Serce – narząd do zadań specjalnych

Badania w diagnostyce wątroby

Wątroba uczestniczy w wielu kluczowych dla organizmu procesach: przemianie węglowodanów i tłuszczy, procesach odpornościowych, przemianach żelaza i...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Choroby przenoszone przez pocałunek

Wiele z powszechnie występujących chorób przenoszonych jest drogą kropelkową. Źródłem mikroorganizmu jest nabłonek dróg oddechowych i dlatego też...

Serce to mięsień niezwykły, zdecydowanie inny niż pozostałe w ludzkim organizmie. Nie medycynie rozstrzygać, czy jest siedliskiem uczuć, ale jeśli chodzi o fizjologię, to niewątpliwie jest wyjątkowe.

Serce jest mięśniem pracującym niezwykle wydajnie, ale i bardzo wymagającym. Mimo że stanowi jedynie ok. 1% masy ciała dorosłego człowieka, to zużywa aż 10% dostępnego organizmowi tlenu. Na dodatek dostaje ten tlen tylko w fazie rozkurczu, bo gdy jest skurczone, zaciśnięte są również tętnice wieńcowe. Dlatego jego prawidłowe funkcjonowanie jest ściśle uzależnione od sprawnego dostarczania tlenu i substancji odżywczych. Dodatkowo, w odróżnieniu od mięśni szkieletowych, serce jest w stanie pracować i przeżyć w warunkach niedoboru tlenu tylko przez bardzo krótki czas.

Przemiana energii

Procesy metaboliczne zachodzące w sercu można podzielić na trzy grupy, obejmujące produkcję energii, jej magazynowanie i wykorzystywanie. Serce jest w stanie wydajnie pozyskiwać energię z różnych substratów: kwasów tłuszczowych, glukozy, mleczanu, pirogronianu, ketonów, a nawet aminokwasów. W warunkach dobrego zaopatrzenia w tlen chętnie wykorzystuje kwasy tłuszczowe, bo z jednej cząsteczki uzyskuje wielokrotnie więcej komórkowego paliwa, czyli ATP, niż z cząsteczki glukozy. Jednak ten wysoki zysk okupiony jest też większym niż przy spalaniu glukozy zużyciem tlenu. Dlatego przy dobrej dostępności glukozy i insuliny (np. po posiłku) serce wykorzystuje w pierwszej kolejności glukozę i pirogronian. Energia zmagazynowana w postaci ATP może być bezpośrednio zużywana w procesie skurczu mięśnia, a ewentualny nadmiar gromadzony jest w postaci fosforanu kreatyny. Jej zapasy w mięśniu sercowym są jednak stosunkowo małe w porównaniu z mięśniem szkieletowym.

Sercu na pomoc

Na procesy energetyczne zachodzące w sercu można wpływać przynajmniej częściowo, np. poprzez stosowanie leków (trimetazydyny), które zmuszają mięsień sercowy do większego wykorzystywania glukozy, co ogranicza zużycie tlenu. Ma to znaczenie u osób z chorobą wieńcową, u których z powodu niedostatecznego ukrwienia nie tylko dostęp do tlenu, ale także dostarczanie substratów energetycznych jest zaburzone.

Potrzebny wysiłek

Każdy może jednak usprawnić pracę swojego serca przez regularną aktywność fizyczną. Dobroczynny wpływ na serce to oczywiście tylko jeden z pozytywnych skutków takiego wysiłku. Ale co właściwie oznacza aktywność fizyczna zdrowa dla serca? Oczywiście każdy rodzaj ruchu jest lepszy niż jego brak. Jednak w przypadku ludzi zdrowych dopiero po przekroczeniu pewnego poziomu wysiłku serce zaczyna bić szybciej i uruchamia mechanizmy, także te metaboliczne, które są mu potrzebne przy większym obciążeniu pracą. Dzięki takiemu treningowi serce staje się zdrowsze i odporniejsze. Uważa się, że tygodniowo powinniśmy zapewnić naszemu sercu przynajmniej 150 minut takiej gimnastyki, choć już 90 minut treningu korzystnie wpływa na stan zdrowia człowieka, przy czym mowa tu o czasie sumarycznym, nie ma więc znaczenia, czy w ciągu dnia będziemy gimnastykować się jednorazowo 30 minut, czy też trzy razy po 10 minut.

Odkurzanie to za mało

Pamiętajmy, że nie każdy rodzaj aktywności będzie się liczył. Aby wzmocnić serce, potrzebny jest umiarkowany lub średnio intensywny wysiłek aerobowy. W przypadku zdrowej osoby dorosłej oznacza to dość żwawy ruch, przy którym częstość akcji serca wyniesie ok. 130 uderzeń na minutę. Takiego rezultatu na pewno nie osiągniemy podczas odkurzania albo wieszania prania, choć oczywiście te zajęcia też mogą solidnie zmęczyć, jednak nie w sposób, o który tu chodzi.

Ruszaj się rozsądnie

Stosunkowo prostym testem pozwalającym sprawdzić, czy dany rodzaj aktywności spełnia powyższe kryterium, jest próba zaśpiewania lub wyrecytowania dłuższego tekstu po ok. 10 minutach treningu, oczywiście bez jego przerywania. Jeśli jesteśmy w stanie bez przerw i problemów mówić oraz śpiewać podczas wykonywania ćwiczeń, to są one z pewnością zbyt mało intensywne. Gdy możemy w miarę swobodnie rozmawiać, wypowiadać krótkie zdania, ale nie śpiewać i recytować dłuższych tekstów, to znaczy, że wykonujemy zalecany wysiłek o umiarkowanej intensywności. Jeżeli nie jesteśmy w stanie w ogóle rozmawiać, to wysiłek jest najpewniej zbyt intensywny dla osoby niewytrenowanej.

dr n. med. Grzegorz Górniewski

„Farmacja i Ja”, luty 2010