(Nie)bezpieczne zioła w ciąży

Melisa

Serce – narząd do zadań specjalnych

Serce to mięsień niezwykły, zdecydowanie inny niż pozostałe w ludzkim organizmie. Nie medycynie rozstrzygać, czy jest siedliskiem uczuć, ale jeśli...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Suplementy dobieraj do wieku

Suplementy diety nie są niezbędne dla zdrowia jak antybiotyki lub leki obniżające ciśnienie. Wielu lekarzy jednak zaleca je, a pacjenci chętnie je...

Są dostępne bez recepty, stosunkowo niedrogie i powszechnie uważane za zdrowe. Dlatego tak wiele osób decyduje się na używanie preparatów roślinnych. Wśród nich są także kobiety w ciąży. Niestety, tylko niektóre zioła są dla nich bezpieczne. Oto krótki przewodnik po ziołach.

Powrót do naturalnych środków leczniczych wpłynął w ostatnich latach na dynamiczny rozwój fitoterapii. W wielu krajach, zwłaszcza w Indiach, Japonii i USA, trwają intensywne badania fitochemiczne i farmakologiczne nad roślinami leczniczymi, które kiedyś były stosowane, ale zostały wyparte przez leki syntetyczne.

Zioła odkrywane na nowo

Zajmują się tym placówki naukowe oraz firmy farmaceutyczne. Mają na swym koncie sporo odkryć. Udowodniono np., że wiele składników roślin uznanych wcześniej za balastowe (np. śluzy, pektyny, celuloza) odgrywa ważną rolę fizjologiczną. Potwierdzono, że zioła zawierają sole mineralne i pierwiastki śladowe, które rzeczywiście wspomagają prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Mają w składzie wiele rodzajów substancji czynnych. Wśród nich wyróżniamy m.in.:

• alkaloidy – związki o silnym działaniu, tj. kofeina (pobudza ośrodkowy układ nerwowy), graweolina i fagaryna (znoszą skurcze mięśni gładkich);
• fenole – związki o działaniu bakteriostatycznym i dezynfekującym; należą do nich np. arbutyna i metyloarbutyna (działają dezynfekująco na drogi moczowe); salicyna i  populina (mają właściwości przeciwgorączkowe); echinakozyd (wzmacnia odporność);
• flawonoidy – do tych związków należą np. rutyna (wzmacnia ściany naczyń krwionoś-nych, zapobiega krwawieniom); witeksyna (obniża ciśnienie krwi); pinocembryna (działa przeciwgrzybiczo); flawolignany (zapobiegają chorobom wątroby);
• antocyjany – poprawiają mikrokrążenie w naczyniach włosowatych tęczówki oka, dobrze wpływając na ostrość widzenia.

Fitochemia silnie się rozwija dzięki postępom w zakresie analizy, pozwalającej na dokładne określenie obecności i zawartości ciał czynnych w leku roślinnym. To wpływa na zwiększenie zaufania lekarzy do stosowania ziół.

Działają jak leki

Niestety, nie ma jasnej odpowiedzi na pytanie, czy w przypadku stosowania ziół przez kobiety w ciąży preparaty roślinne są bezpieczniejsze od leków syntetycznych. Jedno jest pewne – zioła nie są obojętne dla organizmu matki oraz płodu. Łożysko nie stanowi wystarczającej bariery dla wielu potencjalnie szkodliwych substancji, jakie mogą być w składzie ziół. Do ziół należy podchodzić tak jak do leków. Skoro działają terapeutycznie tak jak leki, mogą też, tak jak leki, zaszkodzić. Warto o tym pamiętać, tym bardziej że przyszła mama nie może stosować większości leków syntetycznych.

Pacjentkę, która przyszła do apteki po preparat ziołowy, należy przede wszystkim zapytać, czy konsultowała jego stosowanie z ginekologiem prowadzącym ciążę. Jeśli nie, warto podkreślić, jak wielkim zagrożeniem dla zdrowia matki oraz płodu jest stosowanie niektórych ziół. W tej sytuacji, niestety, to na farmaceucie spoczywa obowiązek uprzedzenia pacjentki o istniejącym ryzyku. Następnie dobrze jest dowiedzieć się, czy pacjentka przyjmowała zioła przed zajściem w ciążę. To bardzo istotna informacja, gdyż preparaty roślinne mogą silnie alergizować. Jeśli były już stosowane, ryzyko wystąpienia uczulenia znacznie się zmniejsza.

Rośliny zakazane

Doradzając pacjentce preparat ziołowy, sprawdź, czy nie ma w jego składzie:

• szałwii
• jemioły
• piołunu
• krwawnika
• jałowca
• bylicy zwyczajnej
• przestępu
• wrotycza
• muszkatołowca
• aloesu
• mięty polnej
• żeń-szenia
• rozmarynu
• cząbru
• dziurawca
• tymianku
• chmielu
• przylaszczki

Rumianek

Surowcem leczniczym są suszone koszyczki rumianku (Anthodium Chamomillae), które zawierają m.in.: olejek lotny (główny składnik to chamazulen), flawonoidy, związki kumarynowe, cholinę i farnezen. Może być stosowany jako okład – działa przeciwzapalnie i odkażająco. Stosuje się go m.in. na oparzenia (np. słoneczne), stany zapalne skóry, oczu, infekcje narządów płciowych, a także do płukania jamy ustnej przy zapaleniu dziąseł oraz gardła przy anginie. Kąpiel z dodatkiem naparu z rumianku łagodzi obrzmienie nóg. Napar łagodzi problemy trawienne i wzdęcia, wspomaga leczenie stanu zapalnego dróg moczowych. Może też wyciszyć poranne nudności, zwłaszcza gdy wymieszamy go z imbirem. Działa uspokajająco. Można stosować wewnętrznie i zewnętrznie przez całą ciążę.

Melisa

Surowcem leczniczym jest liść (Folium Melissae). Zawiera m.in. olejek lotny, polifenole, flawonoidy, garbniki, substancje gorzkie. Napar z melisy ma działanie uspokajające, bo koi system nerwowy. Działa też przeciwwirusowo oraz przeciwbakteryjnie. Maść z melisy stosowana jest na zranienia, kompresy na bolesne obrzęki, zaś inhalacje pomagają przy atakach kaszlu. Kobiety w ciąży mogą bezpiecznie pić napary z melisy, aby uśmierzyć ból głowy lub zwalczyć bezsenność. Niektóre przyszłe mamy z powodzeniem stosują ją w pierwszym trymestrze, by złagodzić nudności i wymioty.

Pokrzywa zwyczajna

Surowcem leczniczym jest liść (Folium Urticae) oraz korzeń (Radix Urticae). W liściu są m.in.: flawonoidy, karotenoidy, garbniki, kwas pantotenowy, witaminy A, B, C, K, związki aminowe (m.in. histamina, acetylocholina, serotonina); w korzeniu m.in. lecytyna, kwasy organiczne; w parzących włoskach  – kwas mrówkowy. Napar zwiększa poziom hemoglobiny i ilość czerwonych ciałek krwi. Dzięki witaminie K, flawonoidom i garbnikom działa przeciwkrwotocznie. Obniża ciśnienie krwi. Pobudza wydzielanie soków żołądkowych, działa przeciwbiegunkowo, nieznacznie obniża poziom cukru we krwi. Stymuluje wydzielanie interferonu, który wzmacnia odporność (polecana po porodzie, by wzmocnić organizm). Działa moczopędnie. Używana zewnętrznie działa korzystnie na skórę głowy, zapobiegając wypadaniu włosów. Badania kliniczne przeprowadzone w latach 80. wykazały skuteczność pokrzywy i jednocześnie brak skutków ubocznych przy zachowaniu zasad prawidłowego jej stosowania.

Imbir

Surowcem leczniczym jest kłącze imbiru (Zingiberis Rhizoma), które zawiera m.in.: substancje nielotne (żywice), olejek eteryczny (m.in. odpowiedzialne za aromat węglowodory seskwiterpenowe, tj. zingiberen, kurkumen, ß-bisabolen), związek fenolowy – gingerol, który nadaje ostry smak, lipidy, glikolipidy. Napar z imbiru działa bakteriobójczo, przeciwgrzybiczo i przeciwzapalnie. Pobudza wydzielanie soków trawiennych i żółci (zapobiega jej zastojom) oraz przyspiesza procesy detoksykacji w wątrobie. Poprawia krążenie, m.in. skórne, ale i mózgowe. Wcierany w skórę działa rozgrzewająco (np. przy przeziębieniu) i przeciwbólowo. Pomaga zwalczyć choroby skóry (np. grzybicze i bakteryjne). Przyszłym mamom pomaga w walce z porannymi nudnościami, na które w tak wczesnym okresie ciąży nie ma bezpiecznych leków syntetycznych. Badania kliniczne prowadzone od lat 90. XX w. w różnych krajach świata wykazały skuteczność imbiru. Cztery, przeprowadzone w Danii, Australii, Kanadzie i Tajlandii, dowiodły, że stosowanie imbiru w dawce dziennej 1 g przez 3 dni do 4 tygodni nie powoduje skutków ubocznych ani efektów teratogennych. Co ciekawe, badanie Smith z 2004 r. wykazało, że wśród kobiet przyjmujących imbir ryzyko poronienia zmniejszyło się w stosunku do kobiet, które go nie stosowały. Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków FDA klasyfikuje imbir jako bezpieczny.

Lekarstwa kontra zioła – dr n. med. Lech Medard, ginekolog:

Coraz częściej pacjenci mają większe zaufanie do ziół niż do leków chemicznych, pewnie dlatego, że  dużo słyszą o odnotowanych przypadkach chorób polekowych oraz powikłań, spowodowanych ubocznymi skutkami nadużywania leków. Ale to nie znaczy, że preparaty roślinne są zdrowsze. Niektóre zioła działają bardzo silnie, inne bywają toksyczne, a poza tym niewłaściwe ich stosowanie może przynieść więcej szkody niż pożytku.

Substancje zawarte w ziołach mogą przedostać się do łożyska, a stamtąd do organizmu dziecka. Niektóre zioła mogą powodować skurcze macicy i przedwcześnie wywołać poród. Mogą doprowadzić do odwodnienia organizmu matki i płodu. Przyszła mama powinna z lekarzem prowadzącym przedyskutować pomysł przyjmowania ziół. Poza tym ginekolog zna leki, jakie pacjentka przyjmuje, i wie, czy nie wejdą one w niebezpieczną reakcję z ziołami. Należy pamiętać, że jeżeli ciężarna przyjmuje witaminy, to niektóre preparaty roślinne mogą je wypłukiwać albo kumulować ich obecność w organizmie.

tekst: Marta Nowik

„Farmacja i Ja”, czerwiec 2010