stresu

Jeśli pogoda jest bardzo brzydka - deszczowa i na dodatek wietrzna - i większość czasu przebywamy w pomieszczeniach zamkniętych, należy pamiętać o regularnym ich wietrzeniu.

W przeziębieniowej profilaktyce nieswoistej zalecane jest także picie dużych ilości niegazowanej wody mineralnej oraz herbatek owocowych (z dzikiej róży, tarniny, owocu maliny, borówki, ostrężyny, rokitnika, czarnej porzeczki, dzikiego bzu, melisy, mięty, ziela jeżówki), co pozwala na prawidłowe nawodnienie organizmu i ułatwia eliminację niepotrzebnych i szkodliwych związków. Wskazane jest także stosowanie dobrze zbilansowanej diety. Do jadłospisu dobrze jest wprowadzić pokarmy, które mają działanie potencjalnie zapobiegające przeziębieniom - cebulę, czosnek, chrzan, owoc czerwonej papryki (cenne źródło witaminy C i karotenu), natkę pietruszki.

Od dawna wiadomo, że na dobrą odporność organizmu duży wpływ ma unikanie stresu lub ograniczanie jego wpływu. Stres powoduje bowiem zwiększoną produkcję i wydzielanie katecholamin oraz kortykosterydów, które w wyniku wpływu immunosupresyjnego zwiększają podatność na infekcje. Istnieje wiele metod pozwalających na zwalczanie skutków stresu - techniki relaksacji, aktywne uprawianie sportów, stosowanie preparatów ziołowych i wiele innych.

Dla prawidłowego funkcjonowania układu obronnego organizmu bardzo duże znaczenie ma odpowiednia ilość snu (co najmniej 7 godzin na dobę u dorosłych i co najmniej 9 godzin u dzieci) oraz wypoczynku (najlepszy jest aktywnie spędzony urlop).

Witamina i rutyna

Na temat roli i skuteczności witaminy C i rutyny (często dodatkowo wzbogaconych w inne związki, jak np. cynk lub naturalne bioflawonoidy z cytrusów) w zapobieganiu przeziębieniom i łagodzeniu ich objawów od dawna trwają badania i toczą się komentujące owe badania dyskusje. Z jednej strony - witamina C znana jest od wielu lat jako środek skuteczny m.in. w walce z infekcjami. Z drugiej - można spotkać się z opiniami lekarzy, którzy nie potwierdzają zasadności profilaktycznego jej stosowania.

Część badań wskazuje jednak na korzyści wynikające z uzupełniania niedoborów witaminy C w trakcie przeziębienia (jako rozpuszczalna w wodzie nie jest magazynowana w organizmie), co powoduje nieznaczne skrócenie czasu trwania choroby. Należy jednak pamiętać o zalecanych przez lekarzy dawkach - nadmiar witaminy C może sprzyjać kamicy nerkowej, podrażniać śluzówkę żołądka, wywoływać nudności i wymioty. Witamina C wywiera też prawdopodobnie bezpośredni wpływ na niektóre z wirusów i bakterii oraz wzmacnia funkcje układu odpornościowego.

Naturalnymi źródłami witaminy C są przede wszystkim truskawki, owoce cytrusowe, owoce kiwi, sok pomidorowy, słodka papryka, brokuły i pomidory. Witamina C występuje też w wielu dostępnych na rynku preparatach, sama albo w połączeniu z innymi środkami stosowanymi w leczeniu m.in. infekcji, np. rutyną.

Rutyna (rutozyd) - flawonoid pochodzenia roślinnego, pozyskiwany z kwiatów sofory (Sophora japonica) i z ziela gryki (Fagopyrum esculentum) wywiera korzystny wpływ na naczynia krwionośne i limfatyczne poprzez ich uszczelnianie i uelastycznianie. Jak większość flawonoidów ma właściwości uszczelniające naczynia i przeciwwysiękowe, wykazuje wyraźne działanie przeciwzapalne. Ponadto wykazuje właściwości antyoksydacyjne, zapobiega powstawaniu niektórych wysoce reaktywnych wolnych rodników oraz zmniejsza cytotoksyczność utlenionego cholesterolu. Podawana z witaminą C hamuje jej utlenianie, dzięki czemu preparat dłużej działa i wymaga mniejszych dawek. Rutyna wchodzi przede wszystkim w skład preparatów farmaceutycznych z grupy rutyna i witamina C (kwas askorbinowy), coraz częściej występuje także w suplementach diety (głównie w preparatach multiwitaminowych).

Odporność z natury

Aronia

Sok z aronii to naturalna ochrona przed wieloma chorobami, zawiera on bowiem bardzo dużo bioflawonoidów. Jest bogaty w witaminy, mikroelementy i sole mineralne oraz pektyny regulujące pracę jelit. Zmniejsza napięcie nerwowe i łagodzi stres.

Czosnek

Czosnek zawiera bogactwo witamin i soli mineralnych. Ma działanie antyoksydacyjne, poprawia pamięć, stymuluje układ odpornościowy, działa dezynfekująco i wykrztuśnie. Zalicza się go do roślinnych antybiotyków. Na rynku jest dostępnych kilka preparatów z czosnku, które mają tę wyższość nad czosnkiem naturalnym, że nie powodują wydzielania niemiłego zapachu.

Jeżówka purpurowa

Wyciąg z jeżówki purpurowej (Echinacea purpurea, syn. Rudbeckia purpurea) jest środkiem stymulującym niespecyficzną odpowiedź układu immunologicznego organizmu, podnoszącym odporność na infekcje bakteryjne i wirusowe. Preparaty z wyciągiem z jeżówki purpurowej stosowane w profilaktyce i leczeniu przeziębienia są szeroko dostępne na rynku, jednakże ich działanie jest poddawane w wątpliwość. Przeprowadzone dotychczas badania wykazały, iż leki te nie mają wpływu na przebieg ani długość trwania przeziębienia.

Miód

Miód, od dawna znany środek stosowany w profilaktyce i leczeniu przeziębień, wykazuje właściwości antybiotyczne, działając na liczne bakterie oraz grzyby. Za antybiotyczne działanie miodu odpowiada głównie oksydaza glukozy oraz lizozym i apidycyna wprowadzane do miodu przez pszczoły wraz z wydzieliną gruczołów gardzielowych. Podobne zastosowanie znajdują mleczko pszczele i kit pszczeli.

Żeń-szeń

Wyciąg z żeń-szenia, oprócz wpływu na ogólny stan zdrowia, układ sercowo-naczyniowy, układ nerwowy, zwiększa również odporność na infekcje wirusowe i bakteryjne, pobudzając system immunologiczny organizmu.

Lek. med. Monika Dudzisz-Śledź

„Farmacja i Ja”, wrzesień 2008