Roślinne laboratorium: Czarna porzeczka

Pożytki z ćwiczenia umysłu

Ludzka pamięć osłabia się z wiekiem w sposób nieuchronny. Jednak większość osób ma możliwość opóźnienia tego procesu przez ciągłe ćwiczenie swoich...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Badania nad długowiecznością

W tym roku Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny i fizjologii otrzymało troje amerykańskich uczonych. Doceniono ich wieloletnie badania nad istotą...

Ani starożytni Grecy, ani Rzymianie nie mieli pojęcia, jak niezwykłą rośliną jest czarna porzeczka (Ribes nigrum). Jej właściwości odkryto dopiero w średniowieczu i od tego czasu ten niewielki czarny owoc nieustannie zadziwia naukowców.

Czarna porzeczka od wieków porastała tereny Europy i Azji, jednak pierwsze wzmianki o niej pojawiły się dopiero w zielnikach z XV i XVI w. To właśnie wtedy odkryto, że jej owoce doskonale nadają się do leczenia gorączki i problemów żołądkowych. Bardzo szybko okazało się też, że wartościowe pod względem leczniczym są nie tylko owoce, ale także liście i pędy. Dziś już wiemy, jakie składniki tej popularnej rośliny są odpowiedzialne za jej właściwości.

Medycyna ludowa

Liczba schorzeń, w których leczeniu znalazły zastosowanie owoce czarnej porzeczki, nie ma końca. Oprócz zwalczania infekcji górnych dróg oddechowych, kaszlu, anginy i przeziębienia owoce czarnej porzeczki wykorzystywano również w terapii stanów zapalnych jamy ustnej, biegunkach, wrzodach żołądka i dwunastnicy, w leczeniu arteriosklerozy.

Owoce te poprawiają też szczelność naczyń krwionośnych, wzmacniając serce i wpływając korzystnie na ciśnienie krwi. Stosowane są również w stanach zapalnych nerek i kamicy moczowej ze względu na właściwości rozkurczowe. Ostatnimi czasy preparaty porzeczkowe zaleca się również wspomagająco w czasie antybiotykoterapii.

Największym atutem owoców czarnej porzeczki jest ogromna zawartość witaminy C. Jest to zdecydowanie najbogatsze jej źródło, dostępne w przydomowym ogrodzie. Szacuje się, że w 100 g owoców znajduje się ponad 180 mg kwasu askorbinowego (dla porównania – w identycznej ilości papryki czerwonej jest jej 140 mg, a cytryny tylko 50 mg). Istotny jest również fakt, że znajdują się w nich duże ilości rutyny (witamina P), która nie tylko wzmacnia ściany naczyń krwionośnych, ale również zwiększa przyswajalność witaminy C przez organizm.
W bogatym składzie czarnej porzeczki można również znaleźć witaminy PP, E, K, D oraz niezliczone substancje mineralne: potas, sód, wapń, fosfor i magnez, kwasy orga-niczne, węglowodany, olejki eteryczne i flawonoidy.

Smorodija czerniaja

Nie mniej zastosowań mają też liście czarnej porzeczki. Duże i sercowate, o mocnym i niekoniecznie przyjemnym zapachu (stąd jej rosyjska nazwa smorodija czerniaja) mają wiele składników nadających im niecodzienne właściwości. Napar z nich stosowano i nadal stosuje się pomocniczo w leczeniu schorzeń reumatycznych i podagry.

Wyciąg z liści czarnej porzeczki, ze względu na dużą zawartość potasu, zwiększa przesączanie w kłębuszkach nerkowych, znajdując tym sposobem zastosowanie w leczeniu schorzeń nerek. W medycynie ludowej wykorzystywano tę właściwość w leczeniu zapalenia miedniczek nerkowych, kamicy oraz nieżytach pęcherza moczowego.

Wyciąg z liści ma działanie zasadotwórcze, co pozwala usuwać z organizmu kwas moczowy, wspomagając leczenie dny moczanowej. Dzięki zawartości garbników, które są odpowiedzialne za działanie ściągające i przeciwbakteryjne, znajduje on również zastosowanie w leczeniu stanów zapalnych błony śluzowej żołądka.

Kosmetyka

O ile pierwsze wzmianki o leczniczych właściwościach czarnej porzeczki pochodzą z XV w., o tyle dokładne badania nad jej zawartością przeprowadzono dopiero kilkadziesiąt lat temu. To otworzyło drogę do pojawienia się na rynku kosmetycznym serii preparatów wykorzystujących właściwości owoców, liści oraz pędów tej rośliny. Bogactwo składników sprawiło, że czarna porzeczka stała się bardzo ważnym surowcem kosmetycznym.

Na aptecznych półkach coraz częściej można spotkać pomadki, balsamy i kremy zawierające wyciągi lub olej z nasion czarnej porzeczki. Odkryto, że zawarte w niej składniki przyspieszają procesy regeneracji i gojenia się ran. Obecność witaminy C i polifenoli pozwala neutralizować działanie wolnych rodników.

Antyseptycznie i oczyszczająco działają również kąpiele przygotowywane z liści porzeczki. Maseczki z owoców, ze względu na dużą zawartość rutyny, stanowią natomiast idealne rozwiązanie dla cery naczynkowej. Obecność witamin i substancji mineralnych sprawia, że preparaty kosmetyczne zawierające wyciąg z czarnej porzeczki działają odżywczo i wzmacniają wrażliwą skórę.

mgr farmacji Łukasz Waligórski

„Farmacja i Ja" styczeń 2012