Serwis farmaceutyczny
szukaj w farmacjaija.pl


Zdrowie

Stosowanie roztworów wody morskiej w schorzeniach nosa

- 2010-10-01
Stosowanie roztworów wody morskiej w schorzeniach nosa Powieksz
Płukanie nosa izotonicznym roztworem NaCl zmniejsza nasilenie objawów przewlekłego nieżytu nosa i zatok przynosowych

Przedwiośnie we krwi

Koniec zimy to czas, gdy wielu skarży się na chroniczne zmęczenie. Tłumaczymy to przepracowaniem, niedospaniem, przebytym właśnie...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Natura włóknika roślinnego

Paradoksalnie, właśnie dzięki temu, że układ pokarmowy człowieka nie radzi sobie z trawieniem włóknika roślinnego, stał się on...

Nos stanowi początek dróg oddechowych i pełni bardzo ważne funkcje, m.in. nawilża, nagrzewa i oczyszcza powietrze wdechowe z zanieczyszczeń. Upośledzenie funkcji nosa powoduje nie tylko dyskomfort w obrębie jam nosa, ale również wpływa niekorzystnie na stan i funkcjonowanie błony śluzowej krtani, tchawicy i oskrzeli.

Zaburzenia funkcji fizjologicznych nosa mają znaczący wpływ na nasilenie objawów astmy oskrzelowej. Prawidłowa higiena jam nosa była doceniona już przez wiele starożytnych kultur, między innymi hinduskich, w których rytuał oczyszczania jest podstawą treningu hatha-jogi:

  • Neti (neti krija) – oczyszczanie wodą przewodów nosowych; płukanie nosa i gardła; najbardziej elementarna praktyka wszystkich nathów (strażników) praktykujących hatha-jogę lub kalaripayat (śiwaicka sztuka walki).
  • Kapalabhati – oczyszczenie głowy poprzez specjalne oczyszczanie nosa i ust za pomocą oddechu lub strumienia wody.

Współcześnie większość standardów leczenia schorzeń nosa i zatok przynosowych uwzględnia wykorzystywanie roztworów wody morskiej i soli fizjologicznej.

Kiedy zalecane jest stosowanie  wody morskiej

Zastosowanie środków oczyszczających błonę śluzową jam nosa może przynieść znaczną poprawę jej funkcjonowania. Obserwacje z codziennej pracy wskazują na skuteczność oczyszczania błony śluzowej nosa przez zastosowanie donosowo roztworów izotonicznych chlorku sodu. Preparaty te są obecnie używane do wspomagania leczenia alergicznego nieżytu nosa oraz zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych.

Alergiczny nieżyt nosa

Alergiczny nieżyt nosa jest chorobą ogólnoustrojową z manifestacją głównych objawów w zakresie błony śluzowej nosa, gardła, krtani i spojówek. Typowymi objawami alergicznego nieżytu nosa są, poza kichaniem i wodnistą wydzieliną z jam nosa, niedrożność nosa oraz objawy zapalenia spojówek, błony śluzowej jamy ustnej i gardła.

Alergiczny nieżyt nosa jest częstą chorobą w wielu krajach rozwiniętych; cierpi na nią 10-25% populacji. W prowadzonych w Polsce badaniach epidemiologicznych ECAP (Epidemiologia Chorób Alergicznych w Polsce) stwierdzono występowanie nieżytu nosa w zależności od miasta u 25-31% badanych. Pomimo że alergiczny nieżyt nosa nie jest chorobą śmiertelną ani nie ma zwykle ciężkiego przebiegu, to jednak w znacznym stopniu wpływa na społeczne życie chorych, na wydajność pracy i nauki. Objawy alergicznego nieżytu nosa upośledzają sprawność tak bardzo, że znacznie utrudnione staje się prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Zwiększa się absencja chorobowa, a leczenie pociąga za sobą znaczne koszty związane z farmakoterapią.

Na czym polega terapia

Celem terapii jest zarówno usunięcie objawów miejscowych poprzez lokalne zablokowanie reakcji alergicznej, jak i kompleksowe leczenie z włączeniem elementów profilaktyki, profilaktyki farmakologicznej i zmniejszenia ekspozycji na alergeny. Duże znaczenie dla leczenia alergicznego nieżytu nosa ma usunięcie alergenów osadzających się na błonie śluzowej jam nosa, a tym samym zmniejszenie ilości alergenu oddziaływającego na błonę śluzową oraz skrócenie czasu kontaktu alergenu z błoną śluzową. W obu mechanizmach dochodzi do mniejszej penetracji alergenu do błony śluzowej nosa.

U osób zdrowych, z nieuszkodzoną błoną śluzową nosa, usuwanie alergenów i innych cząstek osadzonych na błonie śluzowej nosa odbywa się z wykorzystaniem transportu śluzowo-rzęskowego. Do normalnego pozbywania się zanieczyszczeń z błony śluzowej nosa niezbędny jest zarówno prawidłowy skład śluzu, jak i sprawnie działający aparat rzęskowy.

W przypadku chorych z objawami alergicznego nieżytu nosa, z uwagi na rozwinięcie się procesu zapalnego w błonie śluzowej nosa, dochodzi do ograniczenia naturalnych mechanizmów usuwania alergenów z błony śluzowej. Ruch rzęsek jest znacząco upośledzony, rzęski są często nawet całkowicie porażone. U osób z rozwiniętą reakcją alergiczną zmienia się również skład śluzu na błonie śluzowej nosa. Zastosowanie leków przeciwhistaminowych prowadzi do zwiększenia gęstości śluzu, co jest elementem pogarszającym czynność aparatu rzęskowego, a tym samym proces usuwania alergenów i zanieczyszczeń z błony śluzowej. Wydaje się, że zmniejszenie gęstości śluzu po zastosowaniu roztworu izotonicznego wody morskiej jest jednym z czynników prowadzących do poprawy czynności termicznej i nawilżania błony śluzowej nosa.
Leczenie schorzeń alergicznych należy rozpoczynać od próby eliminacji alergenu z otoczenia chorego lub przynajmniej doprowadzić do zmniejszenia ekspozycji na alergen wywołujący objawy chorobowe. W przypadku okresowego alergicznego nieżytu nosa jest to utrudnione ze względu na łatwe rozprzestrzenianie się nośników alergenu, jakimi są ziarna pyłku roślin wiatropylnych i zarodniki grzybów mikroskopowych.

Chorym z alergicznym nieżytem nosa poza stosowaniem leczenia farmakologicznego (leki przeciwhistaminowe doustnie i donosowo oraz donosowe glikokortykosteroidy) zaleca się usuwanie alergenu osadzonego na błonie śluzowej nosa (przepłukanie jam nosa roztworem wody morskiej lub izotonicznego roztworu chlorku sodu).

Oczyszczenie błony śluzowej z zanieczyszczeń, strupów i gęstego śluzu uniemożliwiającego penetrowanie leków podawanych donosowo (miejscowe leki przeciwhistaminowe i steroidy) stanowi jeden z zasadniczych elementów procesu leczenia. Podawanie leków donosowych chorym z gęstą lub zasychającą wydzieliną w jamach nosa bez wcześniejszego oczyszczenia (przepłukania) jam nosa prowadzi do znacznego zmniejszenia skuteczności leczenia z uwagi na brak możliwości wchłonięcia się substancji czynnych z powierzchni błony śluzowej.

Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych

Proces zapalny toczący się w obrębie błony śluzowej jam nosa i zatok przynosowych w przebiegu ostrego, jak i przewlekłego zapalenia zatok przynosowych zaburza funkcję filtracyjną, nawilżania i ogrzewania powietrza wdychanego. Upośledzony jest również ruch rzęsek i transport śluzowo-rzęskowy w obrębie jam nosa i światła zatok, tym samym ograniczony jest mechanizm usuwania zalegającej patologicznej wydzieliny z zatok przynosowych i jam nosa oraz usuwania zanieczyszczeń środowiskowych z powierzchni błony śluzowej nosa.

Jakie stosować leczenie

Blokada nosa, określana w części dokumentów naukowych jako niedrożność nosa, jest jednym z dwóch głównych objawów zarówno ostrego, jak i przewlekłego zapalenia zatok przynosowych. W niepowikłanym ostrym zapaleniu zatok przynosowych leczenie jest objawowe. W pierwszej fazie reakcji zapalnej celem leczenia jest zmniejszenie przekrwienia i obrzęku błony śluzowej nosa i ujść zatok oraz zmniejszenie towarzyszących procesowi zapalnemu bólu i podwyższonej temperatury ciała. Najczęściej stosowane w leczeniu objawowym leki sympatykomimetyczne zmniejszają uczucie niedrożności nosa, ale jednocześnie poprzez obkurczenie naczyń błony śluzowej nosa prowadzą do jej anemizacji, a to z kolei jest objawem niekorzystnym w przypadku zakażenia.

W drugiej fazie zapalenia, zwanej komórkową, dominuje produkcja gęstej wydzieliny śluzowej. Dlatego ważne jest zastosowanie preparatów ułatwiających usuwanie (ewakuację) gęstej, patologicznej wydzieliny z jam nosa. W tym celu stosuje się wodę morską i izotoniczny roztwór chlorku sodu.

Zastosowaniu wody morskiej w leczeniu zapaleń zatok zostało poświęconych wiele prac. Warto zwrócić uwagę na opracowanie Harveya i jego współpracowników opublikowane w bazie Biblioteki Cochrane w 2007 r. Na podstawie analizy wielu badań randomizowanych przeprowadzonych u chorych z zapaleniem zatok przynosowych autorzy udowodnili, że płukanie nosa roztworem NaCl zmniejsza nasilenie objawów przewlekłego nieżytu nosa i zatok przynosowych oraz poprawia jakość życia chorych w porównaniu z niestosowaniem żadnego leczenia oraz może stanowić uzupełnienie leczenia innymi lekami.

Standardy leczenia ostrego zapalenia zatok przynosowych uwzględniają zastosowanie w zależności od stopnia nasilenia dolegliwości leków objawowych oraz glikokortykosteroidów podawanych miejscowo na błonę śluzową nosa.

W codziennej praktyce laryngologicznej niezbędne jest stosowanie wody morskiej u chorych z ostrym zapaleniem zatok przynosowych. Trudno jest bowiem stosować preparaty donosowe w przypadku zalegania w jamach nosa gęstej, patologicznej wydzieliny. Dlatego korzystny efekt działania glikokortykosteroidów u chorych z OZZP jest w pewnej części zasługą używania preparatów do płukania jam nosa. Oczyszczenie jam nosa z wydzieliny i obkurczenie błony śluzowej umożliwia bowiem wprowadzenie preparatów leczniczych (m.in. glikokortykosteroidów donosowych) do jam nosa i ich oddziaływanie na zmienioną zapalnie błonę śluzową. Zarówno blokada przewodów nosowych uniemożliwiająca wnikanie preparatów aerozolowych do wnętrza nosa, jak i warstwa patologicznej wydzieliny pokrywająca błonę śluzową nosa utrudnia lub wręcz uniemożliwia działanie glikokortykosteroidów podawanych donosowo.

Szczególnie istotne jest stosowanie wody morskiej u chorych z przewlekłym zapaleniem błony śluzowej nosa i zatok przynosowych.

W 2007 r. opracowano konsensus diagnostyki i leczenia zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych pod nazwą EPOS 2007 (ang. European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps); opublikowany został w czasopiśmie „Rhinology”.

Zastosowanie wody morskiej jest zalecane na każdym etapie leczenia przewlekłych stanów zapalnych błony śluzowej nosa i zatok przynosowych.

Technika podawania leków donosowo

Długość jamy nosowej mierzona od nozdrzy przednich do części nosowej gardła wynosi u osoby dorosłej ok. 11-12 cm. Oznacza to, że skuteczność działania preparatów donosowych jest uzależniona od techniki podawania leku. Szczególnie ważne jest skierowanie dozownika na boczną ścianę nosa (pamiętając o unikaniu dotykania końcówką dozownika do błony śluzowej przegrody nosa). Aby stosowany preparat dotarł do wszystkich struktur jam nosa (małżowiny nosowe dolne, środkowe i górne, przewody nosowe dolne, środkowe i górne, kompleksy ujściowo-przewodowe), powinien być w trakcie podawania skierowany pod kątem 45 stopni w stosunku do dna jamy nosowej. W przypadku konieczności zastosowania kilku dawek preparatu, warto aplikować go pod różnymi kątami, tak aby dotarł do wszystkich struktur jam nosa.

dr n. med.  Piotr Rapiejko

specjalista otolaryngolog, Wojskowy Instytut Medyczny, Warszawa, przewodniczący Sekcji Laryngologicznej Polskiego Towarzystwa Alergologicznego

"Farmacja i Ja", wrzesień 2010

Komentarze czytelników (0)
« poprzedni Zdrowie (382 z 693) następny »
« poprzedni Zdrowie (382 z 693) następny »
  • Ostatnio dodane
  • Najczęściej czytane

Mapa farmaceutów

Masz aptekę,
hurtownię leków?
Dodaj swoją lokalizację
na naszej interaktywnej
mapie.

Wyślij e-kartkę...

swojej rodzinie,
znajomym, bliskim
i współpracownikom...
a może nam?
1 2