Wady wzroku

Wady wzroku można podzielić na sferyczne lub cylindryczne. W wadach sferycznych rogówka jest kulista, a w cylindrycznych – owalna (promień krzywizny jednej z osi jest inny).

Astygmatyzm

Istotą astygmatyzmu (niezborności) jest nierównomierność załamywania obrazu wnikającego do oka. W uproszczeniu: w oku astygmatycznym zachodzi zjawisko podobne do oglądania swojego odbicia w krzywym zwierciadle.

Korekcja astygmatyzmu jest bardzo ważna, a przy tym trudniejsza niż w przypadku wad sferycznych. Astygmatyzm jest wadą często towarzyszącą krótkowzroczności i nadwzroczności (może być krótkowzroczny lub nadwzroczny, czyli minusowy lub plusowy).

Krótkowzroczność

Istotą krótkowzroczności jest najczęściej wydłużenie gałki ocznej wzdłuż jej osi przód–tył. Przy wydłużeniu gałki jej siatkówka cofa się od padającego na nią obrazu i ostrość widzenia zostaje zmniejszona. Oczy krótkowzroczne widzą niewyraźnie z daleka, natomiast dobrze widzą z bliska. Krótkowzroczność dzielimy na niską (do minus trzech dioptrii), na średnią (od minus trzech do minus ośmiu dioptrii) oraz wysoką (więcej niż minus osiem dioptrii). Krótkowzroczność niska i średnia to typowe wady wzroku niewykazujące zwykle zmian chorobowych, natomiast krótkowzroczności wysokiej mogą towarzyszyć zmiany chorobowe. Na skutek wydłużania się oka siatkówka, pokrywająca ścianę tylną, ulega rozrzedzeniu. To sprzyja powstawaniu zmian zwyrodnieniowych i osłabieniu siatkówki, a w konsekwencji trwałemu obniżeniu ostrości widzenia. Taki stan wymaga stałej kontroli i leczenia okulistycznego.

Nadwzroczność

Istotą nadwzroczności jest najczęściej skrócenie długości gałki ocznej wzdłuż osi przód–tył. W tej sytuacji obraz zostaje zogniskowany za powierzchnią siatkówki. Dalekowidz w języku potocznym oznacza osobę z nadwzrocznością. W przypadku tej wady oko ma większe problemy z widzeniem z bliska niż z daleka. Oko z nadwzrocznością z daleka widzi dość dobrze, ale często odbywa się to kosztem nadmiernego wysiłku oka – akomodacji. W przypadku nadwzroczności na siatkówkę pada obraz nieostry i taki dociera do ośrodków wzrokowych mózgu. W tym momencie zostaje wysłane do oka polecenie wyostrzenia obrazu. Za wykonanie tego polecenia odpowiedzialny jest mięsień rzęskowy, który kurcząc się, ustawia tak soczewkę oka, że ta rzutuje ostry obraz na siatkówkę. Oko powinno jednak wyraźnie widzieć obraz z daleka bez wysiłku, czyli bez akomodacji. Stały wysiłek nie jest wskazany dla narządów lub tkanek – może prowadzić do ich dysfunkcji. W przypadku wyższej nadwzroczności akomodacja już nie wystarcza i osoba z taką wadą ma problemy z wyraźnym widzeniem nie tylko z bliska, ale i z daleka.

Pełna korekcja nadwzroczności jest niezwykle istotna u dzieci. Wada ta stosunkowo często pojawia się w pierwszych latach życia. Nierozpoznana i niekorygowana we właściwy sposób może prowadzić do wielu trwałych zmian, m.in. do choroby zezowej i niedowidzenia. Każde dziecko po 3. roku życia powinno przejść dokładne badanie okulistyczne, aby zapobiec ewentualnym problemom ocznym w przyszłości.

Prezbiopia

Prezbiopia, zwana starczowzrocznością, dotyczy osób zwykle po 40. roku życia. Istotą tej wady nie są odchylenia od normy geometrii gałki ocznej, a fizjologiczne „zużycie” tkanek gałki ocznej. Dotyczy to głównie sprawności mięśnia rzęskowego, który odpowiada za akomodację, oraz mniejszej elastyczności soczewki. Osobom z tym problemem lepiej się czyta z bliska przy wyciągniętej ręce i przy lepszym oświetleniu. Nie należy lekceważyć prezbiopii, tylko zadbać o właściwą korekcję.

Korekcja wad

Wyróżniamy trzy sposoby korekcji wad: korekcję okularową, aplikację soczewek kontaktowych i chirurgię refrakcyjną.

Coraz większą popularnością cieszą się soczewki silikonowo-hydrożelowe (tzw. systematycznej wymiany), które zrewolucjonizowały korekcję wad wzroku soczewkami kontaktowymi, i to zarówno u dorosłych, jak i u dzieci.

Podstawową zaletą soczewek kontaktowych tego typu są ich dużo lepsze parametry niż w dotychczasowych soczewkach, m.in. wykonane są z materiału o dużej przepuszczalności dla tlenu. Oko w takich soczewkach o wiele lepiej „oddycha” w porównaniu z soczewkami hydrożelowymi, mniej obciąża oko (grubość niektórych soczewek systematycznej wymiany wynosi setne części milimetra). Soczewki te zapewniają dużo lepszą higienę i fizjologię oka, obniżając w znaczący sposób ryzyko wystąpienia powikłań.

Komputer a wzrok

Brak jest przekonujących danych naukowych wskazujących, że monitory są szkodliwe dla oczu. Szczegółowe testy przeprowadzone w laboratoriach naukowych dowiodły, że w normalnych warunkach użytkowania monitory komputerów nie emitują lub emitują tylko niewielkie ilości promieniowania jonizującego (takiego jak promieniowanie rtg.) lub promieniowania niejonizującego (takiego jak UV).

Poziom promieniowania z monitorów jest znacznie niższy od poziomu wywołującego zaćmę lub inne schorzenia oczu. Niektóre osoby po pracy z monitorem przez godzinę lub dłużej skarżą się na pojawiające się przed oczami czarno-białe obiekty z towarzyszącym im kolorowym zabarwieniem (tzw. efekt McColougha). Zjawisko to nie jest objawem choroby, uszkodzenia ani przemęczenia oczu.

Monitory mają jednak wpływ na przemęczenie wzroku. Objawia się ono m.in. podrażnieniem oczu (zaczerwienienie, załzawienie lub przesuszenie), przemęczeniem (ból powiek lub okolicy czołowej) i zaburzeniami widzenia. Chociaż przemęczenie wzroku może być irytującym objawem, nie oznacza to, że ciągła praca przy monitorze może uszkodzić oczy. Dolegliwości te często mogą być złagodzone zarówno przez właściwą organizację stanowiska pracy, jak i używanie odpowiednich okularów.

W pracy przy komputerze konieczne okazać się mogą odpowiednie okulary korekcyjne lub soczewki kontaktowe. Jest to szczególnie istotne dla osób noszących okulary dwuogniskowe lub okulary do czytania bądź soczewki dwuogniskowe. Osoby noszące okulary lub soczewki dwuogniskowe mogą mieć potrzebę ustawienia części do bliży wyżej, tak aby skompensować niewygodną dla oczu pozycję ekranu.

Praca przy komputerze może oznaczać konieczność stosowania okularów korekcyjnych lub soczewek kontaktowych także u osób, które na co dzień ich nie potrzebują. W trakcie wizyty u okulisty należy opisać układ stanowiska pracy, by lekarz mógł dobrać odpowiednią moc szkieł korekcyjnych.

Jak zapobiec przemęczeniu wzroku?

1. Na stanowisku pracy większość monitorów powinna być ustawiona w odległości większej niż przy czytaniu. Górną część monitora należy ustawić na wysokości oczu lub nieco poniżej. Tekst w papierowej formie, z którego korzystamy przy pracy na komputerze, powinien być umieszczony możliwie blisko monitora, tak aby zminimalizować ruchy oczu i zmiany w ogniskowaniu.
2. Oświetlenie powinno być tak ustawione, aby zminimalizować odbicia i odblaski. Czasem oświetlenie w pomieszczeniach biurowych jest zbyt jasne dla optymalnej pracy przy komputerze.
3. Monitor komputera przyciąga kurz i przez to obraz na ekranie staje się mało czytelny. W związku z tym ekran powinien być często wycierany antystatyczną tkaniną.
4. Bardzo ważne są też przerwy w pracy! W trakcie kilkugodzinnej pracy przy komputerze należy pamiętać o regularnych kilkuminutowych przerwach (najlepiej co 20-30 min). Należy wtedy zwiększyć dystans między oczami a monitorem oraz wykonać krótką gimnastykę.
5. Częste, powolne mruganie nawilża oczy i zapobiega ich wysychaniu, które pojawia się w trakcie pracy przy monitorze.
6. Właściwe okulary korekcyjne lub soczewki mogą okazać się konieczne, ponieważ monitor najczęściej usytuowany jest nieco dalej i wyżej niż w trakcie czytania np. książki. Jest to szczególnie istotne dla osób noszących okulary dwuogniskowe, okulary do czytania lub soczewki dwuogniskowe.

dr n. med. Krzysztof Muskalski

„Farmacja i ja”, listopad 2009