Letnie dolegliwości

Wakacje to czas odpoczynku i relaksu. Nic nie jest w stanie tak zepsuć urlopu jak choroba. Okazuje się, że nagła zmiana trybu życia, a także warunków klimatycznych może odbić się niekorzystnie na kondycji organizmu. Wtedy łatwo o kłopoty. Oto jedne z najczęstszych przyczyn zgłaszania się latem pacjentów do aptek.

Opryszczka

Opalanie, zmiany klimatu, wahania temperatury spowodowane klimatyzacją mogą sprowokować wysiew pęcherzyków na czerwieni wargowej.

Co doradzić

Najlepiej zaproponować miejscowy preparat z acyklowirem w postaci kremu. Hamuje on polimerazę DNA wirusa, zapobiegając jego dalszej replikacji. Lek łagodzi świąd i ból. Skraca czas utrzymywania się pęcherzyków. Im szybciej zastosowany (najlepiej w fazie świądu, przed pojawieniem się pęcherzyków), tym skuteczniejszy. W sączących zmianach wskazane są leki osuszające i odkażające, np. maść cynkowa lub antybiotykowa. Należy poinformować także pacjenta, że pęcherzyków nie wolno wyciskać, zrywać ani przebijać. Jeśli opryszczka pojawia się na dziąsłach, błonie śluzowej jamy ustnej lub narządach płciowych, niezbędna jest wizyta u lekarza i leczenie ogólne.

Oparzenie oczu

Silny ból obu oczu po opalaniu, pływaniu lub czytaniu książki na plaży bez okularów z filtrem UV może być spowodowany oparzeniem oczu. W tym przypadku nie występuje typowa dla zapalenia spojówek ropna wydzielina.

Co doradzić

Takie oparzenia leczy się objawowo. Konieczne jest zastosowanie doustnych środków przeciwbólowych, np. ibuprofenu lub paracetamolu. Pomóc mogą chłodne okłady na oczy oraz nawilżanie spojówki oka roztworem 0,9% NaCl. Ważny jest odpoczynek w zaciemnionym miejscu. Jeśli ból jest silny, nie obędzie się bez wizyty u okulisty. Uwaga, ból oka może być także atakiem jaskry, dlatego warto zachęcić pacjenta do wizyty u specjalisty.

Zapalenie pęcherza moczowego

To przypadłość kobieca, mężczyzn dotyczy rzadziej. Panie skarżą się na ból podczas mikcji, a także naglące parcie na mocz i częstomocz. Ból zlokalizowany jest w podbrzuszu. Zdarzają się stany podgorączkowe.

Co doradzić

Gdy pacjentka skarży się na krwisty mocz, warto ją zapytać, czy jadła w ostatnich dniach buraczki lub rabarbar (barwią mocz na czerwono). Przy zapaleniu pęcherza posiew moczu nie jest konieczny. Trzeba za to jak najszybciej rozpocząć leczenie. Obejmuje ono nawodnienie, leki przeciwbólowe, rozkurczowe oraz antybiotykoterapię. Nawodnienie, przynajmniej 2-3 litry płynów dziennie, rozcieńcza mocz, przepłukuje pęcherz moczowy i ułatwia eliminację bakterii z pęcherza. Najlepsza jest woda mineralna lub słaba herbata. Piwo się do tego nie nadaje, bo choć działa moczopędnie, jednocześnie ma działanie obkurczające (może nasilać objawy). Leki rozkurczowe, takie jak preparaty drotaweryny, złagodzą ból. Doraźnie można zalecić stosowanie preparatów ziołowych zawierających liście brusznicy, mącznicy, kwiaty wrzosu lub ziela bagna uwalniające arbutynę, pochodną hydrochinonu. Warto także wspomnieć pacjentowi, że choć preparaty te są dostępne bez recepty, należy zażywać je ostrożnie, bo uwalniający się w toku przemian hydrochinon może powodować zatrucie. Podanie ich nie powinno opóźniać antybiotykoterapii.

Preparat z wyciągiem z żurawiny zmniejszy adhezję bakterii do ścian układu moczowego (można wypijać około 300 ml soku dziennie), a zakwaszanie moczu poprzez przyjmowanie preparatów kwasu askorbinowego stworzy bakteriom niekorzystne do rozwoju warunki. Nie wahaj się przypomnieć pacjentce, że ważna jest również higiena krocza preparatami o odpowiednim pH, z kierunkiem podmywania od przodu do tyłu, noszenie bawełnianej bielizny, a w przypadku nawracających zakażeń – rezygnacja z plemnikobójczych środków antykoncepcyjnych.

Angina

Chory skarży się na ból gardła utrudniający połykanie, gorączkę i złe samopoczucie. Jeśli gardło jest żywoczerwone, migdałki rozpulchnione i z nalotem, prawdopodobnie jest to angina.

Co doradzić

Trzeba chorego poinformować, że nie obejdzie się bez wizyty u lekarza. Lepiej odradzić branie antybiotyków na własną rękę, ponieważ objawy przypominające anginę mogą być także wywołane przez mononukleozę, chorobę wirusową. Wówczas zastosowanie antybiotyku z grupy penicylin może sprowokować dokuczliwą wysypkę i nasilić dolegliwości. Doraźnie godne polecenia są środki odkażające śluzówkę jamy ustnej, do ssania lub w aerozolu. Ból złagodzą także miejscowo działające tabletki ze znieczulającą lidokainą lub flurbiprofenem. Przypomnij jednak pacjentowi, że ostatniego specyfiku nie powinien zażywać, jeśli ma alergię na niesteroidowe leki przeciwzapalne, choruje na chorobę wrzodową lub astmę oskrzelową. Podobne ostrzeżenia dotyczą zwalczającego gorączkę, ból i działającego przeciwzapalnie ibuprofenu. W tym przypadku bezpieczniejszy jest paracetamol w tabletkach lub czopkach.

Ból ucha

Może być spowodowany zapaleniem ucha środkowego lub przewodu słuchowego zewnętrznego. Sprzyjają temu kąpiele w niezbyt czystych zbiornikach wodnych.

Co doradzić

Chory koniecznie powinien dostać środki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne. Taką funkcję spełniają preparaty ibuprofenu. Najlepiej zażyć od razu dawkę 400 miligramów, czyli 2 tabletki zwykłego ibuprofenu lub jedną pastylkę preparatu typu max lub forte. W przypadku przeciwwskazań do jego zastosowania, godny polecenia jest paracetamol lub kwas acetylosalicylowy. Bardzo pomocne są leki anemizujące śluzówkę jam nosowych, np. miejscowo działające oksymetazolina, ksylometazolin lub nafazolina. Trzeba podkreślić, że choć boli ucho, pacjent ma zastosować lek do nosa, bo uszy, nos i gardło to naczynia połączone. Krople lub żele udrożnią także trąbkę słuchową. Zastąpić je mogą również złożone doustne preparaty z pseudoefedryną i lekiem przeciwhistaminowym. Pseudoefedrynę należy ostrożnie stosować w zaburzeniach rytmu serca, nadciśnieniu tętniczym lub skłonnościach do tachykardii.

Jeśli z bólem ucha współistnieje nieżyt gardła, należy uwzględnić pastylki do ssania lub preparaty w aerozolu zawierające środki odkażające śluzówkę jamy ustnej.

Koniecznie trzeba poinformować pacjenta, że jeśli leczenie nie poskutkuje po 1-2 dniach lub jeszcze pojawi się wyciek z ucha, niezbędna jest wizyta u lekarza, bo raczej nie obejdzie się bez badania i podania antybiotyku. Po drugie, nie wolno bez konsultacji z lekarzem stosować żadnych preparatów do ucha (w przypadku perforacji błony bębenkowej konsekwencje mogą być poważne).

Ból kostki po nieprawidłowym stąpnięciu

Gra w piłkę, chodzenie po górach lub inne formy aktywności sprzyjają naciągnięciu lub zerwaniu więzadeł.

Co doradzić

Jeśli ból jest silny, stopa nienaturalnie skręcona lub silnie obrzęknięta, nie ma mowy o leczeniu bez porady lekarskiej, poza doraźnie zastosowanym preparatem przeciwbólowym. Jeśli jednak dolegliwości nie są bardzo dokuczliwe, a chory może się poruszać, choć z bólem, leczenie kontuzji wspomogą oprócz leków przeciwbólowych, miejscowe preparaty z altacetem w postaci żelu lub maści. Obrzęk, przekrwienie i ból złagodzi Altacet z mentolem w aerozolu lub w postaci okładów. Ulgę i szybką resorpcję krwiaków umożliwią maści z wyciągiem z ziół, np. z ziela kwiatów arniki i nagietka. Warto poradzić także stosowanie chłodzących okładów żelowych jednorazowych lub wielokrotnego użytku. Zastąpić je może mrożonka owinięta w ściereczkę. Niezbyt ciasne zawinięcie bandażem elastycznym ustabilizuje staw. W przypadku kilkudniowego unieruchomienia wskazane są preparaty z escyną (wyciągiem z kasztanowca) i heparyną.

Ból zęba

Chwilowe osłabienie odporności spowodowane zmianą klimatu, nowe menu, zimne napoje i lody mogą wywołać ból zęba.

Co doradzić

Doraźnie pomogą leki przeciwbólowe i działające także przeciwzapalnie, takie jak preparaty ibuprofenu, naproksenu lub kwasu acetylosalicylowego. W przypadku przeciwwskazań do ich przyjmowania zastąpi je paracetamol. Obrzęk i ból dziąsła złagodzi płukanie jamy ustnej naparem lub płynem z wyciągiem z ziół, np. tymia

Świąd miejsc intymnych

Takim infekcjom sprzyja zmiana warunków klimatycznych, kąpiele w zbiornikach wodnych, niejednokrotnie o wątpliwej czystości, oraz plażowanie. Również częstsze kontakty intymne zwiększają ryzyko podrażnień.

Co doradzić

W przypadku świądu odczuwanego w okolicy sromu przydatny może być krem przeciwgrzybiczy, np. z klotrimazolem. Należy poinformować pacjentkę o potrzebie stosowania płynu do higieny intymnej o odpowiednim pH oraz kierunku podmywania od przodu do tyłu (aby nie przenieść drobnoustrojów z okolicy odbytu do pochwy lub cewki moczowej). Pomóc mogą także nasiadówki z Tantum Rosa lub naparu z rumianku. Zaaplikowane dopochwowo globulki z pałeczkami kwasu mlekowego wspomogą naturalną florę ochronną pochwy i pozwolą dotrwać do wizyty u ginekologa, bez której raczej się nie obejdzie. Przez kilka dni należy unikać seksu. W czasie wakacji konieczne bywa korzystanie z różnych toalet, także publicznych. Warto więc polecić stosowanie jednorazowych nakładek higienicznych na sedes.

Ukąszenie

W tym roku owady atakują z wyjątkową zaciekłością, powodując nasilone odczyny.

Co doradzić

Najpierw ukąszenie należy zdezynfekować. Przy niewielkich odczynach wystarczy miejscowo działający preparat w żelu z przeciwhistaminikiem. Jeśli odczyn jest nasilony, ucieplony, obrzęknięty, warto polecić doustny preparat przeciwhistaminowy, np. loratadynę lub cetyryzynę, a także preparaty wapna oraz miejscowo działający żel z wyciągiem z ziół na ukąszenia (z arniki, olejkiem goździkowym) lub maść z hydrokortyzonem. W razie nasilającego się obrzęku, konieczna jest wizyta lekarska (więcej na str. 52).

Zatrucie pokarmowe

Biegunka, kurczowe bóle brzucha, nudności, wymioty i uczucie rozbicia często zdarzają się latem. Chory zwykle najpierw idzie po poradę do apteki.

Co doradzić

Aby nie dopuścić do zaburzeń elektrolitowych, niezbędne są doustne płyny nawadniające (DPN). Można je uzupełniać wodą mineralną lub słabą herbatą. Nie nadaje się do tego odgazowana cola, bo ze względu na zawartość cukrów jest hiperosmolarna i może spowodować biegunkę osmotyczną. Pomocne są także probiotyki, najlepiej szczepy Saccharomyces boulardii lub Lactobacillus rhamnosus GG. Do tego zestawu warto dodać diosmektyt, który skróci czas trwania dolegliwości, a także drotawerynę łagodzącą bolesne kurcze jelit. Ból uśmierzy też preparat z grupy NLPZ. Na początku dolegliwości lepiej nie zalecać środków przeciwwymiotnych ani przeciwbiegunkowych, bo sprzyjają one zatrzymaniu w organizmie ewentualnych drobnoustrojów i ich toksyn. Dopiero po kilku godzinach można zalecić jeden z preparatów loperamidu lub węgiel leczniczy. Wbrew obiegowej opinii w czasie biegunki nie zaleca się nifuroksazydu. Po pierwsze, większość biegunek wywołują wirusy, co podaje w wątpliwość sens użycia tego leku. Po drugie, w przypadku ewentualnych zakażeń bakteryjnych może prowadzić do selekcji opornych szczepów i zwiększać ryzyko przewlekłego nosicielstwa.

Gorączka

Latem bakterie nie mają urlopu. Infekcje nie są więc niczym nadzwyczajnym. Także długie przebywanie na słońcu może się skończyć podwyższoną temperaturą.

Co doradzić

Przede wszystkim trzeba schować się w cieniu lub klimatyzowanym pomieszczeniu i zaprzestać opalania. Wskazane jest picie zimnych płynów, które chłodzą organizm i zapobiegają odwodnieniu. Spośród leków pomocne są preparaty ibuprofenu (zwłaszcza w czasie infekcji, przy bólach głowy lub gardła) lub paracetamolu. Warto przypominać pacjentom, że nie powinni zażywać więcej tabletek niż zalecana dobowa dawka. Jeśli jeden ze stosowanych leków nie jest wystarczająco skuteczny, należy zażyć preparat z innej grupy, a nie zwiększać dawkę tego samego. Gdy leki przeciwgorączkowe nie obniżą temperatury poniżej 38 stopni, pomogą zimne okłady na czoło, skronie i łydki lub chłodząca kąpiel. Trzeba jednak powiedzieć pacjentowi, że woda nie może być zimna, a jedynie około dwóch stopni niższa od temperatury ciała.

Skaleczenia

Zdarzają się niezależnie od pory roku, ale latem znacznie częściej dochodzi do skaleczenia kawałkiem szkła, drutu, patykiem. Niesie to ze sobą pewne niebezpieczeństwo.

Co doradzić

Na początku warto podkreślić, że każdą ranę najpierw należy umyć i obficie spłukać wodą. Pozwala to wymyć wiele zarazków. Dotyczy to także ran powstałych na skutek ugryzienia przez bezpańskie zwierzęta. Następnie ranę należy zdezynfekować, np. wodą utlenioną, i zabezpieczyć plastrem z opatrunkiem, najlepiej wodoodpornym. W czasie pobytu w pomieszczeniu, gdy rana nie jest duża i nie grozi jej zabrudzenie, plaster można odklejać, bo dostęp powietrza sprzyja szybkiemu gojeniu. Duże rany, które silnie krwawią, powinien obejrzeć lekarz. Być może potrzebne będzie założenie szwów. Najpierw jednak, po zdezynfekowaniu rany, trzeba ją obłożyć jałową gazą i zabandażować. Jeśli po kilku dniach od skaleczenia rana boli, coś sączy się z niej, doraźnie można polecić maść z antybiotykiem, informując jednocześnie pacjenta o potrzebie wizyty u lekarza. Uwaga! Ważne, aby zapytać pacjenta o okoliczności skaleczenia i ostatnie szczepienie przeciwko tężcowi. Jeśli rana była zanieczyszczona ziemią lub piaskiem, a od ostatniej dawki szczepienia minęło więcej niż 10 lat, niezbędna jest wizyta u lekarza. Podanie surowicy może być konieczne.

Kaszel

Lato nie kojarzy się tradycyjnie z kaszlem. Ale rzeczywistość potrafi czasem zaskoczyć. Wbrew pozorom o tej porze roku wielu osobom dokucza kaszel, któremu nie towarzyszy gorączka. Ustalenie jego przyczyny bywa dość kłopotliwe.

Co doradzić

Najpierw trzeba zapytać pacjenta o rodzaj kaszlu: czy jest suchy i męczący czy też wykrztuśny. Istotny jest także czas jego trwania (przedłużający się może mieć podłoże alergiczne, krótkotrwały raczej infekcyjne) oraz dolegliwości towarzyszące (zapalenie spojówek sugeruje tło alergiczne, ból gardła i katar – zakażenie dróg oddechowych). Przy kaszlu suchym stosuje się leki przeciwkaszlowe, np. z kodeiną, dekstrometorfanem, a wspomagająco także z wyciągiem z babki lancetowatej, sosny lub tymianku. Pomagają one stłumić kaszel, zwłaszcza w nocy, co umożliwia spokojny sen i wypoczynek. Pacjenta trzeba poinformować, aby stosować je jak najkrócej i głównie wtedy, gdy kaszel daje się mocno we znaki.

Z kolei przy kaszlu produktywnym wskazane jest zastosowanie środków wykrztuś-nych lub mukolityków. Godne polecenia są bromheksyna, ambroksol, acetylocysteina lub gwajakol. Koniecznie trzeba powiedzieć choremu, aby obu rodzajów leków na kaszel nie łączył, bo działają one przeciwstawnie. Jeśli objawy sugerują komponentę alergiczną kaszlu, wskazane jest dołączenie doustnego leku przeciwhistaminowego.

Warto także zapytać pacjenta o zgagę. Letnie menu, nieregularne i obfite posiłki mogą zaostrzać refluks żołądkowo-przełykowy, którego objawem bywa kaszel. Taki rodzaj kaszlu ustąpi po stosowaniu blokerów pompy protonowej, np. omeprazolu lub pantoprazolu.

lek. med. Anna Jaworska

„Farmacja i Ja”, lipiec/sierpień 2010