D. Witamina zdrowia

Jaka witamina wpływa na odporność i chroni przed infekcjami? Większość bez wahania odpowie – witamina C. A jaki udział w budowaniu odporności organizmu ma witamina D?

Dobrą opinię o witaminie C zawdzięczamy Linusowi Paulingowi, który od lat 70. XX wieku propagował leczenie przeziębień i zapobieganie im za pomocą dużych dawek tej witaminy. Współczesne dane naukowe zdają się nie potwier-dzać teorii Paulinga, ale przyznać trzeba, że ten dwukrotny nobli-sta przebił się ze swoją wiedzą pod strzechy i jest to niewątpliwy sukces.

Witamina D…

Tymczasem już ponad wiek temu zauważono bardzo wyraźny związek między spożyciem witaminy D a częstością zapadania na infekcje. Pierwsze obserwacje dotyczyły sezonowości zachorowań na różne infekcje odpowiadającej sezonowym wahaniom stężenia witaminy D. Zauważono również, że dzieci cierpiące na krzywicę (wynikającą z żywieniowych niedoborów witaminy D) częściej od rówieśników zapadały na choroby układu oddechowego.

Na początku XX wieku olej z wątroby dorsza był jedynym znanym lekiem na gruźlicę. W momencie wyizolowania z niego substancji aktywnej – witaminy D – to właśnie ona była stosowana do zapobiegania i leczenia tej choroby. Działo się tak do lat 50. XX wieku, kiedy wynaleziono celowane leczenie przeciwprątkowe.

Opisane obserwacje stały się podstawą do zgłębiania pozakostnej aktywności witaminy D. Trwające od trzydziestu lat badania zrewolucjonizowały naukę o wpływie tej witaminy na ludzki organizm, stawiając ją na równi z innymi składnikami niezbędny-mi do funkcjonowania układu odpornościowego.

…przeciwko bakteriom

W latach 80. XX wieku naukowcom udało się zaobserwować, że witamina D zwiększa aktywność antybakteryjną makrofagów ludzkich przeciwko Mycobacterium tuberculosis (prątkowi gruźlicy – czynnikowi wywołującemu gruźlicę).

„Spojrzenie” w głąb komórek pokazało, że witamina stymuluje komórkę do produkcji białek tworzących receptory dla niej samej (VDR) i enzymów konwertujących witaminę do aktywnej dwu-hydroksylowej formy. Obecność aktywnej formy witaminy prowadzi z kolei do produkcji peptydów antybakteryjnych. Katelicydyny, bo tak owe cząsteczki zostały nazwane, odpowiadają za wewnątrzkomórkową inaktywację prątków gruźlicy. Zauważono, że w przypadku niedoboru witaminy D w zainfekowanej komórce, nie udaje się uzyskać takiej ilości formy aktywnej, aby zainicjować produkcję katelicydyn.

Jak dotychczas opisany mechanizm udało się zaobserwować jedynie w ludzkich makrofagach zainfekowanych prątkami gruźlicy, ale naukowcy nie mają wątpliwości, że katelicydyny wykazują szerokie spektrum aktywności wobec bakterii zarówno gram-dodatnich, jak i gram-ujemnych i być może wielu innych patogenów.
Wiadomo również, że witamina D reguluje produkcję beta-defensyny – innego peptydu wykazującego właściwości antybakteryjne i wpływającego na pracę układu odpornościowego.

…i przeciwko wirusom

Zgłębianie wpływu witaminy D na odporność wykazało, że może ona chronić również przed infekcjami wirusowymi. Katelicydyny i beta-defensyna, których aktywność jest regulowana przez witaminę D, pomagają walczyć z wirusami. Okazało się, że oba peptydy potrafią inaktywować wirusy oraz zwiększać napływ fagocytów do zainfekowanego regionu organizmu. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko infekcji.

Wykazano także, że witamina D poprzez zahamowanie nadmiernego wydzielania cytokin (głównie TNF-alfa i IL-12) ogranicza rozwój stanu zapalnego.
Opisane mechanizmy cytofizjologiczne potrzebują potwierdzenia w badaniach na ludziach, aby mogły być wykorzystane w warunkach klinicznych. Dotychczas udało się uzyskać wstępne wyniki potwierdzające, że terapia wspomagająca witaminą D jest pomocna w gruźlicy, grypie i innych zakażeniach górnych dróg oddechowych. Udało się też uzyskać niespecyficzne wyniki, pokazujące, że w analizowanych populacjach odpowiednia podaż witaminy D zmniejszała ryzyko złapania infekcji różnego pochodzenia.

Jednocześnie badania wykazują, że dieta większości społeczeństwa jest uboga w witaminę D. Mając to na uwadze oraz nadchodzący sezon grypowy, warto zadbać o odporność poprzez odpowiednie codzienne spożycie witamin.

Pokarmowe źródła witaminy D

• tran i oleje rybne,

• ryby (łosoś, dorsz, tuńczyk, śledź, makrela, sardynki),

• jaja,

• mleko,

• masło,

• wątroba ryb

Piśmiennictwo

AV Yamshchikov et al. Vitamin D for treatment and prevention of infectious disease: A systematic review of randomized controlled trials. Endocr Pract. 2009; 15 (5): 438-449

lek. med. Paweł Kańka

"Farmacja i Ja", listopad 2010