Rzadziej a więcej, czy częściej, ale mniej?

Leki dla alergika

Alergie pokarmowe i inne rodzaje nadwrażliwości na żywność to dla osób nimi dotkniętych zjawiska co najmniej utrudniające życie. Pacjenci ci są też...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Wirusy i antybiotyki

Większość infekcji górnych dróg oddechowych to infekcje wirusowe. Wiadomo, że antybiotyki nie działają na wirusy, ale bardzo często – zbyt często –...

Istnieje sporo badań potwierdzających sensowność jak najrzadszego podawania leków, o ile tylko ich farmakokinetyka na to pozwala. Skuteczność takiej strategii wynika nie tylko z samej farmakologii, ale także, a może przede wszystkim, z lepszego przestrzegania reżimu przyjmowania leku przez pacjenta.

Farmaceutom nie trzeba tłumaczyć, jak ważne jest optymalne dopasowanie dawkowania leku do jego właściwości farmakokinetycznych, jednak do większości laików argumenty te trafiają z trudem. Praktyka oddziałów szpitalnych wskazuje, niestety, że jeśli pielęgniarka nie dopilnuje przyjęcia np. antybiotyku przez pacjenta o zleconej godzinie, to on zażyje go wtedy, kiedy będzie mu wygodniej, bez zwracania uwagi na odstęp między dawkami. W warunkach domowych bywa jeszcze gorzej, choć na szczęście istnieją również sumienni pacjenci.

Lepiej rzadziej

Wielką zaletą, zarówno dla lekarza, farmaceuty, jak i w ostatecznym rozrachunku przede wszystkim dla pacjenta jest możliwość wyboru leku, który przyjmuje się raz lub dwa razy dziennie. W opublikowanej niedawno metaanalizie badań dotyczących tego problemu u chorych przyjmujących leki w chorobach przewlekłych wykazano dość jednoznacznie, że przestrzeganie reżimu terapeutycznego jest wprost zależne od sposobu dawkowania leku. Gdy lek jest podawany raz dziennie, to odsetek pacjentów przyjmujących go zgodnie z zaleceniami zwykle osiąga ponad 90%, przy podawania leku cztery razy dziennie jedynie niecałe 40% pacjentów stosowało się do zaleceń. W sumie autorzy badania ocenili, że zmiana sposobu podawania z trzech razy dziennie na raz może zwiększyć odsetek pacjentów stosujących lek poprawnie od ok. 10% do prawie 40%.

Możliwość stosowania leku w określonych odstępach czasu zależy przede wszystkim od farmakokinetyki samej substancji. Można ją oczywiście zmienić dzięki postaciom leku o przedłużonym uwalnianiu, ale ma to swoje wady – głównie finansowe – taki lek jest z reguły droższy.

Zwiększenie dawek?

Czasami możliwa jest zmiana sposobu dawkowania przez podawanie rzadziej, ale większych dawek. Przy przewlekłym stosowaniu uzyskuje się zwykle to samo średnie stężenie leku, ale większe wahania tego stężenia. Niekiedy może to mieć negatywny wpływ zarówno na skuteczność terapii, jak i powodować większą liczbę działań niepożądanych, ale niekoniecznie.

W ubiegłym roku ukazała się publikacja profesora Dariusza Jurkiewicza, analizująca ten problem w przypadku betahistyny. To popularny lek, często stosowany w leczeniu zawrotów głowy, bezpieczny i dobrze znany. Jednak aby był skuteczny, musi być przyjmowany systematycznie przez wiele tygodni, co przy braku zauważalnych dla pacjenta natychmiastowych efektów leczenia, stawia wysokie wymagania wobec przestrzegania zaleceń lekarza. Z samej farmakokinetyki substancji wynikałaby raczej konieczność podawania leku trzy razy dziennie, gdyż jego czas półtrwania w osoczu wynosi ok. 3,5 godziny i taki też schemat podawania leku pierwotnie zalecano. Jednak obecnie dawkowanie 3x16 mg jest w praktyce często zastępowane schematem 2x24 mg. Przytaczana publikacja podkreśla sensowność takiego sposobu podawania leku. W badaniu porównano dwie grupy pacjentów – jedni otrzymywali początkowo 3x16 mg, a po 4 tygodniach 3x8 mg przez kolejne 8 tygodni, druga grupa zaczynała od schematu 2x24 mg, a kontynuowała 2x12 mg. W porównaniu grup leczonych oboma schematami stwierdzono, że chorzy przyjmujący lek dwa razy dziennie nie tylko zgłaszali mniej działań niepożądanych, ale i lepszą skuteczność leczenia, choć sumaryczna dawka dobowa była w obu przypadkach identyczna.

dr n. med. Grzegorz Górniewski

„Farmacja i Ja”, luty 2010