Serce jak na dłoni

Chociaż jest jednym z naszych najważniejszych narządów, w jego ochronę często wkładamy zbyt mało... serca. Warto więc wiedzieć, na co nasze serce może zachorować.

Na co choruje?

Choroba niedokrwienna mięśnia sercowego (choroba wieńcowa)

Jest spowodowana zwężeniem lub nawet zatkaniem tętnic, co staje się przyczyną niedotlenienia serca oraz zaburzenia jego pracy (nierównomierne skurcze). Zawał - jedna z najczęstszych przyczyn śmierci Polaków - bywa skutkiem lekceważenia „wieńcówki".

Objawy:

Tępy ból w klatce piersiowej, za mostkiem, często promieniujący do lewej ręki, uczucie ucisku. Opisane objawy mogą wystąpić szczególnie przy dużym stresie lub wysiłku fizycznym.

Leczenie:

Najlepszym leczeniem jest zdrowy tryb życia oraz zażywanie leków przepisanych przez lekarza (np. kwasu acetylosalicylowego, beta-blokerów, leków obniżających poziom cholesterolu). Czasem może być niezbędna interwencja chirurga, np. wstawienie tzw. by-passów lub przezskórna angioplastyka naczyń wieńcowych (PTCA).

Zapalenie mięśnia sercowego

Może powstać w wyniku zakażenia wirusami (np. grypy), rzadziej przyczyną zapalenia są bakterie (np. gronkowce) lub pasożyty (np. tasiemce). Nieinfekcyjne zapalenie wiąże się m.in. z reumatoidalnym zapaleniem stawów i chorobami auto-immunologicznymi naczyń.

Objawy:

Zaniepokoić nas powinno kołatanie serca, osłabienie lub duszności podczas wysiłku fizycznego, zaburzenia rytmu serca. Choroba może przebiegać bezobjawowo.

Leczenie:

Przyczynowe - w zależności od tego, co wywołało chorobę. W cięższych przypadkach stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne, leki steroidowe i immunosupresyjne. Chorzy na zapalenie mięśnia sercowego powinni unikać stresu i wysiłku fizycznego oraz dużo wypoczywać.

Nabyte wady serca

Nabyte wady serca (najczęściej dotyczą zastawek) występują na szczęście dość rzadko. Ich przyczyną mogą być procesy zapalne, w wielu wypadkach źle leczona albo nierozpoznana gorączka reumatyczna lub też nieleczone nadciśnienie tętnicze.

Objawy:

Różne, w zależności od rodzaju wady. Powinniśmy zwrócić się o pomoc do specjalisty, jeżeli zaobserwujemy u siebie lub bliskiej osoby np. duszność, ból wieńcowy, kołatanie serca, łatwe męczenie się, krwioplucie, kaszel, bóle i zawroty głowy.

Leczenie:

Łagodne wady nie wymagają leczenia (choć wskazana jest okresowa ocena lekarska). Czasem chorobę leczy się farmakologicznie. Jeżeli wada jest poważna, trzeba przeprowadzić operację naprawczą lub wszczepić sztuczną zastawkę.

Niewydolność serca

Serce ma ogromne zdolności adaptacyjne, jednak czasem nie jest w stanie zapewnić organizmowi właściwego krążenia krwi. Ta choroba jest groźna, choć na początku może nie dawać żadnych objawów. Jej powikłania to m.in. niewydolność nerek, zakrzepy, zatory, niewydolność oddechowa płuc. Silna niewydolność serca może w znacznym stopniu wpłynąć na jakość życia pacjentów. Jej przyczyną może być nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca i zawał, cukrzyca, rzadziej wady serca, choroby tarczycy.

Objawy:

Obrzęki związane z zatrzymaniem wody w organizmie, duszności (nie tylko po wysiłku fizycznym, ale także wtedy, gdy odpoczywamy), ogólne osłabienie.

Leczenie:

Przede wszystkim leczy się pierwotną przyczynę niewydolności (a więc np. chorobę wieńcową lub nadciśnienie). Leki podaje się bardzo ostrożnie, ponieważ ze schorzeniem może być związane m.in. upośledzenie pracy nerek.

A to ciekawe...

Skuteczne leczenie nadciśnienia wymaga przeprowadzenia dokładnych pomiarów. Trzeba to robić odpowiednim aparatem wiele razy w ciągu doby albo nosić ze sobą automatyczne, brzęczące urządzenie, którego mankiet co pewien czas ściska ramię. To uciążliwe, zwłaszcza podczas snu. Niemieccy naukowcy opracowali mający średnicę jednego milimetra, wprowadzany do tętnicy udowej, implant „Hyper-IMS", który dokonuje pomiarów 30 razy w ciągu sekundy. Jest on połączony cieniutkim kabelkiem z transponderem umieszczonym pod skórą. Ten z kolei przesyła dane do noszonego na pasku urządzenia z ekranem lub bezpośrednio do komputera w gabinecie lekarza.

1. Bakteryjne zapalenie wsierdzia pokrywającego zastawkę mitralną. Lokalizacja i namnożenie bakterii może doprowadzić do niedomykalności, a następnie jej wapnienia.
2. Wymiana zastawki aorty. Pokazano tutaj zabieg mający na celu wymianę zastawki aorty (w okienku) na syntetyczną, sztuczną zastawkę.
3. Ablacja za pomocą prądu o częstotliwości radiowej przy użyciu cewnika wprowadzonego do serca. Zabieg jest stosowany w celu usunięcia z serca ogniska będącego źródłem arytmii.
4. Zdjęcie rentgenowskie (projekcja czołowa) przedstawiające rozrusznik umieszczony w miejscu przeznaczenia.
5. Przekrój tętnicy wieńcowej z nagromadzonymi, w postaci blaszki miażdżycowej, złogami miażdżycowymi.
6. Defibrylator serca i cewnik przeznaczony do ablacji w obrębie tego narządu.

Jak je chronić?

Serce zachowuje nas przy życiu. Jest narządem bardzo wytrzymałym, a jednocześnie łatwo dostosowuje się do zmieniających się warunków funkcjonowania organizmu. Jego praca zmienia się w zależności od naszego nastroju, pory dnia, poziomu stresu, wysiłku fizycznego. Serce może wytrzymać bardzo dużo, ale... nie jest niezniszczalne.

Zwiększone ryzyko zachorowania na choroby serca ma związek nie tylko z wiekiem, chorobami przewlekłymi (takimi jak cukrzyca) lub obciążeniem genetycznym. Negatywny wpływ na stan serca ma: otyłość, nadciśnienie, za wysoki poziom cholesterolu, stres, palenie papierosów, brak ruchu.

Czynniki te możemy w znacznym stopniu ograniczyć, wprowadzając do codziennego rozkładu dnia ćwiczenia fizyczne oraz zbilansowaną, niskotłuszczową dietę. Aby pomóc sercu zachować zdrowie, trzeba się porządnie spocić! Dobre będzie np. bieganie, pływanie lub jazda na rowerze (więcej o rodzajach aktywności fizycznej sprzyjających sercu na s. 50). Pamiętajmy, że powolny spacer po parku albo zakupy to nie ćwiczenia!

Opracowanie: Maja Denisiuk

konsultacja: lek. med. Tomasz Bajena

specjalista kardiolog Centrum Medyczne Damiana w Warszawie.

„Farmacja i ja”, luty 2009