Szklanka mleka nie dla każdego dziecka?

Alergia na mleko krowie ustępuje zwykle samoistnie około piątego roku życia

Ciemna strona słońca

O tym, że bez słońca nie byłoby życia na Ziemi, wie chyba każdy. Jednak badania naukowe i gwałtowne zmiany klimatyczne każą uważniej przyjrzeć się...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Toksoplazmoza

Toxoplasma gondii bywa określany mianem pasożyta, który odniósł największy sukces. Występuje na całym świecie, zakaża wszystkie zwierzęta...

O alergii na krowie mleko często się słyszy, ale nie tak znów często ją widuje. Ocenia się bowiem, że ten rodzaj uczulenia dotyczy jedynie 2-3% niemowląt, a starszych dzieci jeszcze mniej.

Jednak od 5% do nawet 20% rodziców niemowląt uważa, że ich dzieci mają objawy alergii pokarmowej na mleko. Diagnostyka pozwalająca to potwierdzić jest żmudna, warto dobrze poobserwować dziecko, zanim się ją podejmie. Jeśli np. objawy jelitowe lub skórne nie występują bezpośrednio po spożyciu mleka krowiego, ale po ponad dwu godzinach, to diagnoza alergii na nie jest mało prawdopodobna. Ostatecznie sprawę rozstrzyga i tak pediatra-alergolog. Na szczęście alergia na mleko krowie ustępuje zwykle samoistnie około piątego roku życia.

Nie podawać mleka?

Czy słuszny jest popularny obecnie pogląd, żeby noworodkom i niemowlakom w ogóle nie podawać mleka krowiego, ani produktów na nim opartych? W pewnym sensie tak, gdyż najodpowiedniejszym pokarmem w pierwszych miesiącach życia dziecka jest mleko matki. Wprawdzie najnowsze badania nie potwierdzają w pełni, że karmienie wyłącznie piersią przynajmniej do 3. miesiąca życia zabezpiecza przed alergią pokarmową, jednak ogranicza przynajmniej częściowo występowanie niektórych reakcji alergicznych we wczesnym dzieciństwie. W kolejnych latach życia dziecka ten korzystny wpływ, niestety, maleje, a decydujące wydają się jednak geny – żadne ograniczenia dietetyczne w czasie ciąży, ani we wczesnym niemowlęctwie nie zabezpieczają w 100% skutecznie przed wystąpieniem alergii w późniejszych latach u dzieci obciążonych rodzinnie atopią. Okazało się wręcz, że obowiązujące swego czasu w USA zalecenie unikania orzechów arachidowych i laskowych, mleka, jaj oraz ryb przez kobiety ciężarne i karmiące nie tylko nie pomaga, ale wręcz szkodzi ich dzieciom, gdyż naraża je na niedobory dietetyczne (więcej na str. 58-59). Dlatego aktualnie American Academy of Pediatrics zaleca kobietom ciężarnym i karmiącym zbilansowaną dietę bez specjalnego unikania potencjalnie uczulających pokarmów, o ile nie obserwuje się objawów alergii u nich samych oraz ich dzieci.

Co w zamian?

W przypadku matek, które nie mogą karmić, poleca się do żywienia uczulonych na mleko krowie noworodków i niemowląt produkty oparte na hydrolizowanych białkach mleka lub soi, choć i w tym wypadku nie ma jednoznacznych dowodów, że zabezpiecza to dzieci przed rozwojem alergii pokarmowej lub innych jej postaci. U dzieci niewykazujących objawów uczulenia na mleko krowie nie udowodniono jednoznacznych doraźnych korzyści ze stosowania wzmiankowanych mieszanek, jednak nie ma powodu, aby ich nie stosować.  Istnieją też poważne przesłanki, że mogą one, podobnie jak karmienie piersią, ograniczać częstość występowania alergii w późniejszych latach życia dziecka. Pamiętać należy jedynie, że soja również może uczulać, podobnie jak hydrolizaty białek pochodzących z mleka. Jedynie mieszanki oparte na wolnych aminokwasach są pod tym względem bezpieczne, ale za to najdroższe.

Nie warto jednak bez poważnych powodów zbytnio opóźniać wprowadzania mleka krowiego, jak i innych produktów spożywczych do diety dziecka. Jedno z dużych badań kohortowych opublikowanych w ostatnich latach donosi wręcz, że opóźnianie wprowadzenia mleka i innych produktów powyżej 7. miesiąca życia nie zmniejsza, a wręcz zwiększa ryzyko wystąpienia niektórych reakcji alergicznych w wieku dwóch lat.

Teoretyczną przynajmniej alternatywą dla mleka krowiego w żywieniu alergików jest mleko kozie – stosunkowo łatwo dostępne i smaczne. Jednak badacze izraelscy, których zagadnienie to interesowało m.in. z powodów religijnych (koza, podobnie jak krowa, jest zwierzęciem koszernym) zaobserwowali, że białka mleka wszystkich zwierząt koszernych są antygenowo na tyle zbliżone do siebie, że mogą wywoływać reakcje krzyżowe – stąd ani mleko kozie, ani owcze nie jest w 100% bezpieczne dla dzieci uczulonych na białka mleka krowiego. Według Izraelczyków bezpieczne powinno być za to mleko (niekoszernego) wielbłąda – jednak w Polsce o nie raczej trudno, a smak chyba nie trafiłby w nasze gusta.

Objawy alergii pokarmowej u niemowląt

• Żołądkowo-jelitowe: wymioty, bóle brzucha, kolki, biegunka, zaparcia.
• Skórne: wysypki, pokrzywka, obrzęki warg i inne obrzęki naczynioruchowe, świąd.
• Inne: nieżyt nosa, zapalenie spojówek, chrypka, zaburzenia połykania, przewlekły kaszel, skurcz oskrzeli, brak apetytu, drażliwość, bezsenność, opóźnienie wzrostu, anemia.

dr n. med. Grzegorz Górniewski

„Farmacja i Ja”, kwiecień 2010