Zapobieganie odmrożeniom

W niektórych przypadkach odmrożenie może prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń skóry i głębiej leżących tkanek. Najbardziej narażone są części ciała wystawione bezpośrednio na działanie mrozu: nos, uszy, policzki. Zdarzają się też odmrożenia rąk i stóp.

Ludzki organizm jest niezwykle delikatny i wrażliwy na zmiany warunków otoczenia. Jednym z nich jest temperatura – zbyt wysoka może wywołać oparzenia, zbyt niska prowadzi do odmrożeń i wyziębień. Zagadnienie to nabiera szczególnego znaczenia zimą, gdy jesteśmy narażeni na niekorzystne działanie mrozu.

Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że już przy temperaturze niewiele poniżej 0°C może dojść do uszkodzeń odsłoniętych części ciała. Powstają wtedy mikroskopijne kryształki lodu, które sieją spustoszenie w strukturze komórkowej, tworząc zatory w najmniejszych naczyniach krwionośnych. Najbardziej narażone na to są palce dłoni i stóp, uszy, nos i policzki. Powstanie i stopień odmrożenia zależą od temperatury, czasu jej działania, wilgotności oraz wiatru.

Jak przebiega proces odmrożenia

Odmrożeniu towarzyszą alarmujące wrażenia czuciowe, które różnią się w zależności od skali problemu. Zaczerwienienie skóry, ból i swędzenie pojawiają się przy płytkich odmrożeniach. Organizm jest w stanie samodzielnie sobie z nimi poradzić, zwiększając ukrwienie narażonych części ciała (stąd zaczerwienienie). Jednak przy dłuższej ekspozycji na niską temperaturę może pojawiać się mrowienie i drętwienie połączone z blednięciem skóry.

To znak, że odmrożenie jest głębsze i konieczna jest szybka interwencja, aby ten stan się nie pogłębił. Na dalszych etapach może bowiem dojść do powstawania obrzęku i pęcherzy wypełnionych jasnym, lekko krwistym płynem – to znak, że uszkodzeniu uległy naczynia krwionośne i „przepuszczają” osocze. W skrajnych przypadkach odmrożenie może doprowadzić do martwicy skóry, a nawet całych części ciała (palców, uszu).

Jak pomóc

Pierwsza pomoc polega na ogrzewaniu konkretnych części ciała w ciepłej wodzie. Zwiększając jej temperaturę od 25°C do 40°C, poprawiamy  krążenie, choć może się to początkowo wiązać z nieprzyjemnym mrowieniem i bolesnym pieczeniem. W sytuacji gdy jest to niemożliwe (odmrożenia nosa, policzków i uszu), można nacierać skórę alkoholem i maściami rozgrzewającymi kupionymi w aptece. Najlepiej do tego celu nadaje się maść kamforowa, ale też ichtiolowa i arnikowa. Skuteczny jest również balsam peruwiański, choć w przypadku alergików należy go stosować ze zwiększoną ostrożnością, gdyż jest to preparat często uczulający.

Odmrożoną skórę dobrze jest natłuścić wazeliną białą lub maściami z dekspantenolem. Pomaga także tak prosta czynność jak wypicie gorącego i słodkiego napoju. W takich sytuacjach nie powinno się palić papierosów, gdyż nikotyna dodatkowo zwęża naczynia, co może pogłębić uszkodzenia wywołane odmrożeniem. Z preparatów dostępnych bez recepty można zastosować te zawierające rutynę i witaminę C – mają one właściwości uszczelniające i poprawiające krążenie.

Leczenie odmrożenia

Leczenie odmrożenia może trwać od kilku dni do kilku tygodni, w zależności od jego głębokości. Jeżeli blady i siny kolor skóry oraz brak wrażliwości na dotyk utrzymują się pomimo domowych sposobów leczenia, pacjent powinien jak najszybciej skontaktować się z lekarzem, który zdecyduje o dalszym przebiegu terapii. Jeżeli na skórze pojawią się pęcherze, nie powinno się ich przekłuwać, lecz zabezpieczyć suchym i jałowym opatrunkiem – także w tym wypadku konieczna jest konsultacja z lekarzem.

mgr farmacji Łukasz Waligórski

"Farmacja i Ja" luty 2012