Sposób na skurcze

Może pojawić się u każdego i w każdej chwili, ale przeważnie atakuje w nocy. Ból, jaki mu towarzyszy, często jest nie do zniesienia. Każdy z nas przynajmniej raz w życiu przeżył nocny skurcz łydek. Dlaczego się pojawia i jak z nim walczyć?

Z biochemicznego punktu widzenia bolesne skurcze są wynikiem zachwiania równowagi pomiędzy popytem i podażą sodu, magnezu oraz potasu potrzebnych do prawidłowego przebiegu skurczu i rozkurczu mięśnia. Niedobór sodu oraz utrata dużej ilości płynów ustrojowych są najczęstszymi przyczynami u osób wyczynowo uprawiających sport. Sód jest ważnym pierwiastkiem, którego zadaniem jest inicjowanie sygnałów przekazywanych w komórkach nerwowych.

Jeśli w organizmie jest go zbyt mało, może to doprowadzić do skurczów mięśni. Z kolei magnez jest niezbędny do hamowania tzw. czynnika rozkurczowego. Poza tym jest on potrzebny do przenoszenia jonów sodu i potasu, bierze udział w syntezie białek ustrojowych (budowanie mięśni lub zapobieganie ich rozkładowi). Bez dostatecznej ilości potasu powstają zaburzenia przewodnictwa impulsów nerwowych do mięśni, osłabienie odruchów nerwowych. Potas ożywia działanie każdej komórki nerwowej. Umożliwia sprawne przewodnictwo impulsów w długich łańcuchach komórek układu nerwowego, a jego niedobór skutkuje opóźnioną i zaburzoną reakcją na bodźce.

Szybka pomoc

Podstawową zasadą przeciwdziałania skurczom jest rozciąganie mięśnia w kierunku przeciwnym do kierunku skurczu. W przypadku skurczu łydki należy jak najszybciej ująć stopę i zgiąć ją w kierunku kolana. Pomaga również terapia zimnem, która w naturalny sposób działa rozluźniająco i przeciwbólowo. Można stosować też spreje chłodzące lub gotowe kompresy. Ból co prawda się zmniejsza, jednak nie usuwamy przyczyny zaburzenia.

Diagnostyka i leczenie

Należy zbadać krew pod kątem zawartości podstawowych elektrolitów: sodu, potasu i magnezu. Jeśli ich poziomy nie są w normie, trzeba zastosować suplementację.

Ile potrzebujemy magnezu, potasu i sodu

Przyswajalność magnezu jest najlepsza, gdy jest on podawany z pokarmem, w małych dawkach, ale kilka razy dziennie. Zalecane dawki dla poszczególnych grup: mężczyźni – 350 mg/dobę, kobiety – 280 mg/dobę, kobiety w ciąży – 320 mg/dobę. Dawki należy zwiększać w okresie intensywnego wysiłku fizycznego, umysłowego, w stanach chorobowych, upośledzonym wchłanianiu, stresie.

Substancjami ułatwiającymi wchłanianie magnezu są witamina B6 (2 mg), laktoza oraz obecność białek w posiłkach. Przy wyborze preparatu należy zwrócić uwagę nie tylko na dawkę, ale również rodzaj związku chemicznego, w jakim magnez występuje. Związki nieorganiczne magnezu są bardzo słabo wchłaniane, ponadto wiążą wodę w jelitach i mogą doprowadzić do biegunek. Zdecydowanie skuteczniejsze są organiczne związki magnezu, np. mleczan, cytrynian.

Zapotrzebowanie dobowe na potas wynosi 2-3 gramy. Aby całkowicie pozbyć się bolesnych skurczów łydek, najlepiej zażywać jednocześnie preparaty zawierające magnez i potas. Po pierwsze, mają one wspólne miejsce wchłaniania (jelito cenkie), a ponadto wpływają na siebie nawzajem, przez co znacznie zwiększa się ich stopień wchłanialności.
Niedobory sodu zdarzają się rzadko – zbyt dużo solimy potrawy.

Jeśli badania krwi nie wykażą zaburzeń elektrolitycznych, prawdopodobne jest, że przyczyną bolesnych skurczów jest niewydolność żylna. W takim przypadku zaleca się wkładanie na noc bielizny uciskającej klasy I, a w cięższych przypadkach – klasy II oraz konsultację lekarską.

Czynniki obniżające poziom potasu i magnezu

potas
diuretyki pętlowe
inhibitory anhydrazy węglanowej
insulina
kortykosteroidy
salicylany

magnez
stres
nadmierna ilość kawy i herbaty
zła dieta (głodówki, niedożywienie)
spożywanie produktów o zbyt dużej ilości wapnia
alkoholizm
nadmierna pobudliwość mięśniowo-nerwowa
choroby przytarczyc
cukrzyca

mgr farm. Ewelina Drelich

"Farmacja i Ja" luty 2012