Przedwiośnie we krwi

Przyczyny anemii mogą być różne

Dna moczanowa. Męska choroba

Dna moczanowa doczekała się wielu określeń: artretyzm, podagra, skaza moczanowa. Dotyczy całego organizmu, ale dolegliwości lokalizują się głównie...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Wakacyjne przeziębienia

Lato, słońce, błękitne niebo, szafirowe morze... Zatkany nos, ból głowy i gardła, łamanie w kościach, temperatura. Coś się nie zgadza? Wbrew...

Koniec zimy to czas, gdy wielu skarży się na chroniczne zmęczenie. Tłumaczymy to przepracowaniem, niedospaniem, przebytym właśnie przeziębieniem lub zmienną pogodą. Często rozpoczynamy nowe diety odchudzające, bo trzeba pomyśleć o lecie. W zabieganiu możemy przegapić sygnały, którymi organizm daje znać, że czegoś mu brakuje.

Chroniczne zmęczenie, zawroty głowy i mroczki przed oczami po szybkim wstaniu z łóżka, zwłaszcza u młodej i zdrowej osoby powinny jednak zwrócić uwagę. Nierzadko okaże się, zwłaszcza jeśli osoba jest płci żeńskiej i aktualnie się odchudza, że morfologia jej krwi odbiega od normy. Kobiety bowiem bardziej od mężczyzn są narażone na wystąpienie nied­­okrwistości, zarówno z racji na comiesięczną, niewielką, ale jednak regularną utratę krwi, jak i większą skłonność do żywienia się dietami ubogimi w żelazo.

Nieswoiste objawy anemii

Niedokrwistość, czyli inaczej anemia, nie jest rozpoznaniem choroby, ale objawem, czy raczej zespołem objawów niedoboru nośnika tlenu we krwi. Nośnikiem tym jest oczywiście hemoglobina, a jej niedobór może wynikać ze zbyt małej ilości erytrocytów w jednostce objętości krążącej krwi lub ze zbyt małej zawartości hemoglobiny w erytrocytach. Kliniczne objawy anemii są, przynajmniej początkowo, dosyć niecharakterystyczne. Dopiero bardzo nasilona niedokrwistość jest łatwa do rozpoznania na pierwszy rzut oka, choćby z uwagi na rzucającą się w oczy bladość powłok.

Jak widać z opisanych dolegliwości, są one bardzo nieswoiste i rzeczywiście łatwo zrzucić je na karb przepracowania, braku snu lub przebytej infekcji wirusowej. Warto jednak pamiętać, że w przypadku przemęczenia lub rekonwalescencji pogrypowej objawy trwają kilka, może kilkanaście dni, ale raczej nie kilka tygodni. Nieswoiste objawy utrzymujące się przez dłuższy czas powinny zdecydowanie skłonić do wizyty u lekarza. Zwłaszcza że, jeśli niedokrwistość narasta powoli, to organizm adaptuje się do tej sytuacji i objawy są skąpe mimo znacznie obniżonego stężenia hemoglobiny.

Prawidłowe stężenie hemoglobiny

Zakres normy stężenia hemoglobiny u osób dorosłych jest dosyć szeroki i wynosi przeważnie u kobiet od około 12 do 16 g/dl, niższa jest norma dla ciężarnych (dolna granica rzędu 10,5 g/dl) i dzieci. Osoby zaadaptowane do anemii, np. pacjenci dializowani, mogą dobrze tolerować nawet bardzo niskie wartości, i przy hemoglobinie rzędu 7-9 g/dl funkcjonować całkowicie normalnie. Przeciętny człowiek przy takich wartościach czułby się już bardzo źle. Jeśli utrata krwi nastąpiła szybko, np. wskutek krwotoku, to nawet spadek do10-11 g/dl może dawać wyraźne objawy kliniczne.
Wartości poniżej 7,5 g/dl powodują już zazwyczaj poważne objawy niedokrwistości i są zasadniczo wskazaniem do przetoczenia koncentratu krwinek czerwonych; osoby z chorobami układu krążenia mogą nie tolerować nawet stężeń sporo wyższych. Za wartość krytyczną, stwarzającą bezpośrednie zagrożenie życia nawet u młodych i zdrowych przyjmuje się stężenie hemoglobiny rzędu ok. 3-4 g/dl, ale obserwacje poczynione u świadków Jehowy, którzy nie zgadzają się na transfuzje, wykazują, że nawet spadki poniżej 3 g/dl pacjent może przeżyć bez uszczerbku, jeśli poza tym jest zupełnie zdrowy. Oczywiście gdyby nie sprzeciw chorego nikt nie czekałby do tak niskich wartości z przetoczeniem koncentratu krwinek czerwonych.

Skąd się bierze niedokrwistość

Przyczyną anemii może być zarówno niewystarczające wytwarzanie hemoglobiny i/lub czerwonych krwinek, jak i zwiększona ich utrata. Typowym przypadkiem zwiększonej utraty jest krwotok, co jednak dotyczy zasadniczo stanów nagłych. Podstępna, przewlekła utrata krwi może wystąpić w chorobach przewodu pokarmowego i narządu rodnego, gdzie samo krwawienie może pozostać niezauważone (krew utajona w kale) lub niedocenione co do natężenia z uwagi na przewlekły charakter. Są to też stany, które w pierwszej kolejności należy wykluczyć u chorego z anemią niejasnego pochodzenia.

Niedostateczne wytwarzanie hemoglobiny jest zazwyczaj wynikiem niedoboru niezbędnego do jej syntezy żelaza, czy to z powodu niedoboru w diecie, czy zaburzonego wchłaniania. W przypadku niedoboru witamin z grupy B, zwłaszcza kwasu foliowego lub witaminy B12 dochodzi do niedostatecznego wytwarzania krwinek czerwonych. Oba te przypadki wymagają rozszerzonej diagnostyki, gdyż zaburzenia wchłaniania żelaza mogą być skutkiem chorób przewodu pokarmowego, a niedostateczna produkcja erytrocytów objawem chorób układu krwiotwórczego, także nowotworowych.
Niedokrwistość wynikająca z niedoborów dietetycznych w krajach wysoko rozwiniętych dotyka zwłaszcza osób odchudzających się lub z innych powodów stosujących restrykcyjne diety. Muszą na nią uważać szczególnie weganie i w mniejszym stopniu wegetarianie. Przy stosowaniu diet odchudzających dochodzi nieuchronnie do spowolnienia metabolizmu, co może przypominać objawy anemii, a z drugiej strony możemy, oczekując wystąpienia takich objawów w czasie odchudzania się, nie zwrócić na nie należytej uwagi i rozwijającą się anemię przegapić.

W razie wątpliwości lepiej udać się do lekarza i skontrolować obraz krwi (tzw. morfologię). Badanie jest tanie i wszędzie dostępne, w razie stwierdzenia nieprawidłowości, można rozszerzyć oznaczenie o stężenia żelaza, transferyny i ferrytyny.

Naturalne źródła żelaza w diecie

Żelazo hemowe występuje w pokarmach mięs-nych, dużo jest go w wątrobie wołowej i czerwonym mięsie wołowym, także w wątrobie innych gatunków zwierząt. Zawartość żelaza w mięsie drobiowym i wieprzowym jest nawet kilkakrotnie mniejsza niż w wołowej wątrobie i około dwukrotnie mniejsza niż w mięsie wołowym. Dobowe zapotrzebowanie na żelazo pokrywane jest spożyciem ok. 200 g wątroby wołowej, ale już piersi kurczaka trzeba by spożyć ponad kilogram. Stosowana czasem orientacyjna reguła, że 15 mg żelaza zawarte jest w 100 g potraw mięsnych, jest mocno zawyżona, jedynie wątróbka zbliża się do tego wyniku.

Żelazo niehemowe jest gorzej biodostępne, jego biodostępność wspomaga witamina C. Źródłami w diecie są ziarna zbóż i roślin strączkowych; zawierają one nawet kilkanaście miligramów żelaza w 100 gramach.

Dr n. med.Grzegorz Górniewski

gg@farmacjaija.pl

"Farmacja i Ja" marzec 2011