Łaskava dla układu nerwowego

Przeciwbólowe działanie kłączy kava kava znane jest od wieków. Teraz udowodniono jeszcze inne: uspokajające, przeciwlękowe i odprężające.

Przygotowywany z kłączy kava kava, czyli pieprzu metystynowego (Piper methysticum), bezalkoholowy napój odgrywał i nadal odgrywa ważną rolę w wielu rytuałach i ceremoniach na wyspach Pacyfiku. Ich opisy umieszczano już w XVIII w. w sprawozdaniach botaników i podróżników.

Bezcenne odkrycie

Aby powstał napój, rozdrobnione kłącza rośliny pieprzu metystynowego muszą być najpierw poddane wstępnej fermentacji podczas... przeżuwania. Efektem końcowym procesu produkcyjnego jest bezbarwny płyn, bardzo często wykorzystywany w tradycyjnej medycynie azjatyckiej.

W przeszłości na wyspach Polinezji wywar służył jako lek przeciwgorączkowy, przeciwmigrenowy oraz moczopędny. Właściwości te przyćmiły odkrycia współczesnych naukowców. Okazuje się, że substancje zawarte w kłączach kava kava oddziałują na ośrodkowy układ nerwowy, wywołując efekt uspokajający, przeciwlękowy, odprężający, ułatwiający zasypianie i hamujący apetyt.

Na tropie mechanizmu działania

Za charakterystyczne działanie kłączy pieprzu metystynowego odpowiedzialne są zawarte w nich związki o naturze laktonów - kawalaktony, zwane w tym przypadku kawapyronami. Wśród nich najczęściej wymienia się kawainę, jangoninę i metystycynę, choć nie są to jedyne kawapyrony.

Mechanizm ich działania nie został jeszcze w pełni poznany. Jedna z hipotez mówi, że kawalaktony spowinowacone są z receptorami GABA. Zjawisko to obserwowano i w badaniach in vitro, i in vivo. To być może przyczyna działania uspokajającego. W badaniach elektroencefalograficznych (EEG) wykazano, że jeden z kawalaktonów - kawaina - powoduje u ludzi takie same zmiany czynności mózgu, jak typowe anksjolityki, jednak z pominięciem efektu sedatywnego i nasennego.

Prowadzono również badania na zwierzętach. W jednym z nich stwierdzono, że kawaina, dihydrokawaina, metystycyna i dihydrometystycyna wywołują znaczący efekt przeciwbólowy. Zjawisko nie było związane z mechanizmem działania opiatów. Dawka dihydrokawainy i dihydrometystycyny 120 mg na kilogram masy ciała, wywoływała efekt równoważny morfinie w dawce 2,5 mg/kg.

Kawaina wydaje się również skuteczna jako środek znieczulający miejscowo, porównywalny z kokainą, zarówno pod względem siły, jak i czasu działania. Iniekcje podskórne powodują znieczulenie na okres od kilku godzin do kilku dni. Zbyt wysokie dawki mogą jednak powodować czasowy paraliż.

Przeprowadzone badania pokazują potencjalne kierunki i możliwości działania substancji aktywnych pieprzu metystynowego, jednak potrzeba jeszcze wielu doświadczeń, a na koniec również badań klinicznych, aby w pełni poznać i potwierdzić ich wpływ na organizm człowieka.

Negatywny wpływ na wątrobę

Przez wiele lat, również w Europie, kłącza pieprzu metystynowego stanowiły dozwolony składnik preparatów ziołowych. Okazało się jednak, że mają one zdecydowanie negatywny wpływ na funkcjonowanie wątroby. W europejskiej literaturze naukowej opisano

25 przypadków hepatotoksyczności, które wiązano ze spożyciem kava kava. Dlatego obecnie preparaty te wydaje się tylko na receptę, a specjaliści wyrażają obawy przed stosowaniem ich jako suplementów diety. Wyjątkowe i niezmiernie ciekawe właściwości kava kava nadal są jednak przedmiotem dociekań naukowców. Uważa się, że w przyszłości preparaty powstałe na bazie tej rośliny mogą się stać skutecznym i bezpiecznym produktem leczniczym.

dr n. farm. Katarzyna Żurowska

„Farmacja i Ja”, listopad 2008